Mond- en speekselproblemen bij kanker

Algemeen 13 juni 2017
Mond- en speekselproblemen bij kanker

Een goede mondgezondheid is met name bij mensen met kanker essentieel. Zo kun je als kankerpatiënt een verminderde bescherming hebben tegen ontstekingen. Een behandeling bij kanker (ook wel oncologische behandeling) kan ontstekingen in en rondom de mond verergeren of ontstekingen in het hele lichaam veroorzaken.

En dat niet alleen. Indien er te veel ontstekingscellen in de bloedwaarden zitten, kan een oncologische behandeling zoals chemotherapie, vertraging oplopen. Om die reden is het sterk aan te raden dat iemand met kanker voorafgaand aan een behandeling naar een tandarts of kaakchirurg gaat. Eventuele ontstekingen kunnen zo tijdig worden gesignaleerd en behandeld.

Mondproblemen door chemotherapie

Mondproblemen komen vaak voor bij mensen met kanker. Door chemotherapie raken gezonde weefsels, zoals de slijmvliezen in de mond, beschadigd. Hierdoor kan de hoeveelheid speeksel die speekselklieren aanmaken verminderen (hyposialie genoemd) en de samenstelling ervan wijzigen. Ook komt zwelling en/of roodheid van het slijmvlies voor. Een derde veel voorkomende klacht is mondwondjes, men ziet soms witte plekken of blaartjes. Het mondmilieu kan uit balans raken en zorgt voor verminderde bescherming tegen irritatie, infectie of ontsteking in de mond. Schimmelinfectie is een vaak voorkomende bijwerking bij chemotherapie. Raadpleeg uw arts om dit te behandelen.

Slijmvliesontsteking

Als bijwerking van (intensieve) oncologische behandeling kan ernstige mucositis (slijmvliesontsteking) optreden.

  • Radiotherapie en mucositis: Dit ontwikkelt zich tijdens de behandeling in de mond en/of keel in het bestralingsgebied.
  • Chemotherapie en mucositis: Het betreft een ontstekingsachtige verandering van het slijmvlies, onder andere in de mond. De ontsteking ontstaat in de meeste gevallen vier tot tien dagen na de cytostaticakuur. Mucositis kent vier gradaties, waarbij het in graad drie en vier veelal onmogelijk is om via de mond voeding in te nemen.

De ontsteking is zeer pijnlijk en belemmert het normale functioneren van de mond. De aandoening is tijdelijk, maar heeft een grote impact op het dagelijkse doen en laten voor wat betreft eten, slikken en praten. In het uiterste geval moet de oncologische behandeling bij ernstige slijmvliesontsteking, geheel worden gestaakt.

Goede mondverzorging is essentieel

Het is van belang de mond goed te blijven verzorgen. Zowel voorafgaand, als tijdens, en zeker ook lang na de behandeling is een goede dagelijkse mondhygiëne belangrijk. Behandelend artsen en medisch verpleegkundigen spelen hierin een belangrijke rol als het gaat om het begeleiden en adviseren.

Wanneer een patiënt kan eten zonder een pijnlijke mond zorgt dit voor de beste inname van belangrijke voedingsstoffen. Dit zorgt voor de nodige energie en helpt het herstel te bevorderen.

Poetsen, ragen, spoelen

Goede dagelijkse mondverzorging bestaat uit driemaal daags tandenpoetsen gedurende twee minuten, het gebruik van interdentale ragers om de ruimte tussen de tanden te reinigen. Spoelen met een fluoride mondspoelmiddel minimaal vier keer per dag gedurende één minuut. Gebruik een tandenborstel met zachte borstelharen en kies voor een tandpasta en mondspoelmiddel die mild zijn voor de mond. Belangrijk daarbij is de afwezigheid van irriterende stoffen zoals alcohol, parabenen en natriumlaurylsulfaat. Dit zijn ingrediënten die juist bij kankerpatiënten vermeden moeten worden.

Waarom is speeksel zo belangrijk?

Chemotherapie en bestraling kunnen dus invloed hebben op de aanmaak of samenstelling van speeksel. De hoeveelheid en kwaliteit van het speeksel in de mond is belangrijk om de mond gezond te houden. In het speeksel zitten krachtige afweermechanismen die het gebit en het tandvlees in goede conditie houden. Deze afweermechanismen bestrijden namelijk bacteriën die mondinfecties en zweertjes veroorzaken.

Minder speeksel: meer klachten

Een oncologische behandeling kan de speekselproductie verminderen. Doordat je minder speeksel aanmaakt, vermindert het zelfreinigend vermogen van de mond sterk en krijg je een droog gevoel in de mond (ook wel xerostomie). Door de droge mond ontstaan pijnlijke mondwondjes en wordt eten, praten en slikken bemoeilijkt.

Samenstelling speeksel bepaalt kwaliteit

Speeksel bestaat grotendeels uit water en voor ongeveer drie procent uit andere bestanddelen zoals enzymen, eiwitten en antistoffen. Deze samenstelling maakt het tot een multifunctionele vloeistof. Sterker nog, het smeert de binnenkant van de mond, waardoor het mogelijk wordt om te spreken en te slikken. Zolang deze bestanddelen in balans zijn, is de kwaliteit van het speeksel optimaal. Wanneer er sprake is van een afwijkende verhouding (bijvoorbeeld minder eiwitten of enzymen) is de werking van het speeksel niet meer optimaal.

Wat te doen bij minder speeksel door kankerbehandeling?

Goede mondverzorging is – zoals eerder beschreven in dit artikel – erg belangrijk. Houd ook rekening met het volgende:

Is een slok water genoeg bij een droge mond?

Vaak is een slok water genoeg om een droge mond te verhelpen. Maar heeft het nemen van steeds een slokje water nog zin bij een aanhoudend gevoel van droge mond? Het vocht wordt wel aangevuld, maar niet de toevoeging van de benodigde afweerstoffen! Water hecht nauwelijks aan mondslijmvliezen en spoelt ook het restje aanwezige speeksel nog weg. De apotheek of drogist verkoopt diverse middelen om de mond te bevochtigen (hydrateren). Dit kan in de vorm van een gel, spray, tandpasta of mondspoelmiddel.

Tot slot: Tijdens radiotherapie (bestraling) van het hoofd-halsgebied mogen er geen tanden of kiezen worden verwijderd. Geef het altijd aan bij jouw tandarts als je onder behandeling bent van een radiotherapeut. Ook na de behandeling uiterst voorzichtig zijn bij het verwijderen van tanden en kiezen. Daarnaast is het aan te raden om na de behandeling elke drie maanden een bezoek te brengen aan de mondhygiënist.

Benieuwd wat je nog meer kunt doen bij een droge mond? Bekijk de pagina ‘Wat te doen bij een droge mond?’ op Gezondheidsplein.nl.

Deze tekst is nagekeken door een tandheelkundig specialist van Oral Company

Reageer

Gebruik onderstaand formulier om te reageren op dit artikel of andere reactie. Velden met een zijn verplicht

Controle vraag *