Eerste hulp bij een kwallenbeet

Schoolkind 15 mei 2017
wat te doen bij een kwallenbeet

Net was je nog lekker aan het zwemmen en nu voel je plotseling een brandende pijn. Je hebt een kwallenbeet opgelopen! Ben je getroffen door een kwallenbeet? Spoel dan niet met zoet water, zeewater mag wel. Voor eerste hulp bij een kwallenbeet heb je in ieder geval azijn nodig en idealiter ook azaron, een pincet en scheerspullen.

Kwallen zien er in het water prachtig uit. Ze bewegen zich voort door hun paraplu-achtige scherm samen te trekken. Het zijn ongewervelde holtedieren die grotendeels uit water bestaan. Er zijn duizenden verschillende soorten kwallen. Veel kwallensoorten zijn in staat om pijnlijke steken uit te delen wanneer zij in contact komen met mensen. Deze steken kunnen direct pijnlijke of jeukende rode plekken veroorzaken. Contact met gevaarlijke kwalsoorten kan leiden tot meer uitgebreide en ernstigere verschijnselen.

Beet of steek?

Hoewel we het in de volksmond vaak hebben over een kwallenbeet, bestaat dat eigenlijk niet. Kwallen bijten namelijk niet, maar ze hebben tentakels als wapen. Op deze tentakels zitten netelcellen met gif. Deze stekende delen worden nematocysten genoemd. Deze gifkliertjes bevatten holle naadjes die bij aanraking met de huid het gif in de huid injecteren. Het is dus eigenlijk een kwallensteek. Het gif is bedoeld om prooidieren te verlammen of te doden. Gelukkig zijn de gevolgen bij een aanraking tussen kwallen en mensen minder ingrijpend.

Gevolgen van een kwallensteek

Bij de meeste kwallensoorten veroorzaakt het gif een toxische ontstekingsreactie dat gepaard gaat met pijn, jeuk en roodheid. De ernst van de klachten hangt af van het type en de hoeveelheid gif dat er geïnjecteerd is. De ontstekingsreactie vindt meestal alleen plaats op dat deel van de huid dat daadwerkelijk met de kwal in aanraking is geweest. Ben je meerdere keren door een kwal gestoken dan ontstaan soms ook verschijnselen als hoofdpijnademhalingsproblemen en braken. Soms kun je zelfs in shock raken.

Wat te doen bij een kwallenbeet?

Heb je een kwallenbeet opgelopen, zwem dan zo snel mogelijk uit de buurt van de kwal of kwallen. Verzorg de kwallenbeet dan zo snel mogelijk door het volgen van de volgende stappen:

  1. Spoel de gestoken plek af met zeewater. Gebruik geen zoet water. Zoet water kan de restanten van de nematocysten activeren, waardoor ze alsnog gif injecteren
  2. Verwijder eventuele restanten van tentakels. Doe dit met handschoenen of een pincet
  3. Maak de gestoken plek schoon met azijn. Blijf daarna de huid voor ongeveer vijftien tot dertig minuten met azijn drenken. Azijn kan in veel gevallen de nematocysten inactiveren. Is er geen azijn voorhanden, drenk de huid dan met zeewater of alcohol (70% isopropyl alcohol)
  4. Om zeker te zijn dat alle nematocysten verwijderd zijn, scheer je de huid met een scheermesje. Smeer de huid wel eerst in met scheerschuim. Dit voorkomt dat nematocysten gif gaan spuiten tijdens het verwijderen van tentakelrestanten
  5. Smeer op de gestoken plek jeukstillende zalf die ook gebruikt wordt bij insectenbeten, zoals azaron.

Medische hulp

Als een of meerdere van de volgende verschijnselen zich voordoen na contact met een kwal, zoek dan onmiddellijk medische hulp:

  • Misselijkheid
  • Braken
  • Hoofdpijn
  • Duizeligheid
  • Ademhalingsproblemen
  • Verwardheid
  • Flauwvallen of bewusteloosheid
  • Koorts
  • Spierverkrampingen
  • Verlammingsverschijnselen
  • Hartritmestoornissen

Een kwallensteek in mond of ogen

Als je in je mond gestoken bent, dan kun je deze het beste spoelen met azijn. Meng een vierde deel azijn met drie vierde deel water. Gorgel met het mengsel en spuug het uit. Heeft een kwal je in de ogen gestoken, spoel het dan uit met een zoutoplossing. Dep de huid rondom de ogen met een azijndoordrenkte handdoek. Pas daarbij op dat de azijn niet direct in aanraking komt met je ogen.

Gevaarlijke kwallen

Kwallen bewonen alle oceanen van de wereld en dus komen ze ook in de Noordzee voor. Gelukkig vormen de soorten die langs de Nederlandse kust voorkomen weinig ernstige problemen na contact met de huid. De dooskwal of zeewesp kan wél ernstige klachten veroorzaken. Deze kwalsoorten komen het meest voor in de Stille en Indische Oceaan. Het Portugese oorlogsschip dat ook in deze wateren voorkomt is erg gevaarlijk, maar wordt ten onrechte voor een kwal aangezien. Het is een soort kolonie van poliepen, waarvan de tentakels zich kunnen ontwikkelen tot wel zeventig meter lang. Het Portugese oorlogsschip wordt de laatste jaren ook sporadisch in de Middellandse zee gesignaleerd.

In Nederland veroorzaakt vooral oostenwind de aanwezigheid van kwallen. Dan kun je soms beter uit het water blijven. Ook aangespoelde kwallen kun je beter niet aanraken, want je weet niet of de netels al zijn uitgewerkt.

Auteur: Rachel van de Pol
Bronnen: Informatiefolder – Kwallenbeet, Huidinfo, WebMD

Reageer

Gebruik onderstaand formulier om te reageren op dit artikel of andere reactie. Velden met een zijn verplicht

Controle vraag *