Hoe werkt de pil?

Seksualiteit & relatie 28 november 2016
Gewichtstoename door pil: kan dat?

Hoe werkt de pil? Het lijkt een simpele vraag. Toch zit er achter de anticonceptiepil een ingewikkelde werking, die de wetenschap door de jaren heen steeds meer heeft geperfectioneerd. Wij leggen je uit hoe de pil werkt en hoe de samenstelling door de jaren heen is veranderd.

De anticonceptiepil door de jaren heen

De anticonceptiepil is een veelgebruikt anticonceptiemiddel onder vrouwen. De anticonceptiepil bestaat al meer dan vijftig jaar en is zo ingeburgerd dat we hem ’de pil’ noemen. Door de jaren heen is er vooral geprobeerd de hoeveelheid hormonen in de anticonceptiepil te reduceren.

De anticonceptiepil werd in 1962 in Nederland geïntroduceerd, en sindsdien is er veel veranderd aan de samenstelling. Dit is vooral gebeurd in de hoeveelheid oestrogeen en progestageen, de twee belangrijkste hormonen in de anticonceptiepil. In het begin was de concentratie in de pil zeer hoog, maar door de jaren heen is hier steeds meer aan gesleuteld.

Hoe werkt de pil eigenlijk?

Wat doet de anticonceptiepil eigenlijk precies? Hoe gaat de pil een zwangerschap tegen? Arts-seksuoloog dr. Rik van Lunsen, hoofd van de afdeling Seksuologie van AMC, vertelt dat de anticonceptiepil het lichaam als het ware laat denken dat er een zwangerschap is, waardoor er geen eisprong meer plaatsvindt. Dit gebeurt met progestageen, een synthetische variant van het hormoon progesteron. Naast het onderdrukken van de eisprong maakt de pil het baarmoederslijmvlies ongeschikt voor innesteling van een bevruchte eicel. Ook zorgt het ervoor dat de zaadcellen moeilijker door het slijm van de baarmoederingang komen.

Hormonen in de anticonceptiepil

De belangrijkste hormonen in de pil zijn een progestageen en een oestrogeen. Het progestageen verhindert de zwangerschap, terwijl het oestrogeen vooral zorgt dat je in een stopweek een bloeding hebt. Als er geen oestrogeen in de pil zou zitten, zou je op onvoorspelbare momenten een bloeding kunnen hebben. Door oestrogeen wordt dit gereguleerd.

Vroeger was de hoeveelheid progestageen en oestrogeen vrij hoog. Inmiddels ligt de hoeveelheid progestageen de afgelopen dertig jaar op ongeveer hetzelfde niveau: er is nu eenmaal een minimum nodig om de pil betrouwbaar te houden. De hoeveelheid oestrogeen is wel steeds verder verlaagd, omdat vooral de synthetische oestrogenen meer dan de progestagenen verantwoordelijk zijn voor:

  • het licht verhoogde tromboserisico
  • de afname van testosteronspiegels
  • de vooral bij “zwaardere” pillen optredende (onschuldige, maar vervelende) bijwerkingen

Testosteron

Het is overigens een grote misvatting dat vrouwen geen testosteron hebben of dat dat voor hen niet van belang zou zijn. Het wordt voor ongeveer vijftig procent in de eierstokken aangemaakt en voor de andere vijftig procent in de bijnieren. Omdat de pil de eierstokken vrijwel stillegt, hebben pilgebruiksters de helft minder testosteron. Dit resulteert er bij sommige vrouwen in dat zij minder makkelijk zin in seks kunnen krijgen en minder makkelijk opgewonden kunnen worden.

Verschillende soorten van de anticonceptiepil

Door de jaren heen zijn er dus steeds meer verschillende pillen op de markt gekomen, met een verschillende samenstelling van oestrogeen en progestageen. De oudere generatie pillen bevatten vaak meer hormonen, terwijl de nieuwste generaties minder hormonen bevatten. Doorgaans raden de meeste huisartsen een tweede generatiepil aan met progestageen (levonorgestrel) en dertig microgram oestrogeen (ethinylestradiol). De combinatie ethinyl/oestradiol is wat betreft tromboserisico iets gunstiger dan ethinyloestradiol met andere, zogenaamde derde en vierde generatie progestagenen.

Er bestaat echter geen perfecte anticonceptiepil. Elk vrouwenlichaam reageert anders. Heb je veel last van bijwerkingen zoals hoofdpijn, tussentijds bloedverlies, vermoeidheid, verminderd seksueel verlangen en stemmingswisselingen? Dan kun je van pil veranderen of overgaan op een ander anticonceptiemiddel.

De eenfase- en meerfase-anticonceptiepil

Naast de verschillende generaties en samenstellingen van de anticonceptiepil, bestaan er ook nog verschillende type anticonceptiepillen:

  • De eenfasepil heeft een pilstrip waarin elke pil dezelfde hoeveelheid hormonen bevat
  • De meerfasepil heeft een pilstrip waarin de pillen verschillende hoeveelheden hormonen bevatten, afhankelijk van de dag van de cyclus. Op zich heeft dat alleen voordelen als daarmee bijwerkingen van een eenfasepil opgelost worden.

De pilstrip van één meerfasepil bevat uiteindelijk niet minder hormonen als een pilstrip van een eenfasepil. Met de meerfasepil schommelt je hormoonspiegel, waar sommige vrouwen gevoelig voor zijn. Hierdoor kunnen zij zich niet lekker voelen of last krijgen van stemmingswisselingen. Daarnaast is het met deze pillen niet mogelijk om zonder stopweek/stopperiode door te slikken om minder vaak bloedingen te hebben of deze uit te stellen.

De anticonceptiepil met lichaamseigen oestrogeen

Tegenwoordig bestaan er ook een- en meerfasepillen met een lichaamseigen oestrogeen. Dat wil zeggen dat het wel synthetisch is, maar qua samenstelling (vrijwel) hetzelfde als een van de oestrogenen (estradiol) die je lichaam zelf maakt. Theoretisch zou het gebruik van estradiol het risico op trombose nog verder kunnen verlagen. Of dat werkelijk zo is, is tot nog toe niet bewezen. En misschien wordt het voordeel van het natuurlijk oestrogeen wel teniet gedaan door het gebruik van derde en vierde generatie progestagenen.

De anticonceptiepil voor mannen

Een anticonceptiepil voor mannen, waarom is die er eigenlijk niet? Dat komt vooral door het feit dat een anticonceptiepil voor vrouwen makkelijker te ontwikkelen is. Waar bij vrouwen maar één keer per maand een eitje vrijkomt, kunnen dit bij een zaadlozing al zo’n driehonderd tot vijfhonderd miljoen zaadcellen zijn (een man maakt 1000 zaadcellen per seconde). Dat maakt het doelwit dat moet worden uitgeschakeld dus een stuk groter bij mannen dan bij vrouwen.

Er wordt helaas niet veel onderzoek meer gedaan gericht op het ontwikkelen van een anticonceptie(prik)pil voor mannen. Dit komt omdat de farmaceutische industrie hier niet echt in is geïnteresseerd. Met name omdat het nog maar de vraag is of mannen net zo gedisciplineerd om zouden gaan met zo’n anticonceptiepil als vrouwen. De motivatie is immers minder; zij zijn niet degene die risico lopen op een zwangerschap.

Hoe ziet de toekomst van de anticonceptiepil eruit?

Van Lunsen: ‘De pil moet wel erg ingewikkelde dingen doen om een zwangerschap te voorkomen. Het zou mooi zijn als er een manier gevonden wordt die ervoor zorgt dat dat ene moment, dat zaadcel en eicel elkaar ontmoeten, verhinderd wordt. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met antistoffen en wellicht ook door beïnvloeding van genen die betrokken zijn bij de vruchtbaarheid. Misschien lukt het wel vrouwen tijdelijk onvruchtbaar te maken. Het is dan vooral de vraag hoe je ze weer vruchtbaar krijgt wanneer ze wél kinderen willen. Er is hier wel wetenschappelijke belangstelling voor, maar er moet ook geld voor zijn. Op korte termijn komt er wat dit betreft niet echt iets nieuws.’

Auteur: Rhijja Jansen en Kim van der Vliet
Bron: Arts-seksuoloog dr. Rik van Lunsen, hoofd van de afdeling Seksuologie van het AMC en voorzitter van Stichting Anticonceptie Nederland, Thuisarts.nl, Apotheek.nl, NRC

Reageer

Gebruik onderstaand formulier om te reageren op dit artikel of andere reactie. Velden met een zijn verplicht

Controle vraag *