Oorzaken van acute rugklachten

Wat zijn acute rugklachten?

Als rugklachten korter dan zes weken bestaan, spreken we van acute rugklachten. Deze term kan verwarrend zijn, omdat bij acute klachten vaak wordt gedacht aan plotseling ontstane klachten. Artsen gebruiken de term echter uitsluitend om de duur van klachten aan te geven.

Symptomen acute rugklachten

Rugklachten kunnen ontstaan door:

1. Lichamelijke afwijkingen Van de mensen met acute rugklachten wordt bij minder dan 5% een duidelijke lichamelijke ziekte of afwijking gevonden. Bijvoorbeeld een hernia, botontkalking of in een enkel geval uitzaaiingen van borst- of prostaatkanker.

2. Overbelasting Van de mensen met acute rugklachten wordt bij meer dan 95% geen lichamelijke afwijkingen gevonden. Artsen spreken dan van 'aspecifieke rugklachten'.

Bij overbelasting van de rug is de belasting groter dan de belastbaarheid. De belastbaarheid is datgene wat iemand kan hebben. De belastbaarheid van de rug wordt bepaald door:

  • de kracht en het uithoudingsvermogen van de buik- en rugspieren
  • de toestand van de weefsels van de rug

Overbelasting van de rug kan het gevolg zijn van:

  • een te grote belasting bij een normale lichamelijke conditie
  • een normale belasting bij een onvoldoende lichamelijke conditie

In beide gevallen kan een spierblessure in de rug ontstaan. Zo'n blessure is onschuldig en geneest snel. Het beloop van de rugklachten blijkt heel gunstig te zijn: binnen korte tijd zijn de klachten meestal geheel verdwenen. De helft van alle mensen met acute rugpijn is binnen één á twee weken klachtenvrij. Na zes weken gaat ruim 90% weer normaal en klachtenvrij door het leven.

Onvoldoende lichamelijke conditie Bij een onvoldoende conditie van de buik- en rugspieren, kan de rug makkelijker overbelast worden. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vooral het uithoudingsvermogen van de spieren bepaalt hoe groot de kans op overbelasting van de rug is. Hoe slechter het uithoudingsvermogen, hoe eerder de spieren vermoeid raken. Vermoeide spieren raken snel overbelast.

De conditie van spieren kan afnemen door:

1. Te weinig gebruik van de spieren Spierpijn na sporten kent iedereen. Vooral als u een tijd niet heeft gesport, heeft u last van spierpijn. Spierpijn is een teken van een minder goede conditie. De kwaliteit van de spieren wordt bepaald door het gebruik ervan. Als ze niet gebruikt worden, gaan de conditie en kracht snel achteruit. Dit is goed te zien bij een bovenbeen dat in het gips heeft gezeten. De omvang van het been is na het verwijderen van het gips drastisch afgenomen. Gelukkig is het tijdelijk: door training nemen de kracht en conditie van de spieren weer snel toe.

2. Te veel gebruik van de spieren en onvoldoende herstel De conditie van de spieren kan verminderen door te veel gebruik van de spieren. Vooral door onbewust gebruik van spieren. Rugspieren kunnen onbewust een verhoogde activiteit vertonen. Door het reageren op emotionele belasting, blijven de rugspieren licht aangespannen. Daardoor treedt vermoeidheid op en vindt geen herstel plaats.  Een spier heeft perioden van rust nodig om te herstellen van inspanning. Nachtrust is belangrijk bij het herstel van het lichaam. Als u 's morgens niet uitgerust wakker wordt en u heeft een stijve rug, kan dat een aanwijzing zijn voor overmatige nachtelijke spieractiviteit. Dit aanspannen van de spieren bij emotionele belasting, wordt wel 'stress-spierreactie' genoemd. Hoewel van stress gesproken wordt, hoeft dat niet te betekenen dat u zich nerveus of gespannen voelt.

Onjuiste verklaringen voor acute rugklachten

Rugklachten verdwijnen meestal na een korte periode weer. Door ongerustheid en angst kunnen de klachten blijven bestaan. Goede voorlichting kan uw ongerustheid en angst wegnemen. Helaas krijgen veel mensen met rugklachten onjuiste verklaringen en adviezen te horen van kennissen, vrienden of zorgverleners. Deze adviezen zijn goed bedoeld, maar hebben vaak het onbedoelde gevolg dat u juist onzeker en angstig wordt. Dit leidt onbewust tot een verhoogde activiteit van de rugspieren. Door deze 'stress-spierreactie' neemt de pijn toe.

Hieronder bespreken we veel gebruikte termen en onjuiste verklaringen:

1. Slijtage

De term slijtage wordt vaak ten onrechte gebruikt bij rugklachten. In het dagelijks leven gebruiken we deze term voor materiaal waarvan de kwaliteit vermindert. Het proces in de rug, waarvoor de term slijtage gebruikt wordt, is van een andere aard. De veranderingen aan de wervels en tussenwervelschijven zijn fysiologisch. Dit is een normaal proces dat hoort bij het ouder worden van het lichaam. De juiste term hiervoor is degeneratie en niet slijtage.

  • Degeneratie  Bij degeneratie wordt de rug stijver en kan de romp zelfs iets korter worden, doordat wervels en tussenwervelschijven iets in hoogte afnemen. Verder ontstaan er geleidelijk ook verkalkingen in de gewrichtsbanden tussen de wervels. Dit kan al op relatief jonge leeftijd (bijvoorbeeld 35 jaar) op een röntgenfoto te zien zijn. De verkalkte gewrichtsbanden zien er haakvormig uit. Dit zijn banden die kalk bevatten en is niet ernstig.Sommige mensen met rugklachten schrikken als ze van hun arts horen dat er sprake is van slijtage met haakvorming. Onbewust kan dit weer leiden tot krampachtig bewegen.

2. Verschoven of vastzittende wervels Veel mensen met acute rugpijn vertellen dat het er plotseling 'inschoot'. Ze staan dan geblokkeerd in een licht gebogen houding. Ze kunnen zich niet of nauwelijks bewegen. Sommigen gaan met zo'n geblokkeerde rug naar een chiropractor of manueel therapeut en laten zich 'kraken'. Hierdoor neemt de pijn bij de meesten af en bewegen ze zich weer makkelijker. Vaak wordt gedacht dat bij zo'n behandeling de wervels losgemaakt worden. Dat is niet het geval.

  • Wat gebeurt er nu werkelijk? Wervels zijn botdelen die niet vastzitten of verschuiven. Wervels worden door spieren in een bepaalde stand gebracht en gehouden. Volgens moderne inzichten staan de wervels bij een geblokkeerde rug niet vast, maar worden ze door verkrampte spieren in een bepaalde stand gehouden.
  • Waarom werkt manipuleren of kraken?Manipulatie (of 'kraken') van de rug is te vergelijken met de manier waarop iemand met kuitkramp wordt behandeld: men drukt de voet langzaam in de richting van de gebogen knie. Hierdoor rekt de kuitspier geleidelijk en verdwijnt de kramp.Zo eenvoudig is de situatie in de rug niet: de rug heeft veel spieren en van buitenaf is het niet direct duidelijk welke spier verkrampt is. Daarom is een speciale techniek nodig om de rug te manipuleren. Manipuleren kan de pijn snel verminderen. Als de klachten echter na twee of drie behandelingen niet aanzienlijk verminderen, is het niet goed om hiermee door te gaan volgens de huidige inzichten. Overleg van tevoren met uw huisarts of manipuleren voor u een geschikte behandeling is.

3. Instabiele rug De rug bestaat uit veel wervels. De wervels bewegen ten opzichte van elkaar met kleine gewrichtjes. In het algemeen kan instabiliteit van een gewricht ontstaan door onvoldoende spierbeheersing of door slappe of te lange gewrichtsbanden. Dit laatste kan ontstaan door een ongeval. Bekend zijn de knie- en enkelbandletsels bij sporten. Ook aan de rug kan dit letsel voorkomen, dat is echter relatief zeldzaam.

Spieren bewegen niet alleen het gewricht maar stabiliseren het ook. Als de spieren rond de wervels moe worden, neemt de stabiliteit van de wervelkolom af. Er kan makkelijker overbelasting ontstaan.

Veel artsen spreken liever van een slechte spierconditie dan van 'een instabiele rug'. Overigens zijn slappe banden bij een normale conditie van de rug- en buikspieren geen oorzaak van rugklachten.

4. Beenlengteverschil Een verschil in lengte van de benen, geeft bij het staan een geringe scheefstand van het bekken. De lendenwervelkolom compenseert deze scheefstand. Dat is te zien als een kleine slinger in de wervelkolom. De lendenwervelkolom en het bekken worden in deze stand gehouden door de spieren van rug en bekken. Aan de ene kant zijn ze actiever dan aan de andere kant. Veel mensen zien dit mechanisme als een verklaring voor rugklachten.

Uit onderzoek blijkt dat een beenlengteverschil rugklachten kan veroorzaken, maar dan moet het verschil wel tenminste twee centimeter zijn. Veel mensen blijken een beenlengteverschil van één à anderhalve centimeter te hebben, zonder dat ze rugklachten hebben. Kennelijk kunnen onze spieren dat aan zonder dat ze oververmoeid en overbelast raken.

Als het verschil in lengte van de benen tweeënhalve centimeter of meer is en er bestaan rugklachten, dan is het te overwegen de hak en zool van de schoen aan de kant van het kortere been iets te verhogen.

Samenvatting acute rugklachten

Acute rugklachten ontstaan meestal door overbelasting van de rug. Overbelasting kan samenhangen met:

  • een te grote belasting van de rug of
  • een onvoldoende conditie van de buik- en rugspieren

Oorzaken van een onvoldoende conditie:

  • te weinig bewegen
  • een onbewuste stress-spierreactie

Meestal geen lichamelijke oorzaak

Bij de meeste mensen (meer dan 95%) is geen lichamelijke oorzaak voor de rugklachten aanwezig. Binnen enkele weken verdwijnen de klachten.

Minder dan 5% is de oorzaak lichamelijk Bij minder dan 5% is de oorzaak van de rugklachten een ziekte of lichamelijke afwijking. Hernia komt het meeste voor. Hernia is een beklemming van zenuwwortels door een uitpuilende tussenwervelschijf.

In samenwerking met

Drs. T. Dijkhorst (auteur) Dr. P.F. van Akkerveeken (consulent) Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • Smulders PGW, Veerman TJ. Handboek ziekteverzuim. Gids voor de bedrijfspraktijk.
  • Willems JHBM, Croon NHTh, Koten JW. Handboek Arbeid en belastbaarheid.
  • Richtlijn CBO Aspecifieke lage rugklachten.
  • Richtlijn NVAB: Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met lage rugklachten.
  • NHG Standaarden aspecifieke lage rugpijn 2005
  • NHG Standaarden lumbosacraal radiculair syndroom 2015
  • Akkerveeken PF van, Versloot JM. De Rugdokter. Diemen, 1997. ISBN 90 6057 956 9.
  • Main CJ, Wood PLR, Hollis S, Spanswick CC, Waddell G. The Distress and Risk Assessment Method. Spine 17 (1992): 42-52.
  • Fordyce WE, Brockway JA, Bergman JA, Spengler D. Acute back pain: A control-group comparison of behavioral vs traditional methods. J Behav Med 1986;9:127-140
  • Vlaeyen JW, Linton SJ. Fear-avoidance and its consequence in chronic musculoskeletal pain: A state of the art. Pain 2000;85:317-332
  • Waddell G. The back pain revolution. Edinburgh: Livingstone, 1998

Pagina laatst aangepast op 25 juni 2019


Gerelateerd