Thuis of in het ziekenhuis bevallen

Inleiding

In Nederland kunt u op de volgende plaatsen bevallen:

  • thuis
  • in een ziekenhuis
  • in een kraaminrichting

Bijna eenderde van de bevallingen vindt thuis plaats, de rest vooral in het ziekenhuis. In 1960 beviel meer dan 70% van de vrouwen thuis. In 1993 was dit nog maar 30%.  In 2008 was dat ongeveer 25%. Redenen van de afname van het aantal thuisbevallingen:

  • de opkomst van de poliklinische bevalling
  • het toegenomen aantal medische indicaties

Er is sprake van een medische indicatie als de kans op complicaties tijdens de zwangerschap of bevalling verhoogd is. Vaak moet de bevalling dan in het ziekenhuis plaatsvinden. Als u geen medische indicatie heeft, kunt u zelf kiezen waar u wilt bevallen.

Uit onderzoek is gebleken dat het Nederlandse verloskundig zorgsysteem, met veel thuisbevallingen en zo nodig verwijzingen naar een gynaecoloog, verantwoord en veilig is.

In Nederland streeft men naar een goede verloskundige organisatie waarbij iedere vrouw kan bevallen onder omstandigheden die voor haar en haar kind optimaal zijn. De belangen en de wensen van de aanstaande moeder en vader staan voorop. Het zelf kunnen kiezen van de plaats van de bevalling is een wezenlijk onderdeel.

Achtergrond Van oudsher is het de gewoonte dat de zwangere vrouw thuis bevalt en daarbij terzijde wordt gestaan door een min of meer ervaren vrouw. Lang voor het begin van onze jaartelling waren er al vrouwen die een zekere deskundigheid hadden verworven in het verlenen van verloskundige bijstand. In de zeventiende eeuw kwamen er kraaminrichtingen en konden vrouwen ook daar bevallen. Vooral armen en daklozen maakten hier gebruik van. Rond die tijd kwamen ook de eerste artsen die zich gingen bezighouden met de verloskunde, vooral met de operatieve kanten ervan.

Al in het begin van de twintigste eeuw is er door artsen en verloskundigen een begin gemaakt met het inschatten van het risico dat een zwangere en haar ongeboren kind lopen. Bij een verhoogd risico was bevalling in het ziekenhuis noodzakelijk. Voor de ondersteuning van thuisbevallingen werden in die tijd opleidingen gestart voor kraamverzorgenden. Het kraambed kon daardoor veilig en rustig thuis worden doorgebracht.

Terwijl elders in de wereld alle aandacht van verloskundigen gericht werd op het verbeteren van het ziekenhuisniveau, werd in Nederland juist veel aandacht geschonken aan het verbeteren van de thuisbevalling.

Kunt u kiezen waar u wilt bevallen?

Het grootste deel van de zwangere vrouwen kan zelf beslissen waar ze wil bevallen. Vrouwen die tijdens de zwangerschap en de bevalling een grotere kans hebben op complicaties, hebben meestal geen keuze. Vaak worden zij tijdens de zwangerschap begeleid door een gynaecoloog en bevallen ze op medische indicatie in het ziekenhuis.

Een medische indicatie kan al aan het begin van de zwangerschap duidelijk zijn, bijvoorbeeld als u een ziekte heeft. Deze kan ook pas later in de zwangerschap of zelfs tijdens de bevalling worden gesteld, bijvoorbeeld als u zwanger bent van een tweeling of als uw kind in een stuitligging ligt. Uw verloskundige of huisarts verwijst u dan door naar de gynaecoloog.

Heeft u een medische indicatie? Sinds de jaren zestig bestaat er een lijst met medische indicaties voor specialistische behandeling tijdens zwangerschap en baring. In 1983 is deze lijst herzien.

Er zijn verschillende soorten medische indicaties te onderscheiden. Bij sommige kan uw eigen huisarts of verloskundige na overleg met de specialist de verdere begeleiding van uw zwangerschap en baring doen. Bij andere indicaties begeleidt de gynaecoloog u verder en vindt de bevalling in het ziekenhuis plaats.

Er is sprake van een medische indicatie bij:

1. Bepaalde ziekten Een ziekte kan uw zwangerschap compliceren, het kan ook dat de zwangerschap een negatieve invloed heeft op de ziekte of aandoening. Bij de volgende ziekten wordt de gynaecoloog tijdens de zwangerschap geraadpleegd:

  • epilepsie met of zonder medicatie
  • hartziekten
  • longziekten
  • nierziekten
  • suikerziekte
  • systeemziekte
  • schildklieraandoening
  • nog andere ziekten

2. Problemen tijdens eerdere zwangerschappen

  • te hoge bloeddruk met opname in het ziekenhuis
  • meer dan twee keer een miskraam gehad
  • te vroeg loslaten van de placenta (solutio placentae)
  • uw vorige kindje is dood geboren
  • na een eerdere bevalling heeft u meer dan één liter bloed verloren
  • de moederkoek (placenta) moest na de geboorte operatief worden verwijderd

3. Andere redenen

  • u bent zwanger terwijl er nog een spiraaltje in de baarmoeder aanwezig is
  • uw moeder heeft DES gebruikt toen ze zwanger was van u
  • problemen die tijdens de zwangerschap of bevalling ontstaan, die een medische indicatie geven en specialistische hulp nodig hebben

4. Aandoeningen ontstaan in de huidige zwangerschap

  • bloedverlies
  • te hoge bloeddruk
  • niet goed of teveel groeien van de baby
  • vruchtwaterverlies voor de uitgerekende datum
  • een afwijkende ligging van de baby rond de uitgerekende datum
  • onregelmatige hartactie van de baby
  • HIV- infectie
  • zwangerschapssuiker
  • en andere aandoeningen

5. Problemen tijdens de bevalling

  • het niet op gang komen van de weeën na langdurig gebroken vliezen
  • een niet-vorderende ontsluiting
  • een niet-vorderende uitdrijving
  • veel bloedverlies tijdens de bevalling
  • groen vruchtwater • behoefte aan pijnbestrijding
  • het achterblijven van (een deel van) de nageboorte

Heeft u geen medische indicatie? Wanneer uw verloskundige geen medische indicatie bij u heeft vastgesteld, kunt u zelf kiezen waar u wilt bevallen. U kunt de plaats kiezen die het beste bij uw situatie en uw wensen past. Dat kan thuis, in het ziekenhuis of in een kraaminstelling zijn.

Wanneer u geen medische indicatie heeft maar toch in het ziekenhuis wilt bevallen, kan het zijn dat u de kosten van het gebruik van de verloskamer zelf moet betalen. Overleg in dat geval eerst met uw ziektekostenverzekeraar voordat u voor onaangename verrassingen komt te staan.

Wat zijn de voor- en nadelen van een thuisbevalling?

Om u te helpen bij het maken van een bij u en uw partner passende keuze worden de voor- en nadelen van een thuis- en een ziekenhuisbevalling op een rijtje gezet.

Voordelen van een thuisbevalling Veel vrouwen voelen zich thuis het beste op hun gemak. Het opvangen van de ontsluitingweeën gaat thuis makkelijker. U kunt zich vrij bewegen, de houding aannemen die u het fijnste vindt en doen waar u zin in heeft. Het is thuis gemakkelijker om onder de douche of in bad te gaan.

Uit onderzoek is gebleken dat vrouwen die thuis bevallen, minder vaak tijdens de bevalling naar de gynaecoloog verwezen worden. Dat wil zeggen dat thuis het natuurlijke geboorteproces langer wordt afgewacht. Ingrijpen door middel van bijvoorbeeld een zuignap gebeurt thuis niet. Daarnaast wordt ook minder snel een knip gezet, waardoor u minder kans heeft op overmatig bloedverlies.

Het feit dat er meer tijd en rust is om de geboorte natuurlijk te laten verlopen, verkleint de kans op complicaties. Hoe minder er tijdens de bevalling wordt ingegrepen, hoe beter de baarmoeder na de bevalling reageert. Zo kan de baarmoeder beter samentrekken om het bloedverlies zo gering mogelijk te laten zijn.

Tijdens een thuisbevalling wordt minder vaak medicatie gegeven. Bij een normale, goed verlopende bevalling is medicatie niet of nauwelijks nodig. Uit onderzoek is gebleken dat een thuisbevalling geen nadelige gevolgen heeft voor het kind.

Nadelen van een thuisbevalling Bij een normale bevalling komen er weinig problemen voor, maar als die er wel zijn duurt het even voordat u in het ziekenhuis bent. Het kan dan gebeuren dat u tijdens het persen nog naar het ziekenhuis moet.

Het kan ook voorkomen dat u na de geboorte van uw kind alsnog naar het ziekenhuis moet, bijvoorbeeld als de nageboorte niet vlot wil komen. Of als er sprake is van te veel bloedverlies.

In het algemeen is bij een thuisbevalling minder snel specialistische hulp bij complicaties aanwezig.

Wat zijn de voor- en nadelen van een ziekenhuisbevalling?

Voordelen van een ziekenhuisbevalling

  • bij problemen is specialistische hulp snel ter plaatse
  • In het ziekenhuis is het gemakkelijker om sterke pijnbestrijding toegediend te krijgen. Dit kan van belang zijn als u uitgeput raakt en het moeilijker wordt de weeën op te vangen
  • ook voor de baby is bij nood specialistische hulp snel aanwezig
  • door een ziekenhuisbevalling wordt uw thuissituatie ontlast

Nadelen van een ziekenhuisbevalling

  • in een ziekenhuis wordt het natuurlijk beloop korter afgewacht en wordt sneller ingegrepen. Zo zal er sneller ingeknipt worden, terwijl een scheurtje meestal makkelijker en met minder pijn geneest. Een afwachtende houding draagt bij aan minder bloedverlies tijdens en na de bevalling
  • in een ziekenhuis wordt vaker gebruik gemaakt van medicatie, bijvoorbeeld om de weeën te stimuleren of om de pijn wat te verzachten
  • douchen, in bad gaan, de houding aannemen waar en hoe u maar wilt, is thuis gemakkelijker
  • in een ziekenhuis heeft u minder privacy dan thuis
  • door de wisselende diensten kan u tijdens uw opname en bevalling met verschillende mensen te maken krijgen. Juist tijdens een intieme gebeurtenis als de bevalling wordt dit vaak niet als plezierig ervaren

Wat zijn de voor- en nadelen van een bevalling in een kraaminstelling?

Een bevalling in een kraaminstelling is eigenlijk een verplaatste thuisbevalling. Uw eigen verloskundige doet de bevalling en bij medische problemen gaat u alsnog naar het ziekenhuis.

Voor adressen en informatie over het kostenaspect kunt u terecht bij uw ziektekostenverzekeraar. Meestal is daar ook bekend welke verloskundigen bevallingen doen in de kraaminrichtingen.

Het verblijf in een kraaminstelling is niet duurder dan acht uur kraamzorg thuis. Toch is inschrijving bij een kraamcentrum bij u in de buurt nodig voor het geval dat de kraaminrichting onverhoopt helemaal bezet is en u kraamzorg thuis nodig hebt.

Voordelen van een bevalling in een kraaminstelling In een aantal regio’s in Nederland zien we steeds meer kraaminrichtingen komen. Ze krijgen tegenwoordig vaak de naam kraamhotel, omdat ze de periode van bevalling en kraamzorg voor u tot een onvergetelijke gebeurtenis willen maken zonder dat u zich druk hoeft te maken over de beslommeringen thuis. Veelal zijn deze kraamhotels ondergebracht in een deel van een bestaand hotel.

U heeft 24 uur de beschikking over een gediplomeerde kraamverzorgende en uw baby ligt bij u op de kamer. De baby kan 's nachts ook toevertrouwd worden aan de zorgen van de kraamverzorgende. In de meeste hotels kan ook de partner tegen een vergoeding overnachten; partner en kinderen kunnen er maaltijden gebruiken. De vrouw krijgt hier gegarandeerde rust, iets wat thuis niet altijd te realiseren is.

Nadelen van een bevalling in een kraaminstelling Bij drukte kan het voorkomen dat de verloskamers bezet zijn en u toch gebruik moet maken van het kraamcentrum in uw regio voor kraamzorg thuis.

Het kan ook zijn dat uw verloskundige te ver weg woont om in het kraamhotel de bevalling te doen.

En natuurlijk geldt voor een bevalling in een kraamhotel hetzelfde als voor een bevalling thuis: in onvoorziene omstandigheden voor, tijdens of na de bevalling moet u alsnog naar een ziekenhuis.

Hoe maakt u een goede keuze?

Eigenlijk is het heel moeilijk om van tevoren te beslissen waar u gaat bevallen. U weet immers niet hoe de bevalling gaat verlopen en hoe u zich dan voelt. De volgende punten zijn daarom belangrijk bij het maken van de keuze.

De keuze is niet definitief De keuze die u nu maakt, is niet definitief. Wanneer u besluit thuis te gaan bevallen, maar op het allerlaatste moment toch liever naar het ziekenhuis gaat, is dit geen probleem. Uw verloskundige of huisarts werkt samen met bepaalde ziekenhuizen en kan altijd op het moment dat u dat wilt een ziekenhuisopname regelen.

Ook wanneer u nu besluit om in het ziekenhuis te bevallen, is dat geen definitieve keuze. Het komt regelmatig voor dat het eerste deel van de bevalling zo goed verloopt dat u het niet nodig vindt om naar het ziekenhuis te gaan en liever thuis blijft. Dat is geen probleem.

Probeer daarom nu alleen zo goed mogelijk in te schatten waar u denkt dat u zich het prettigst zult voelen. Het is vaak een rustgevend idee om te weten waar uw bevalling hoogstwaarschijnlijk plaatsvindt.

Omdat de plaats van de bevalling op het allerlaatste moment nog kan wijzigen, is het verstandig u op beide scenario’s voor te bereiden.

  • Wanneer u thuis wilt bevallen, kunt u een koffertje klaarzetten voor als u toch in het ziekenhuis moet of wilt bevallen
  • Wanneer u kiest voor een bevalling in het ziekenhuis, is het verstandig toch een kraampakket aan te vragen bij uw ziektekostenverzekeraar. Sommige verzekeringen bieden u een gratis kraampakket aan.

Wat zijn de financiële consequenties? Laat u goed informeren door de ziektekostenverzekeraar over de vergoedingen rond de bevalling en in de kraamtijd. Zo komt u niet voor verassingen te staan. Bij een volgende zwangerschap moet u weer opnieuw informeren, want de vergoedingen veranderen nogal eens.

Het ziekenfonds vergoedt begeleiding door een gynaecoloog alleen als er een medische indicatie bestaat. De kosten van een thuisbevalling die wordt geleid door een verloskundige, worden volledig vergoed. De verloskundige moet dan wel een overeenkomst hebben met uw ziektekostenverzekeraar. Meestal komt verloskundige hulp, verleend door een huisarts, alleen voor vergoeding in aanmerking als er in uw omgeving geen verloskundige beschikbaar is of wanneer een huisarts om medische redenen de bevalling moet overnemen.

Laat u goed informeren Veel ziekenhuizen hebben regelmatig voorlichtingsavonden voor aanstaande ouders. Op deze avonden kunt u de verloskamers en de kraamafdeling bekijken. U krijgt dan veel informatie en kunt al uw vragen stellen. Als u vragen heeft over een bevalling thuis of in het ziekenhuis, kunt u terecht bij degene die uw zwangerschap begeleidt.

Trend en toekomstverwachtingen

Ongeveer de helft van de vrouwen kiest ervoor om thuis te bevallen. Deze vrouwen kiezen daarvoor op basis van hun eigen gevoel en dat van hun partner en op basis van de mening van hun verloskundige. Van deze vrouwen bevalt 70% inderdaad thuis, de overige 30% moet of wil uiteindelijk toch naar het ziekenhuis. Het percentage vrouwen dat in een kraaminstelling bevalt is (nog) laag.

Thuisbevallingen in de knel? Veel ziekenhuizen hebben tegenwoordig een samenwerkingsverband. Daardoor neemt het aantal ziekenhuizen af en wordt de afstand tussen thuis en ziekenhuis soms groter. Dit in combinatie met het gegeven dat het verkeer op de weg steeds drukker wordt, kan ertoe leiden dat het aantal thuisbevalling gaat afnemen.

Veiligheid staat immers voorop in het verloskundige beleid in Nederland. Daarbij komt dat sommige delen van Nederland nog een gebrek aan verloskundigen hebben, waardoor thuisbevallingen praktisch onmogelijk zijn.

Discussie In Nederland vindt een discussie plaats tussen enerzijds verloskundigen en gynaecologen en anderzijds gynaecologen onderling. Verloskundigen vinden het zorgwekkend dat het aantal thuisbevallingen aan het dalen is, terwijl een aantal gynaecologen deze ontwikkeling juist stimuleert.

Uit recente onderzoeken is gebleken dat het aantal kunstverlossingen in Nederland steeds hoger wordt. De toename betreft het aantal keizersneden voor niet-vorderende bevallingen bij gezonde vrouwen met gezonde kinderen die met het hoofdje naar beneden liggen. Vrouwen die hun eerste kind krijgen, hebben hier de meeste kans op. Zij hebben ook de meeste kans op een bevalling door middel van een zuignap.

Verloskundigen en ook een toenemend aantal gynaecologen vinden deze ontwikkeling zorgwekkend. Er zijn gynaecologen die van mening zijn dat een barende in tien uur volkomen ontsluiting moet kunnen bereiken. Pas dan kan zij fit aan het persen beginnen en is zij niet bij voorbaat uitgeput. Een vlotte bevalling voorkomt een traumatische eerste ervaring. En dat maakt de kans op problemen en medisch ingrijpen bij volgende zwangerschappen kleiner.

Deze gynaecologen pleiten ook voor een centrale vrouwvriendelijke kliniek met daaraan verbonden een verloskundige buitendienst. Vrouwen kunnen na een ongecompliceerde zwangerschap dan bevallen waar zij zelf willen, dus ook thuis. Verder zijn voornoemde gynaecologen er voorstander van dat de bevoegdheden van de verloskundigen ruimer worden, zodat ze bijvoorbeeld op eigen initiatief de weeën kunnen stimuleren. Op deze manier kan de verloskundige zelf de genormaliseerde bevalling afmaken.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (consulent) Dr. K. Boer (consulent)

Bronnen

  • Heineman MJ. Obstetrie en gynaecologie, Derde herziene druk 1999. Elsevier/Bunge, Maarssen.
  • Huis M van. Emoties rondom de thuisbevalling. Tijdschrift voor verloskundigen, 2001; 4: 344.
  • Reu P de, Nijhuis J, Oosterbaan H, Eskes T, Vermijdbare perinatale sterfte: een retrospectieve pilot-study. Tijdschrift voor verloskundigen 2000; 2: 82.
  • Reuwer P, Bruinse P. Rust rond de bevalling. Medisch Contact 19 april 2002: 627.
  • Smulders B, Croon M. Veilig Bevallen. Utrecht, Kosmos-Z&K Uitgevers,1996.
  • Treffers PE en Prins M. Praktische Verloskunde. Tiende herziene druk. Bohn Stafleu Van Loghum. Houten, 1999.
  • www.zorgkaartnederland.nl

Pagina laatst aangepast op 28 juni 2019


Gerelateerd