X- en O-benen

Aandoening 6 april 2016

Wat zijn X- en O-benen?

X-benen en O-benen zijn termen voor de beenstand bij jonge kinderen. Bij X-benen, ook genua valga genoemd, staan de knieën dichter bij elkaar dan de voeten. De benen staan van voren gezien in de vorm van een ‘X’. In het geval van O-benen, ook genua vara genoemd, staan de knieën verder uit elkaar dan de voeten. De benen staan van voren gezien in de vorm van een ‘O’. Gedurende de ontwikkeling is het bij ieder kind normaal dat deze achtereenvolgens O-benen en X-benen krijgt, bij de één is het wat meer uitgesproken dan bij de ander. Slechts zelden is er iets aan de hand.

Symptomen X- en O-benen

Elke baby heeft O-benen. In de loop van de eerste twee levensjaren, wordt dit steeds minder. Op hun tweede verjaardag hebben de meeste kinderen rechte benen. Hierna gaan de knieën steeds dichter bij elkaar staan. Het kind krijgt langzaam maar zeker X-benen. Als het kind ongeveer drie jaar is, zijn de X-benen maximaal. Daarna nemen ze langzaam af en rond de zevende verjaardag staan de benen weer vrijwel recht. En vanaf deze leeftijd blijft dat ook zo.

Niet bij elk kind zijn de X- en de O-benen even duidelijk. Bij de een zal het nauwelijks opvallen, terwijl het bij de ander meteen in het oog springt. In beide gevallen is het normaal. Kinderen met uitgesproken X- of O-benen kunnen er wel last van hebben. Ze lopen wat onhandig en kunnen struikelen over hun eigen benen, zeker als ze rennen.

Hoe ontstaan X- en O-benen?

Bij X-benen en O-benen staan de botten van het onder- en bovenbeen zodanig op elkaar dat zij een X of O vormen. Bij O-benen is er daarnaast vaak sprake van een lichte buiging en draaiing van de botten. Bijna altijd is het een normale ontwikkeling. In zeldzame gevallen liggen er bepaalde afwijkingen aan ten grondslag zoals rachitis (“Engelse ziekte”) of hormonale groeistoornissen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

In de kinderjaren zijn O-benen en later X-benen volkomen normaal. Het hoort bij de normale ontwikkeling. In een zeer klein deel van de gevallen blijven de O-benen en de X-benen langer bestaan. Indien er geen spontane correctie optreedt kunnen deze kinderen worden geopereerd door de orthopedisch chirurg.

Wanneer naar de huisarts?

Het is verstandig om een afspraak te maken bij de huisarts als:

  • uw kind na het tweede jaar nog steeds O-benen heeft;
  • uw kind na het zevende jaar nog steeds X-benen heeft;
  • uw kind maar aan één kant een X- of O-been heeft;
  • de X- of O-benen van uw kind niet symmetrisch zijn;
  • uw kind na zijn tweede verjaardag O-benen krijgt;
  • uw kind na zijn zevende verjaardag X-benen krijgt.

Ook in die gevallen is het overigens zelden nodig om in te grijpen. Gezien de groei van het kind is het nog tot aan de puberteit mogelijk om in te grijpen. Indien behandeling door een operatie overwogen wordt, is het van belang de orthopedisch chirurg voor de puberteit te consulteren.

Wat kunt u er zelf aan doen?

U kunt en hoeft zelf niets te doen aan X- of O-benen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

X- en O-benen horen meestal bij de normale ontwikkeling en zijn niet te voorkomen.

In samenwerking met

W.van Donselaar,arts

Bronnen

  • NHG Standaard Niet-traumatische knieklachten 2016