Voedingssupplementen

Wat zijn voedingssupplementen?

“Voedingssupplementen” is een verzamelnaam voor vitamines, mineralen en soms worden ook diverse plantaardige extracten hierbij gerekend. De verkoop van voedingssupplementen bij drogisten, natuurwinkels en via internet heeft de laatste jaren een enorme sprong gemaakt. Helaas is de werking van lang niet alle supplementen op een correct wijze onderzocht, en kan je dus niet zomaar ervan uitgaan dat ze doen waarvoor ze verkocht worden.

Over de vitamines is een aparte folder te lezen op dokterdokter.nl. Hieronder volgt allereerst een (verkorte) samenvatting van diverse mineralen en wat ze doen in het lichaam.

Voedingssupplement Calcium

Calcium (wat we beter kennen als kalk) geeft stevigheid aan het skelet en gebit. Ook heeft het een taak bij het goed functioneren van spieren en zenuwbanen. Calcium is verder ook betrokken bij o.a. de bloedstolling.

Calcium komt vooral voor in zuivelproducten zoals melk en kaas. Brood, groenten, peulvruchten en aardappelen bevatten ook calcium, maar veel minder dan de zuivelproducten.

De benodigde hoeveelheid calcium is onder andere afhankelijk van leeftijd en geslacht. Volgens de Gezondheidsraad hebben volwassen mannen en vrouwen gemiddeld 1 gram calcium per dag nodig. Dit komt overeen met 4 à 5 glazen melk.

De opname van calcium door het lichaam wordt beïnvloed door een aantal factoren. Zo zorgen voldoende beweging en voldoende vitamine D voor een verhoogde opname. Daarnaast nemen oudere mensen calcium minder goed op. Bij vrouwen hebben de hormonale veranderingen tijdens de menopauze een negatief effect op de calciumopname. Alcohol zorgt ook voor een verminderde opname van calcium.

Bij zuigelingen kan bij een tekort aan calcium spierkramp ontstaan. Bij ouderen kan een te lage calciuminname leiden tot osteoporose (botontkalking). Wanneer calcium door een tekort aan vitamine D niet voldoende wordt opgenomen, kan osteomalacie (beenverweking) ontstaan. Andere gevolgen van een tekort aan calcium zijn een vertraagde bloedstolling en - bij een ernstig tekort - spierkrampen. Wij geven aan (oudere) vrouwen die te weinig beweging hebben of die bekend zijn met botontkalking daarom calcium-tabletten.

Voedingssupplement Chroom

Chroom, ook bekend als chromium, heeft een taak bij de bloedsuikerstofwisseling en bij de vetstofwisseling. Er zijn aanwijzingen dat supplementen met chroom een gunstig effect kunnen hebben op het bloedsuikergehalte en op de insuline-afgifte bij patiënten met diabetes (type 2).

Graanproducten met een hoog gehalte aan zemelen bevatten veel chroom. Het is niet duidelijk of chroom uit deze producten ook goed opgenomen kan worden. Verder komt chroom vooral voor in biergist, volkorenbrood, groente, vlees en lever.

Handig om te weten is, dat vitamine C de opname van chromium bevordert. Voor zover bekend komt een tekort aan chroom niet voor in Nederland. Maar bij ernstige ondervoeding kan een tekort optreden. Dit kan leiden tot een verhoogde glucoseconcentratie in het bloed, tot verhoogde cholesterolwaarden in het bloed en gewichtsverlies.

Voedingssupplement Chloride

Chloride (chloor) komt met name voor in keukenzout. Het vormt samen met natrium of kalium een lichaamszout en heeft een taak in de vochthuishouding van het lichaam. Daarnaast komt chloride ook voor in maagzuur, in de vorm van zoutzuur (=waterstof-chloride, HCl).

Keukenzout (NaCl=NatriumChloride) is de belangrijkste bron voor chloride. Chloride komt dus, net als natrium, voor in bijna alle voedingsmiddelen en dranken Voor chloride is geen aanbevolen dagelijkse aanbevolen hoeveelheid vastgesteld. Aangenomen wordt dat per dag niet meer dan 1,5 g keukenzout nodig is om in de behoefte te voorzien.

Chloride wordt voornamelijk via zout opgenomen in het lichaam. Om ervoor te zorgen dat het lichaam niet te veel chloride binnenkrijgt, moet de gemiddelde zoutconsumptie bij voorkeur beneden de 9 gram per dag blijven. Bij deze hoeveelheid krijgt het lichaam meer dan voldoende chloride binnen en ontstaat geen overschot.

Door een overmatig gebruik van keukenzout kan het lichaam vocht vasthouden (oedeem) en kan een hoge bloeddruk ontstaan. Verschijnselen van een teveel aan chloor zijn echter niet bekend.

Voedingssupplement IJzer

IJzer is een belangrijk bestanddeel van hemoglobine, een onderdeel van de rode bloedcellen. Rode bloedcellen vervoeren zuurstof van de longen naar de weefsels. IJzer is onmisbaar voor dat transport.

IJzer komt voor in dierlijke producten zoals vlees(waren). Het komt ook voor in plantaardige producten zoals aardappelen, brood en groenten. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) ijzer is afhankelijk van leeftijd en geslacht. Vrouwen hebben meer ijzer nodig dan mannen door het verlies van ijzer bij de menstruatie. Ook hebben vrouwen gedurende de zwangerschap meer ijzer nodig voor de vorming van de placenta en de ontwikkeling van het kind.

Verschillende factoren in de voeding hebben invloed op de opname van ijzer. Koffie,thee en calcium verlagen de opname van ijzer; vlees, vis en vitamine C verhogen de opname van (plantaardig) ijzer. De Gezondheidsraad heeft de maximaal veilige dosis voor ijzer vastgesteld op 50 - 75 mg ijzer/dag. Dit komt overeen met 2,5-3,5 kilo biefstuk.

Een éénmalige of kortdurende overschrijding van de maximaal veilige dosis levert geen direct gevaar op. Een te hoog ijzergehalte in het lichaam kan leiden tot chronische vermoeidheid of beschadiging van organen zoals de lever, de darmen en het hart. Bij een tekort aan ijzer kunnen klachten als duizeligheid en een verminderd concentratievermogen optreden.

Een bekende vorm van ijzertekort is bij bloedarmoede (anemie). Bij vooral deze patienten wordt vaak ijzer in tablet- of drankvorm voorgeschreven.

Voedingssupplement Koper

Koper zorgt dat ijzer wordt vastgelegd in hemoglobine, de rode kleurstof in ons bloed, en speelt zodoende een rol bij het zuurstoftransport in het lichaam. Ook is koper betrokken bij de pigmentatie van huid en haar en bij bindweefsel- en botvorming.

Koper komt vooral voor in orgaanvlees, zeevis, schaal- en schelpdieren, noten en graanproducten. Verder zijn groente en fruit en cacaoproducten bronnen van koper.

De opname van koper wordt geremd door zink en door een vitamine C inname van minimaal 1500 milligram per dag. Dit komt overeen met zo’n 25 sinaasappels. Een teveel aan koper wordt meestal veroorzaakt door verontreiniging van voedingsmiddelen en/of dranken. Symptomen die hierbij ontstaan zijn een overmaat aan speeksel, pijn in de buik, misselijkheid, braken en diarree. Een kopertekort is bij de meeste mensen zeldzaam.

Het risico op een tekort is groter bij pasgeboren kinderen, te vroeg geboren kinderen en kinderen die ondervoed zijn geweest. Symptomen die vaak voorkomen bij een tekort aan koper zijn bloedarmoede, vermindering van het afweersysteem en botafwijkingen, zoals osteoporose.

Voedingssupplement Magnesium

Magnesium is nodig voor de energiestofwisseling in het lichaam, de overdracht van zenuwprikkels en het goed functioneren van de spieren. Verder geeft magnesium stevigheid aan het skelet en is het nodig voor de opbouw van onder andere spieren.

Magnesium komt in bijna alle voedingsmiddelen voor. Het gehalte aan magnesium verschilt per voedingsmiddel. De maximaal veilige dosis voor magnesium uit supplementen en verrijkte voedingsmiddelen is 250 milligram per dag.

Alleen door inname van voedingssupplementen kan een overschot aan magnesium optreden. Eénmalige of kortdurende overschrijding van de maximaal veilige dosis levert geen direct gevaar op. Bij een teveel aan magnesium ontstaat lichte diarree. Bij een langdurig tekort aan magnesium treden klachten op als irritatie van de zenuwen in de spieren, hartritmestoornissen en maagkrampen.

Voedingssupplement Seleen

Seleen zit in vele voedingssupplementen. Het heeft eenzelfde werking als een antioxidant en gaat de vorming van schadelijke stoffen in het lichaam tegen. Het maakt zware metalen die het lichaam via verontreinigingen binnenkomen minder giftig. Er zijn bovendien aanwijzingen dat het beschermt tegen het ontstaan van prostaatkanker.

Seleen is in bijna alle voedingsmiddelen aanwezig. Het gehalte aan seleen in plantaardige producten hangt af van de hoeveelheid seleen in de bodem. Granen zijn over het algemeen rijker aan seleen dan groenten. Ook orgaanvlees (zoals lever en nier), vis en schelpdieren bevatten veel seleen.

De aanbevolen hoeveelheid voor volwassen mannen en vrouwen (22-50 jaar) is door de Gezondheidsraad vastgesteld op 50-150 microgram per dag. Bij een teveel aan seleen worden de haren en nagels broos. Er kan verlies van nagels en haren optreden. Het is echter bijna niet mogelijk om via de voeding teveel seleen binnen te krijgen. Bij een tekort aan seleen kan er een verstoring van de werking van de hartspier optreden. Er zijn echter geen gevallen bekend van mensen met een seleentekort.

Voedingssupplement Zink

Zink is nodig bij de opbouw van eiwitten en daarmee deels verantwoordelijk voor de groei en vernieuwing van weefsel. Daarnaast speelt het een rol bij de opbouw en afbraak van koolhydraten. Zink is onderdeel van het hormoon insuline en het zorgt er verder voor dat het afweersysteem goed werkt. Daarom zit er vaak zink in voedingsupplementen.

Zink komt vooral voor in vlees, vis, haring, bruinbrood, peulvruchten en rijst. De Gezondheidsraad heeft de aanbevolen hoeveelheid voor volwassen mannen vastgesteld op 10 milligram per dag en voor vrouwen op 9 milligram per dag. De maximaal veilige dosis voor zink is 25 mg per dag. Dit komt overeen met acht gebakken hamburgers.

Langdurige inname van teveel zink kan leiden tot onder andere anemie (bloedarmoede) en een vermindering van de weerstand (!). Zuigelingen kunnen door een tekort aan zink een groeiachterstand oplopen en ernstig ondervoed raken. Andere gevolgen van een zinktekort kunnen zijn: groeivertraging, verminderde smaak en reuk, huidafwijkingen en nachtblindheid.

Verkochte voedingssupplementen

Vervolgens noem ik voor u hieronder de meest vaak verkochte voedingssupplementen en hun (veronderstelde) werking.

Omega-3-vetzuren Omega-3 vetzuren, zijn essentiële vetzuren die wij uit de voeding moeten halen, aangezien het lichaam ze niet zelf aanmaakt. Vooral vette vis en schaal- en schelpdieren zijn rijk aan omega-3 vetzuren.

Ze hebben een grote rol bij de hersenontwikkeling, het communicatie- en het gezichtsvermogen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat ze een rol spelen bij het voorkomen van artritis, verhoogde bloeddruk en hartaandoeningen. Ze lijken een ontstekingsremmende werking te bezitten, hetgeen kan helpen bij de behandeling van reumatoïde artritis en andere pijnklachten. En doordat deze vetzuren de cholesterolspiegel en het vetgehalte in het bloed verlagen, beperken ze mogelijk het risico op een hartaandoening. U kunt Omega-3-vetzuren dus gebruiken als u: de bloeddruk of het cholesterolgehalte wilt verlagen. Verder hebben sommige patienten met artritis, reuma of de ziekte van Crohn baat bij deze vetzuren.

Als u een voedingssupplement met omega-3 vetzuren wilt gebruiken, dan kunt u er het beste een kiezen dat ook vitamine E bevat. Deze vitamine helpt oxidatie van omega-3 vetzuren te voorkomen.

Glucosamine Glucosamine komt van nature voor in ons lichaam. Het is een bouwstof voor kraakbeen en het ondersteunt de aanmaak van gewrichtsvloeistof. Bij het ouder worden, neemt de aanmaak van glucosamine door het lichaam af. Om deze werking wordt het vaak gebruikt bij de behandeling van lichte en matige artrose. Er moet namelijk nog wel kraakbeen aanwezig zijn in het versleten gewricht, om de glucosamine “in te bouwen”.

Door het college ter Beoordeling van Geneesmiddelen werd glucosamine in 2005 toegelaten als geneesmiddel bij de behandeling van artrose van de knie. Er is geen aanwijzing die erop duidt dat de knie het enige gewricht zou zijn waarbij dit middel werkt. Het onderzoek waarop deze toelating is gebaseerd is echter met patienten gedaan die knie-artrose hadden.

Q10 Q10 is de merknaam van voedingssupplementen die het Coenzyme Q10 bevatten. Q10 is een krachtige anti-oxidant. Q10 wordt in beperkte mate in het lichaam aangemaakt en kan in beperkte mate via voedsel worden binnengekregen. Q10 zou, mits voldoende gedoseerd, een preventieve werking hebben op het gebied van hart- en vaatziekten en kanker, het immuunsysteem versterken en tevens zorgdragen voor meer energie.

Ginkgo Biloba Al duizenden jaren worden in China de zaden van de ginkgo biloba gebruikt bij vele lichamelijke problemen. Voedingssupplementen die ginkgo biloba bevatten zijn zeer populair voor de bestrijding van circulatiestoornissen in de hersenen en de ledematen.

Er is een onderzoek gedaan waaruit lijkt te kunnen worden geconcludeerd dat het effectief is bij etalagebenen (claudicatio intermittens) en ook bij dementie. Voor de eerste aandoening wordt het op grote schaal in Nederland gebruikt en ook voorgeschreven (Tavonin).

Creatine Creatine komt van nature al voor in onze voeding, voornamelijk in vlees. Het lichaam zelf, de lever en de nieren produceren ook creatine. Het wordt vaak gebruikt door sportmensen, want dit voedingssupplement verhoogt de energieproductie in de spieren, waardoor de spieren meer kracht op korte termijn kunnen ontwikkelen. Daarbij staat creatine overigens niet op de zogenaamde ‘dopinglijst’.

De voorstanders van creatine menen dat het een passende aanvulling is op het normale dieet. Vooral voor sporters, mensen die zwaar werk doen. Maar ook voor vegetariers raadt men het aan.

In samenwerking met

Lenneke Edelman (huisarts)

Meer informatie:

Pagina laatst aangepast op 1 juli 2019


Gerelateerd