Melatonine bij slaapproblemen? Dosering en tijdstip zijn belangrijk

Algemeen 28 november 2017
Melatonine bij slaapproblemen

Een verstoring van het slaapritme komt vaak voor. Het duurt bijvoorbeeld uren voordat je in slaap valt of je wordt meerdere malen per nacht wakker zonder goede reden. Je spreekt van slapeloosheid als je al enige tijd slecht slaapt en hierdoor overdag niet goed functioneert. Dan kun je je melatonine-gehalte aanvullen met een tablet, capsule of oplossing. Hoewel zo’n supplement onschuldig klinkt, kan een te hoge dosering van melatonine bijwerkingen geven. Bovendien kan een verkeerd tijdstip van inname je bioritme verstoren.

Wat is melatonine?

Melatonine is een lichaamseigen hormoon. Dit betekent dat het lichaam zelf dit hormoon kan aanmaken. Het speelt een belangrijke rol bij het regelen van het dag- en nachtritme en de slaap. Zodra het donkerder wordt beginnen je hersenen melatonine te produceren, waardoor je slaperig wordt. Dit gaat de hele nacht door.

Melatonine-supplement

Slaapproblemen kunnen verschillende oorzaken hebben. Voorbeelden zijn spanning, stress, pijn of jeuk. Het kan ook zijn dat jouw lichaam te weinig of op het verkeerde moment melatonine aanmaakt. Het gebruik van een melatonine-supplement is een optie. Je moet wel rekening houden dat je de geschikte dosis op het juiste moment slikt. Dit kun je bepalen door eerst een meting uit te laten voeren van jouw melatonine-ritme, bijvoorbeeld via een slaapkliniek.

Ligt de oorzaak van jouw slaapproblemen niet bij een stoornis in het melatonine-ritme? Dan heeft het gebruik van tabletten, poeders of capsules met melatonine doorgaans geen effect. Of melatonine werkt heeft ook te maken met de dosis en het tijdstip waarop je het inneemt. Raadpleeg bij voorkeur eerst je huisarts of een andere slaapexpert voordat je een behandeling tegen slaapproblemen start.

Welke dosering melatonine?

Er is maar één dosis geregistreerd (onderzocht op effectiviteit), het gaat om de 2 mg melatonine met gereguleerde afgifte. Verder zijn er andere doseringen – zoals 1, 3 en 5 mg – verkrijgbaar via drogisten, maar hiervan is de effectiviteit niet onderzocht.

Wat is gereguleerde afgifte?

Er zijn normale tabletten en tabletten met gereguleerde afgifte. De gereguleerde afgifte vorm geeft langzaam de werkzame stof af en is daardoor langer werkzaam. Het wordt onder andere voorgeschreven aan mensen:

  • ouder dan 55 jaar die moeilijk inslapen én doorslapen,
  • die te laat inslapen én in de ochtend te moeilijk wakker worden,
  • die te vroeg inslapen én in de ochtend te vroeg wakker worden.

Dosis, toedieningsvorm en tijdstip bepalen

Of melatonine werkzaam is bij jouw slaapproblemen hangt af van de dosis, toedieningsvorm en het tijdstip van inname. In een slaapkliniek kan het eigen melatonine-ritme worden bepaald met een speekseltest. Hierdoor kan de dosis, toedieningsvorm en het tijdstip van inname nog beter bepaald worden.

Let op: een te hoge dosis melatonine kan juist jouw slaapproblemen verergeren, extra slaapklachten veroorzaken of bijwerkingen geven.

Bijwerkingen door melatonine

Bijwerkingen die kunnen optreden bij het gebruik van melatonine zijn (bij minder dan één op de honderd mensen): hoofdpijn, overgevoeligheidsreacties van de huid, duizeligheid, spierkramp, misselijkheid, hartkloppingen, droge mond, buikpijn, pijn op de borst, gewichtstoename, slaapwandelen, nachtmerries, hyperactiviteit, nervositeit, rusteloosheid, zweten, zwak gevoel, veel en vaak moeten plassen, bloed in de urine en ’s nachts moeten plassen.

Melatonine bij kinderen

Melatonine is niet geregistreerd voor kinderen, oftewel: de fabrikant heeft het effect van melatonine bij kinderen niet onderzocht. Toch wordt het weleens voorgeschreven bij kinderen met slapeloosheid, omdat uit ander onderzoek blijkt dat het bij kinderen werkt en veilig is.

Wel is het gebruik van melatonine onderzocht bij kinderen met verstandelijke handicaps, visuele handicaps en ADHD. Melatonine is eventueel te gebruiken bij andere klachten, maar deze zijn niet onderzocht. Gebruik melatonine bij kinderen alleen op advies van een arts.

De dosering bij kinderen met slaapstoornissen is doorgaans als volgt:

  • < 40 kg: 1-2 mg per dag in één dosis. Eventueel bij te weinig effect verhogen tot 3 mg per dag in één dosis.
  • > 40 kg: 1-2 mg per dag in één dosis. Eventueel bij te weinig effect verhogen tot 6 mg per dag in één dosis.

Het verschilt per klacht hoeveel mg melatonine wordt voorgeschreven. De maximaal geteste dosis bij kinderen is 20 mg.

Doseringen hoger dan 0,3 mg

Doseringen van 0,3 mg of hoger zouden volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg als geneesmiddel beschouwd moeten worden. Dit betekent dat het alleen op recept verkrijgbaar zou moeten zijn. Reden hiervoor is dat een te hoge dosering melatonine een averechts effect heeft. Het veroorzaakt juist extra slaapproblemen en bijwerkingen zoals eerder genoemd in dit artikel. Tot nu toe is melatonine tot en met 5 mg vrij verkrijgbaar bij drogisterijen.

Verstoring van bioritme

Het tijdstip waarop je een melatonine-supplement het beste kunt nemen, verschilt per persoon, soort slaapprobleem en het melatonine-ritme. Slik je het vroeger of later dan het juiste moment, dan kan je bioritme verstoord raken. Bij een verstoring van het bioritme treden juist weer slaapproblemen op, zoals ’s ochtends vermoeid wakker worden en ’s nachts vaak wakker worden. Je komt in een soort negatieve spiraal terecht, waarbij je met nóg meer slaapproblemen kampt.

Hoe ver van te voren melatonine-supplement innemen?

Blijkt je melatonine-afgifte te laat op gang te komen? Dan dien je vijf uur voordat je eigen ‘melatonine-aanmaakmoment’ op gang komt een tablet, capsule of oplossing te nemen.

In andere gevallen gelden doorgaans andere regels. De meeste mensen die een melatonine-supplement gebruiken, wordt aangeraden het één tot twee uur voor het slapengaan in te nemen.

Het exacte tijdstip verschilt echter per persoon en per probleem. Overleg altijd eerst met je huisarts, apotheek of andere behandelend specialist vóór het gebruik van melatonine. Heb je melatonine-tabletten, -capsules, of -poeder gekocht? Bekijk dan ook eerst de bijsluiter voor gebruik.

Deze tekst is goedgekeurd door J. Middelburg, apotheker

Auteur: Jacqueline van Kuler
Bronnen: Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), Kinderformularium, Pharmaceutisch Weekblad, Apotheek.nl, Apotheek Kennisbank, Radar AVROTROS

Reageer

Gebruik onderstaand formulier om te reageren op dit artikel of andere reactie. Velden met een zijn verplicht

Controle vraag *