Slaapproblemen (jongeren)

Wat is slaap?

Slaap is een verlaging van het bewustzijn. We reageren tijdens de slaap niet meer op de dingen die om ons heen gebeuren. Slapen en waken worden gestuurd door een aangeboren 'biologische klok'. Dit ritme van slapen en wakker zijn valt meestal samen met de dag en de nacht. Tijdens de slaap doorloop je ongeveer vier tot zes slaapfasen. In de eerste drie fasen ontspannen de spieren zich steeds meer en wordt de slaap steeds dieper.

  • Doezelperiode De slaap begint met de 'doezelperiode' waarin je gedachten hun eigen weg gaan.
  • Sluimerslaap Daarna komt de 'sluimerslaap'.
  • Deltaslaap De sluimerslaap gaat over in een nog diepere slaap (deltaslaap).
  • REM-slaap Ongeveer anderhalf uur na het inslapen, begint de REM-slaap (Rapid Eye Movements), ofwel de 'droomslaap'. Deze slaap is lichter. De ogen bewegen snel heen en weer, en de hartslag en lichaamstemperatuur gaan omhoog. Wanneer je tijdens de droomslaap wordt gewekt, kun je je droom meestal nog herinneren.

Waarom slapen we?

Een goede nachtrust is van belang voor de lichamelijke gezondheid. Slapen bevordert de weerstand. Dat betekent niet dat het schadelijk is om zo nu en dan een nacht kort of juist lang te slapen. Pas als je een lange tijd achter elkaar weinig of juist veel slaapt, kan dat invloed hebben op je gezondheid.

Tijdens de diepe slaap (deltaslaap) herstelt het lichaam zich van de geleverde inspanningen overdag. Tijdens deze slaapfase ontspannen de lichaamsspieren zich. De diepe slaap is belangrijk voor de lichaamsgroei en voor het zich goed ontwikkelen van de hersencellen. Goed slapen bevordert bijvoorbeeld het geheugen.

Wanneer je droomt komen de gebeurtenissen, gedachten en emoties die overdag hebben plaatsgevonden in verschillende vormen naar boven. Je beleeft ze dan op een andere manier opnieuw. Dromen zijn noodzakelijk om een emotioneel evenwicht te bewaren. Een langdurend tekort aan slaap beïnvloedt je stemming, je concentratievermogen en je prestatieniveau.

Heb je last van een slaapprobleem of een slaapstoornis?

Veel mensen krijgen ooit in hun leven te maken met slaapproblemen. Ongeveer dertig procent van de mensen bezoekt wel eens hun huisarts in verband met slaapklachten. Slaapklachten hoeven niet altijd ernstig te zijn. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen 'slaapproblemen' en 'slaapstoornissen'.

Slaapprobleem Als de slaapklachten kortdurend zijn, na verloop van tijd weer overgaan en je dagelijkse bezigheden hierdoor niet worden belemmerd, is sprake van een 'slaapprobleem'.

Slaapproblemen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit moeite met inslapen, met als gevolg dufheid overdag. Het kan ook zijn dat je vroeg wakker wordt of dat je enge dromen hebt. Soms lijkt het alsof je ’s nachts geen oog hebt dichtgedaan, maar in werkelijkheid heb je meestal toch enkele uren geslapen. Vaak hebben slaapproblemen te maken met gebeurtenissen in je leven. Je hebt bijvoorbeeld ruzie met iemand, je piekert ergens over of je hebt het heel erg druk op school.

Slaapstoornis Pas als de slaapklachten langer dan drie à vier weken duren, dan kan dit wijzen op een 'slaapstoornis'. Bij een slaapstoornis lijd je duidelijk onder de klachten of heb je moeite met het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden door de slaapklacht. Er zijn verschillende slaapstoornissen. Deze worden hierna in het kort beschreven.

Welke slaapstoornissen bestaan er?

Slapeloosheid Slapeloosheid wordt ook wel insomnia genoemd. Men spreekt van slapeloosheid als het inslapen minimaal drie à vier weken moeilijk gaat, of iemand verschillende keren per nacht wakker wordt. Ook kan het zijn dat je geen uitgerust gevoel hebt na het slapen en dat je te vroeg wakker wordt. Overdag heb je een vermoeid, duf of geïrriteerd gevoel, zodat je je dagelijkse bezigheden moeilijk of niet kunt uitvoeren. Slapeloosheid kan samengaan met problemen in je leven, zoals een moeilijke examenperiode of liefdesverdriet. Als het probleem is opgelost dan zal de slapeloosheid vanzelf verdwijnen. Soms is er sprake van een langdurige, chronische slapeloosheid.

Overmatige slaperigheid Overmatige slaperigheid wordt hypersomnia genoemd. De belangrijkste klacht hierbij is overmatige slaperigheid overdag, waarbij je toch lange nachten slaapt. Het opstaan ’s morgens gaat dan moeizaam. Je houdt een slaperig gevoel, waardoor de dagelijkse bezigheden moeilijk of niet zijn uit te voeren. Als gevolg van de overmatige slaperigheid kan het voorkomen dat je op ongebruikelijke momenten in slaap valt. Soms worden periodes van overmatige slaperigheid afgewisseld door periodes van goed slapen. Als je minstens drie à vier weken last hebt van deze klachten, dan wordt van overmatige slapeloosheid (hypersomnia) gesproken.

Plotselinge slaapaanvallen Plotselinge slaapaanvallen, ook wel narcolepsie genoemd, komen niet vaak voor. Minder dan 0,1% van de mensen lijdt hieraan. Je valt dan op ongelegen momenten plotseling in slaap, bijvoorbeeld tijdens de les. De slaapaanval duurt ongeveer tien minuten. Als de verschijnselen minstens drie maanden voorkomen, dan is sprake van narcolepsie.

Slaapstoornis als gevolg van een onregelmatig slaappatroon Slapeloosheid (insomnia) of overmatige slaperigheid (hypersomnia) kunnen ontstaan door een onregelmatig slaapritme. Als je vaak op onregelmatige tijden wakker bent, door bijvoorbeeld ’s nachts te werken of uit te gaan, dan is je slaap- en waakritme niet meer gelijk aan een normaal 24-uurs ritme. Je kunt daardoor last krijgen van slaapklachten. Bijvoorbeeld van overmatige slaperigheid in een periode waarin je wakker moet zijn, of slapeloosheid als je juist wilt slapen. Een jetlag is ook een gevolg van een onregelmatig slaappatroon; je slaapt steeds later in en staat steeds later op. Een jetlag ervaar je als je naar een plaats in de wereld vliegt waar een groot tijdsverschil bestaat. Je voelt je dan wakker of juist slaperig op de verkeerde momenten. Dit is vaak van voorbijgaande aard.

Stoornissen tijdens de slaap Parasomnieën zijn stoornissen tijdens de slaap waarbij gedragingen die normaal overdag plaatsvinden, ’s nachts voorkomen. Het bekendste voorbeeld hiervan is slaapwandelen. Slaapwandelen en 'nachtelijke paniek' komen voor tijdens de diepe slaap (deltaslaap). Meestal herinner je je hier ’s ochtends weinig of niets meer van. 'Nachtmerries' komen voor in de droomslaap (REM-slaap) en ervaar je meestal als levensecht. Iemand die wakker wordt uit een nachtmerrie voelt zich helder en angstig.

Wanneer naar de huisarts?

Het is verstandig om naar de huisarts te gaan als je denkt dat je een slaapstoornis hebt die langer dan drie of vier weken duurt, of als je normale dagelijkse bezigheden worden beïnvloed door je slaapproblemen. Samen met je huisarts kan er een oplossing gezocht worden om je slaappatroon te verbeteren.

Het is mogelijk dat je huisarts slaapmiddelen voorschrijft als hulpmiddel om weer goed te leren slapen. Bij een slaapmiddel wordt meestal ook een slaapadvies gegeven.Het is belangrijk om, tegen de tijd dat je weer goed slaapt, weer zonder het slaapmiddel te kunnen slapen. Doe je dat niet, dan treedt er gewenning op en kun je afhankelijk worden van het slaapmiddel. Je kunt dan niet meer slapen zonder gebruik van het slaapmiddel. Er bestaan ook slaapcursussen om weer goed te leren slapen.

Wat kun je er zelf aan doen?

Als je een paar nachten niet kunt slapen, dan zijn er verschillende manieren om de slaap op te wekken.

  • het bed alleen voor slapen en eventueel seks gebruiken
  • pas naar bed gaan als je je slaperig voelt
  • voor het slapen geen inspannende dingen doen zoals ruzie maken, een spannende film kijken of intensief sporten
  • niet te lang te blijven woelen als je niet kunt slapen, maar de slaapkamer na zo’n twintig minuten juist even verlaten
  • een rustgevende of saaie bezigheid zoeken, zoals een puzzel maken of het telefoonboek doorbladeren
  • ’s ochtends op een vaste tijd opstaan en overdag niet dutten
  • als je ergens over aan het piekeren bent, dan is het raadzaam om het op te schrijven en te besluiten om er de volgende dag pas iets mee te doen
  • geen thee, koffie en andere cafeïnehoudende dranken drinken kort voor het naar bed gaan. Ook het drinken van meer dan twee glazen alcoholhoudende drank is af te raden. Je slaapt hierdoor onrustiger en minder diep, daardoor kun je verschillende keren per nacht wakker worden

Mensen die zich somber en neerslachtig voelen, hebben soms de behoefte om meer te gaan slapen. Het is af te raden om steeds in bed te kruipen, omdat de kans bestaat dat je nog somberder wakker wordt.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Niet iedereen heeft evenveel behoefte aan slaap. Er zijn langslapers en kortslapers. De gemiddelde behoefte aan slaap van de mens ligt tussen de zeven en acht uur per nacht. Het is belangrijk dat je voor je eigen gevoel voldoende slaapt. Vroeg naar bed gaan is niet noodzakelijk. Een ritme waarbij je dagelijks rond hetzelfde tijdstip gaat slapen en opstaat, is wel van belang. Zo voel je je overdag beter in je vel.

In samenwerking met

Drs. F. Sio (auteur) Mevr. Drs. A.M.D. Hansen (consulent) Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • Bremer R. Deskundigen over slaapstoornissen: de meest gestelde vragen over slaapstoornissen helder en overzichtelijk beantwoord. Tirion-Baarn, 1999.
  • Molen H van der et al. Klinische psychologie Theorieën en psychopathologie. Wolters-Noordhoff bv Groningen, 1997.
  • Waterman D, Hofman WF. De niet-medicamenteuze behandeling van slapeloosheid. Directieve therapie; 16: 350-370, 1996.
  • Wolffers I. Slaapklachten en spanning. Consumentenbond, Den Haag, 1996.
  • NHG Standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen 2014

Pagina laatst aangepast op 28 juni 2019


Gerelateerd