Zonnebrand

Wat is zonnebrand?

Zonnebrand is de reactie van de huid op overmatige blootstelling aan zonlicht. De effecten zijn te vergelijken met brandwonden door bijvoorbeeld hete vloeistoffen. Zonnebrand is meestal een eerstegraads verbranding.

Symptomen zonnebrand

Als u te lang in de zon bent geweest, kunt u een rode pijnlijke huid krijgen.

Eerstegraads verbranding In de meeste gevallen is er sprake van een eerstegraads verbranding. Uw huid is rood, pijnlijk en soms gezwollen. Na enige dagen verdwijnt de roodheid, de zwelling en de pijn en vervelt de huid.

Tweedegraads verbranding Wanneer u zeer lang in de zon bent geweest, kan er sprake zijn van een tweedegraads verbranding. Uw huid is rood, gezwollen en er komen blaren opzetten. De pijn is heviger dan bij een eerstegraads verbranding. Na enige dagen drogen de blaren in en vervelt uw huid.

Ziek van de verbranding Als u een groot deel van uw lichaam heeft verbrand, kunt u er echt ziek van worden. Koorts en koude rillingen, misselijkheid en braken, hartkloppingen en hoofdpijn kunnen het gevolg zijn. Bij deze verschijnselen kunt u het beste contact opnemen met uw huisarts.

Hoe ontstaat zonnebrand?

Ultraviolet licht Het zonlicht is opgebouwd uit een breed spectrum van verschillende golflengtes. Het meeste licht kunnen we waarnemen, met uitzondering van het infrarode licht en het ultraviolette licht. Het ultraviolette licht is betrokken bij bruin worden en verbranden van mensen. Er zijn twee soorten ultraviolet licht die de aarde bereiken: UV-A en UV-B licht.

Natuurlijke bescherming Als het lichaam wordt blootgesteld aan ultraviolet licht, treden er in de huid veranderingen op die bescherming moeten bieden tegen de zon. De huid wordt dikker en er wordt pigment gevormd waardoor de huid bruin wordt. Dit natuurlijke beschermingsmechanisme van de huid werkt uitstekend bij geleidelijke blootstelling aan de zon. Wanneer de huid echter plotseling aan grote hoeveelheden UV-A en met name UV-B wordt blootgesteld, schiet de bescherming tekort en treedt zonnebrand op.

Reflectie Het zal u vast wel eens zijn opgevallen dat mensen aan het strand en op het water veel sneller verbranden dan bijvoorbeeld in het bos. Dit komt door reflectie: weerkaatsing van de zon. Zonlicht dat op het water schijnt wordt naar alle kanten toe gereflecteerd. Zo kan het zelfs gebeuren dat u in de schaduw op het strand verbrandt. Ditzelfde effect treedt op bij grote zandvlaktes en in de sneeuw (wintersport).

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Snelle veroudering Zonnestralen leiden tot een snellere veroudering van de huid. Mensen die vaak zijn verbrand of langdurig bruin zijn geweest, zullen sneller rimpels en plooien in de huid krijgen. Deze veroudering van de huid treedt pas na jaren op.

Huidkanker In de jaren zeventig en tachtig was er nog niet veel bekend over de effecten van zonnebrand. Veel mensen dachten dat verbranden er nu eenmaal bij hoorde en dat het noodzakelijk was om bruin te worden. Bruin zijn was en is nog altijd een cultuurverschijnsel. Bruin terugkeren van een vakantie was en is in.

Momenteel is er veel meer duidelijkheid. We weten dat bruin worden, en zeker verbranden, gepaard kan gaan met gezondheidsrisico’s. Het aantal gevallen van huidkanker stijgt de laatste jaren. Waarschijnlijk is dit het gevolg van het zongedrag uit de zeventiger en tachtiger jaren. Inmiddels is ook gebleken dat zonnebrand niet leidt tot sneller of egaler bruin worden.

Hoewel de kans nog steeds klein is dat mensen huidkanker krijgen van zonnebrand, is het verstandig om regelmatig de huid te controleren. Moedervlekken en pigmentvlekjes die gaan jeuken, bloeden of veranderen van vorm, grootte of kleur zijn verdacht.

Bij vermoeden dat de moedervlek groter wordt, moet men deze meten om daarmee de groei vast te stellen. Als u een dergelijk plekje bij uzelf ontdekt, kunt u dit het beste even door de huisarts laten bekijken. U kunt daarvoor een afspraak maken bij uw huisartspraktijk. De meeste typen huidkanker die ontstaan door te veel zon zijn goed te behandelen.

Wanneer naar de huisarts?

Als u de bovenstaande richtlijnen goed volgt, hoeft u niet naar de huisarts. Als u daarentegen zo ernstig en veel bent verbrand dat u er ziek van bent, dan is een bezoek aan uw huisarts gewenst. Afhankelijk van uw toestand en situatie zal de huisarts een behandeling instellen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Mocht u desondanks toch verbranden in de zon, dan kunt u een aantal maatregelen nemen waarmee u de schade beperkt en de klachten vermindert.

  • Ga direct uit de zon als u merkt dat u verbrandt
  • Smeer uw huid in met een product voor na het zonnen De meeste merken zonnebrandmiddelen hebben een dergelijk after-sun product in het assortiment. Als u twijfelt welk middel u het beste kunt gebruiken, kunt u overleggen met de drogist of uw apotheker
  • Als u veel pijn heeft, kunt u de huid koelen met vochtige doeken of een pijnstiller gebruiken
  • Calaminelotion en lotions met aloë vera kunnen verlichting bieden
  • Blaren niet doorprikken of op een andere manier kapot maken
  • Bescherm uw beschadigde huid tegen de zon met voldoende kledingZo lang uw huid rood is en/of blaren vertoont, mag deze niet aan de zon blootgesteld worden. Een blouse met lange mouwen en een lange broek beschermen uitsteken, gemiddeld kun u na drie dagen weer in de zon.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Geleidelijk opbouwen De eerste keren dat u gaat zonnen, kunt u het beste de blootstelling aan de zon geleidelijk opbouwen. Aan de hand van uw huidtype en de voorspelde zonkracht kunt u berekenen hoe lang u onbeschermd in de zon kunt liggen. Niet zonnen tussen 11.00 en 15.00 uur

Tussen 11.00 en 15.00 uur staat de zon het hoogst aan de hemel en is de straling het sterkst. De afstand tot de aarde is kleiner en daardoor wordt minder kortgolvig UV-licht door de luchtlagen gefilterd. Indien u geen siësta houdt of in de schaduw een boek leest, moet u zich insmeren met een zonnefiltercrème om daarmee de schadelijke straling te absorberen. Zonnefiltercrème gebruiken

Zonnefiltermiddelen bevatten stoffen die het UV-B en UV-A licht tegenhouden. U kunt hierdoor beschadiging van de huid voorkomen. Zonnefiltermiddelen zijn in verschillende sterktes verkrijgbaar. In Nederland wordt geadviseerd factor 15 te gebruiken. Het beste kunt u zichzelf een half uur voordat u de zon in gaat insmeren. Daarna elke twee uur herhalen. U moet niet te dun smeren, anders fungeert het middel niet als filter. Als u in de tussentijd zwemt of veel transpireert, moet u vaker smeren.

De factoren die op de verpakking vermeld staan hebben niet de betekenis dat men dan 15 of 20 keer langer in de zon kan blijven dan zonder middel. De factoren zijn niet gelijk, een Duitse factor 20 is geen Amerikaanse factor 20. Daarbij komt dat als men met een factor 30 zeer dun smeert, men alsnog een zonnebrand op kan lopen omdat het filter niet 'werkt'.

Middelen tegen muggenbeten die de stof DEET bevatten, verminderen de werking van zonnebrandmiddelen. U kunt daardoor minder lang in de zon zonder het gevaar te lopen te verbranden. Eventueel kunt u overleggen met uw drogist of apotheker of u een middel kunt gebruiken dat de stof DEET niet bevat.

Niet roken Roken verhoogt de gevoeligheid van de huid voor zonnestraling. U verbrandt sneller en heftiger als u rookt. Dit geldt ook als u heeft gerookt voordat u gaat zonnen.

Kinderen Kinderen jonger dan zes maanden hebben een dun huidje en geen pigment. Ze zijn daardoor vrij snel erg gevoelig voor de zon en verbranden direct. Deze kleintjes mogen alleen in de zon als zij goed zijn ingesmeerd met een baby-zonnebrandmiddel met een hoge factor. Alle delen van de huid moeten worden beschermd tegen de zon. Luchtige katoenen kleding, een zonnehoedje en een parasol zijn onontbeerlijk. Ook in de schaduw kunnen kinderen verbranden!

Als u de baby te slapen legt in de kinderwagen, moet u op een aantal dingen letten. Ten eerste mag de kinderwagen niet in de zon staan. Ten tweede moet de kap van de kinderwagen naar beneden geklapt zijn. Als u deze maatregelen niet neemt, kan uw kindje oververhit en uitgedroogd raken en is doktersbehandeling noodzakelijk. U kunt dit herkennen doordat uw kindje huilt, niet lekker is, spuugt of suf is.

Kinderen tussen de zes maanden en de drie jaar zijn iets minder gevoelig voor de zon dan baby’s. Zij kunnen gerust een tijdje (ongeveer een half uur) in de zon spelen. Het is wel belangrijk dat u ze daarbij goed beschermt door dezelfde maatregelen te treffen als die zijn beschreven bij de kinderen jonger dan zes maanden. Zonnebrand op de kinderleeftijd is schadelijk. Op termijn zijn deze kinderen gevoeliger voor het ontwikkelen van huidkanker.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur) Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Bronnen

  • Gompel AML van, Denekens, JPM. Blootstelling aan zon en hitte. Reizen en ziekte. Hoofdstuk 9.3, Kleine kwalen.
  • Eekhof JAH,Knuistigh Neven A, Opstelten W. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk zesde druk 2013. Reed business education, Amsterdam
  • Starink THM. Dermatovenereologie voor de eerste lijn in beeld. Afdeling Dermatologie, Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit, 1992.
  • www.rodekruis.nl

Pagina laatst aangepast op 1 juli 2019


Gerelateerd