Zwangerschap en medicijngebruik

Inleiding zwangerschap en medicijngebruik

Deze informatiefolder gaat over de invloed van medicijngebruik op de vruchtbaarheid, zwangerschap en het (ongeboren) kind.

Wat kunt u verwachten?

Meestal merkt u dat u zwanger bent, op het moment dat uw menstruatie uitblijft. U bent dan ongeveer al twee weken zwanger. Het kan ook zijn dat u er later achter komt dat u zwanger bent, doordat uw cyclus onregelmatig is of door andere redenen.

Het kan dus heel goed zijn dat u medicijnen heeft gebruikt, zonder dat u weet dat u zwanger bent. Veel vrouwen vragen zich af of dit schadelijke gevolgen voor hun baby zou kunnen hebben. Deze vraag is meestal niet eenvoudig te beantwoorden. Of het medicijn schade bij uw kind veroorzaakt is afhankelijk van het soort medicijn.

Veel medicijnen kunnen niet zonder risico’s tijdens de zwangerschap worden gebruikt. Deze zijn schadelijk voor de baby.

Van medicijnen is het effect op de baby niet geheel bekend. Daarom is het vaak beter om tijdelijk geen medicijnen in te nemen of een lagere dosis, als dat mogelijk is.

Overleg hierover met uw huisarts of gynaecoloog, als u medicijnen gebruikt die zijn voorgeschreven door uw huisarts.

Wat is de invloed van medicijngebruik op de vruchtbaarheid?

Sommige medicijnen hebben invloed op de kwaliteit van de zaadcellen, zoals medicijnen die worden gebruikt bij de behandeling van kanker, bepaalde darmziekten en sommige huidziekten. In de periode dat de man deze medicijnen gebruikt, wordt zwangerschap afgeraden.

Soms kunnen medicijnen ook in de periode na het stoppen nog zorgen voor een verminderde vruchtbaarheid of zelfs aangeboren afwijkingen. Raadpleeg dus altijd de bijsluiter van uw medicijnen.

Wat is de invloed van medicijngebruik op de zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap krijgt uw baby via de moederkoek en de navelstreng de voedings- en bouwstoffen die hij nodig heeft. Ook de medicijnen die u gebruikt komen in de meeste gevallen op deze manier bij uw baby. Uitzonderingen hierop zijn insuline en heparine.

Medicijnen op recept

Sommige medicijnen zijn schadelijk voor de baby. Vertel daarom altijd aan uw arts of verloskundige dat u zwanger bent. Deze kan daar bij het voorschrijven van medicijnen rekening mee houden.Als u medicijnen gebruikt voor een chronische aandoening, bespreek de consequenties hiervan met uw huisarts of specialist, voordat u zwanger wordt.

Medicijnen zonder recept Vaak staan mensen er niet bij stil dat pijnstillers, middelen tegen diarree, verstopping, wratten of rusteloosheid, die u bij de drogist of supermarkt kunt krijgen, ook medicijnen zijn. Zij kunnen soms schade veroorzaken bij uw ongeboren kind.

Gebruik deze middelen daarom alleen in overleg met uw verloskundige, gynaecoloog of huisarts. Dit geldt ook voor homeopathische middelen, want lang niet alle homeopathische medicijnen of kruiden zijn veilig tijdens de zwangerschap.

Zelfs met het gebruik van vitaminepreparaten is het verstandig om op te passen. In gewone vitaminepreparaten zit soms teveel vitamine A. Tijdens de zwangerschap kan dit zorgen voor hersenafwijkingen bij uw kind.

Foliumzuur Foliumzuur is een vitamine dat voor en tijdens de zwangerschap wel gebruikt kan worden. Alle vrouwen die zwanger willen worden, wordt zelfs aangeraden om dagelijks een halve milligram foliumzuur te slikken. Het gebruik van foliumzuur verkleint de kans op een open ruggetje.

Vier categorieën medicijnen De medicijnen in Nederland worden verdeeld in vier categorieën afhankelijk van de informatie die bekend is over de mogelijke schadelijke effecten op het ongeboren kind. Deze vier categorieën zijn:

  • Categorie A:
    • medicijnen die door veel vrouwen gebruikt zijn zonder dat hiervan ooit een schadelijk effect bij het kind ontdekt is
    • medicijnen uit deze categorie kunnen veilig worden voorgeschreven
  • Categorie B:
    • medicijnen die nog niet door veel vrouwen gebruikt zijn en waarvan tot nu toe geen schadelijke effecten bij het kind zijn gemeld
    • medicijnen uit deze categorie kunnen schadelijk zijn voor het kind en kunnen beter niet worden voorgeschreven, als er ook een medicijn uit categorie A kan worden voorgeschreven
  • Categorie C:
    • medicijnen waarvan bekend is dat ze mogelijk schadelijke effecten bij het kind veroorzaken
    • wanneer een medicijn uit deze categorie noodzakelijk is, moet de noodzaak van het medicijn bij de moeder worden afgewogen tegen de risico’s die het kind kan lopen. Het is dus mogelijk dat een medicijn uit categorie C wordt voorgeschreven, als er geen ander alternatief bestaat
  • Categorie D:
    • medicijnen waarvan bekend is dat zij schadelijke effecten bij het kind veroorzaken
    • medicijnen uit categorie D moeten niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap

Wat is de invloed van medicijngebruik op het (ongeboren) kind?

Of een medicijn schade bij uw (ongeboren) kind veroorzaakt, is afhankelijk van het soort medicijn.

  • Van bepaalde medicijnen is bekend dat ze geen schade veroorzaken aan het ongeboren kind. Wanneer u zo'n medicijn heeft gebruikt, kunt u ervan uitgaan dat dit zeer waarschijnlijk geen kwaad kan. Overleg wel met uw verloskundige, huisarts of gynaecoloog of u dit medicijn kunt blijven gebruiken.
  • Van andere medicijnen is wel bekend of juist onbekend of ze schade kunnen veroorzaken.

Factoren die een rol spelen bij de kans op schade aan het (ongeboren) kind: 1. De hoeveelheid van het medicijn dat u gebruikt heeft Bij eenmalig gebruik van het medicijn, is de kans niet erg groot dat uw kind hier schade van ondervonden heeft.Hoe groter de hoeveelheid van het medicijn, hoe groter de kans dat uw kind er schade van ondervindt. Het hoeft natuurlijk niet zo te zijn, dat uw kind schade heeft opgelopen door het medicijngebruik

2. Hoe vaak u het medicijn gebruikt heeft Bij eenmalig gebruik ondervindt uw kind meestal geen schade van het medicijn. Hoe vaker u het medicijn gebruikt heeft, hoe groter de kans dat uw kind er schade van ondervonden heeft. Het hoeft niet zo te zijn, dat uw kind schade heeft opgelopen door het medicijngebruik 3. Het tijdstip waarop u het medicijn gebruikt heeft In de eerste twaalf weken ontwikkelen zich de organen van het ongeboren kind. In deze periode is uw kind het meest kwetsbaar voor de gevolgen van medicijnen. Na twaalf weken is uw kind en stuk minder kwetsbaar voor de meeste medicijnen; sommige medicijnen vormen hierop een uitzondering 4. Hoe u het medicijn moet innemen Wanneer het medicijn alleen per injectie wordt toegediend, is het meestal niet schadelijk, zoals insuline en heparine

Wanneer naar de huisarts?

Als u zwanger wilt worden en u gebruikt medicijnen op doktersrecept, is het verstandig om contact op te nemen met uw apotheek of de (huis)arts die de medicijnen heeft voorgeschreven. De volgende vragen zijn belangrijk:

Is het verstandig om zwanger te worden met de aandoening waarvoor u deze medicijnen gebruikt?

Er zijn aandoeningen, waarbij het beter is om niet zwanger te worden. Het is dan verstandiger om te wachten totdat de aandoening verminderd of verdwenen is. Soms is het in zo’n situatie raadzaam bepaalde voorzorgsmaatregelen te nemen.

Kunt u de medicijnen tijdens uw zwangerschap blijven gebruiken?

Als het mogelijk is, kunt u overschakelen op een ander medicijn, waarvan bewezen is dat het geen schade veroorzaakt bij het kind. Het kan natuurlijk ook zijn, dat u een medicijn gebruikt dat onschadelijk is voor uw kind. Dit kunt u gewoon blijven gebruiken. Uw huisarts of specialist kan aangeven wat u in uw situatie het beste kunt doen. Het is van groot belang dat u zelf niets verandert aan uw medicatie.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Bepaalde medicijnen geven een verhoogde kans op aandoeningen, zoals medicijnen tegen epilepsie.

De schade die medicijnen kunnen veroorzaken aan het ongeboren kind kan in sommige gevallen met prenataal onderzoek beoordeeld worden. Dit kunt u bespreken met de verloskundige, huisarts of gynaecoloog die uw zwangerschap begeleidt.

Een voorbeeld van prenataal onderzoek is echo-onderzoek. Als het medicijn dat u heeft gebruikt schade kan veroorzaken, betekent dit nog niet dat dit ook echt gebeurt. Vaak is het vrij moeilijk om tijdens de zwangerschap aan te tonen of dit het geval is. Bij het vermoeden op schade kan besloten worden tot een uitgebreid echo-onderzoek. Meer hierover kunt u lezen in de informatiefolder 'Echoscopie tijdens de zwangerschap’.

In veel gevallen is de schade die een medicijn kan veroorzaken niet met onderzoeken op te sporen. U kunt niet veel anders doen dan afwachten. Pas na de geboorte van uw kind zal duidelijk worden of er gevolgen zijn. Gelukkig is de kans op beschadiging meestal klein.

In samenwerking met

Drs. J.H. Schieving (auteur) Drs. H.L. Schwarz (consulent) Dr. K. Boer (consulent)

Bronnen

  • Obstetrie en Gynaecologie De voortplanting van de mens Treffers PE, Heintz APM, Keirse MJNC et al derde druk Utrecht Wetenschappelijke uitgeverij Bunge 2000.
  • Farmacotherapeutisch kompas 2002/2003 College Zorgvoorzieningen eindredacteur Kuy vd A Roto Smeets Utrecht 2002.
  • Nijhuis GJ. Compendium prenatale zorg. Derde druk. Elsevier gezondheidszorg. Maarssen, 2001.
  • Geneesmiddelen, zwangerschap en borstvoeding. ISBN 90-74027-15-6 van RIVM en Stichting HealthBase, november 2000.

Meer informatie

Pagina laatst aangepast op 1 juli 2019


Gerelateerd