Winterdepressie

Aandoening 6 april 2016

Wat is een winterdepressie?

Veel mensen hebben in de herfst en winter last van verminderde energie en een minder ‘zonnig’ humeur. Zeker naarmate de winter langer duurt, snakken mensen vaak naar de tijd dat de dagen weer langer worden en de temperatuur omhoog gaat.

Bij sommige mensen worden deze klachten zo ernstig, dat je kunt spreken van een depressie. Een depressie is een stoornis van de stemming ‘naar beneden’. Bij een depressie bent u overmatig somber, neerslachtig, lusteloos of vlak. Vaak keren depressieve klachten jaren achtereen rond dezelfde tijd in het jaar terug, en verdwijnen ze weer in het voorjaar.

Officieel wordt dit een seizoensgebonden depressie genoemd. Aangezien het seizoen waarin dit het meeste voorkomt de winter is, wordt ook wel de naam ‘winterdepressie’ gebruikt. Het is niet duidelijk hoeveel mensen er aan een winterdepressie lijden. Waarschijnlijk gaat het om een aanzienlijke groep, met meer en minder ernstige klachten.

Symptomen van een winterdepressie

De kenmerken van een winterdepressie zijn in principe hetzelfde als die van andere depressies. De belangrijkste kenmerken van een winterdepressie zijn:

  • niet meer kunnen genieten van dingen of geen plezier meer hebben
  • voortdurende moeheid, geen energie hebben, het gevoel dat alles moeite kost
  • trager denken, bewegen en reageren of juist erg rusteloos en gejaagd zijn
  • slaapproblemen, zoals niet kunnen inslapen en veel te vroeg wakker worden of juist een overmatige slaapbehoefte hebben, ‘s ochtends het bed niet uit kunnen komen, de hele dag in bed willen blijven
  • problemen met eten, zoals geen eetlust meer hebben (afvallen) of juist de neiging hebben overmatig veel te eten
  • toegenomen prikkelbaarheid, sneller geïrriteerd zijn, concentratieproblemen, het is moeilijk de gedachten ergens langere tijd bij te kunnen houden, moeilijk besluiten kunnen nemen
  • een negatief zelfbeeld, een negatief beeld van anderen en een negatief toekomstbeeld
  • doodsgedachten en/of –wensen

Bij een winterdepressie is het vaak zo, dat naast de sombere en lusteloze stemming, vermoeidheid en energieverlies voorop staan. Ook hebben mensen met een winterdepressie meestal eerder een toegenomen slaapbehoefte, dan dat zij minder slapen en hebben ze vaak een toegenomen behoefte aan eten, in plaats van een afgenomen eetlust.

Hoe ontstaat een winterdepressie?

Het is niet helemaal duidelijk hoe een winterdepressie precies ontstaat. Er is wel een aantal factoren die lijken samen te hangen met het ontstaan van een winterdepressie.

Gebrek aan daglicht
Een belangrijke theorie die veel wordt onderzocht, gaat er vanuit dat de verstoring van de stemming te maken heeft met de verminderde hoeveelheid licht in de winter. De dagen zijn korter en mensen brengen vaak minder tijd buiten door. Hierdoor worden zij minder vaak blootgesteld aan buitenlicht. Ook is het licht in de winter minder fel. Hierdoor zou de biologische klok, die ieder mens heeft en die onder meer ons slaap-waakpatroon regelt, verstoord raken.

De theorie over de invloed van licht lijkt ondersteund te worden door het feit dat lichttherapie bij mensen met een winterdepressie vaak erg goed helpt. U wordt dan, aan het begin van de periode dat de depressie meestal optreedt, voor een bepaalde tijd blootgesteld aan een hoeveelheid licht met een hoge intensiteit.

Associatie met de wintermaanden
Naast het gebrek aan daglicht in de winter, kunnen ook andere factoren een rol spelen. Het kan zijn, dat de winter voor u verbonden is met bepaalde negatieve kenmerken. Veel mensen hebben bijvoorbeeld moeite met de feestmaand december. Feestdagen kunnen leuk en gezellig zijn, maar zij kunnen ook een confrontatie betekenen met lastige zaken in de familiesfeer, zoals conflicten. Voor mensen die alleen zijn, kan december een gevoel van eenzaamheid geven, of versterken. Ook kan het zijn, dat u dierbaren bent verloren die u juist in deze periode extra mist.

Verder is het zo, dat de aandacht in de winter letterlijk en figuurlijk ‘naar binnen’ wordt gericht. In de zomer vinden we veel meer afleiding met zaken buiten onszelf. In de winter worden we eerder geconfronteerd met zaken die ‘binnen onszelf’ spelen. Dit kunnen bijvoorbeeld gevoelens van minderwaardigheid of pijnlijke of verwarrende ervaringen zijn. Hoe meer onopgeloste problemen u met zich meedraagt, hoe groter de kans is dat u hier in de winter last van krijgt. In de dokterdokter.nl informatiefolders ‘Verlies en rouw’ en ‘Depressieve stoornis’, kunt u meer lezen over factoren die aanleiding kunnen geven tot depressieve stemmingen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Zoals gezegd voelen veel mensen zich gedurende de winter minder prettig. Zo’n ‘winterdip’ hoeft echter niet meteen een depressie te zijn. Voor de meeste mensen geldt dat zij zich vanzelf weer beter gaan voelen als de lente in zicht komt en de dagen langer worden. Wanneer u echt ernstig belemmerd wordt in uw normale functioneren en bijvoorbeeld (tijdelijk) niet meer kunt werken, kan er sprake zijn van een depressieve stoornis.

Wanneer naar de huisarts?

Als u denkt aan een winterdepressie te lijden, is het raadzaam om naar uw huisarts te gaan. Samen met de huisarts kunt u overleggen over de mogelijkheden van behandeling. Hij kan samen met u bepalen of lichttherapie voor u misschien geschikt is, en u vervolgens verwijzen naar een instelling die beschikt over de juiste apparatuur.

Soms is één behandeling voldoende, in andere gevallen zal herhaling nodig zijn. Hoewel er de laatste jaren ook apparaten in de handel zijn om zelf een soort lichttherapie toe te passen, is het niet raadzaam om hier zelf mee aan de slag te gaan. Het is verstandig om dit soort behandelingen te laten uitvoeren door deskundigen, die u erbij kunnen begeleiden.

Wat kunt u er zelf aan doen?

U kunt zelf een aantal dingen doen om beter om te gaan met uw depressieve gevoelens in de winter.

  • Bij uzelf nagaan welke omstandigheden waarschijnlijk een rol spelen bij uw depressieve gevoelens. Heeft u nare herinneringen aan deze periode van het jaar, die het voor u extra moeilijk maken? Of ziet u altijd al op tegen de feestdagen? Bestaan er bepaalde problemen of conflicten, waar u in deze tijd extra last van heeft? U kunt het beste naar oplossingen en andere manieren om hiermee om te gaan, zoeken. Ook is het van belang om te praten met mensen die belangrijk voor u zijn, en steun bij hen te zoeken
  • Ervoor zorgen dat u regelmatig buiten komt en beweegt. Door de korte dagen en het vaak donkere weer hebben veel mensen de neiging om meer binnen te blijven. Hiermee wordt uw blootstelling aan daglicht echter nog korter. Ook zit u meer dan in andere jaargetijden stil, wat uw stemming negatief kan beïnvloeden. Regelmatig een stukje wandelen of fietsen en aan sport doen, kan dan helpen
  • Voor verdere adviezen bij depressieve klachten kunt u de dokterdokter.nl informatiefolder ‘Depressieve stoornis’ raadplegen

In samenwerking met

Drs. H.J.M. Smeur (auteur)
Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • Albersnagel, dr. FA, Emmelkamp, prof. dr. PMG en Van den Hoofdakker, prof. dr. RH (red.), Depressie: theorie, diagnostiek en behandeling, Van Loghum Slaterus, 1989
  • American Psychiatric Association, DSM-IV Patiëntenzorg: diagnostiek en classificatie van psychische stoornissen voor de geneeskunde, Bewerkte vertaling van de ‘DSM-IV Primary Care, International Edition’, Swets & Zeitlinger, 1996
  • American Psychiatric Association, Beknopte handleiding bij de diagnostische criteria van de DSM-IV, Swets & Zeitlinger, 1995
  • Beck, JS, Basisboek cognitieve therapie, HBuitgevers, 1999
  • Blom, MBJ, Kerver, MM en Nolen, WA, Inleiding in de interpersoonlijke psychotherapie, Bohn Stafleu Van Loghum, 1997
  • Bögels, SM en Van Oppen, P (red.), Cognitieve therapie: theorie en praktijk, Bohn Stafleu Van Loghum, 1999
  • Keijsers, dr. GPJ, Van Minnen, dr. A en Hoogduin, prof. dr. CAL (red.), Protocollaire behandelingen in de ambulante geestelijke gezondheidszorg deel I, Bohn Stafleu Van Loghum, 1997
  • NHG Standaard Depressie 2012