Ondergewicht

Aandoening 4 april 2016

Wat is ondergewicht?

Er is sprake van ondergewicht als iemand te weinig weegt. Dit is te berekenen met behulp van de Quetelet Index. Hierbij wordt het gewicht gedeeld door het kwadraat van de lengte.

Ondergewicht gaat vaak gepaard met lichamelijke klachten, zoals pijn bij het liggen, last van kou en duizelingen. Het eetpatroon, de stofwisseling en de natuurlijke aanleg spelen een rol bij het ontstaan van ondergewicht. Bij een eetstoornis als anorexia nervosa eet iemand zo weinig dat er een levensbedreigende situatie kan ontstaan. Deze stoornis komt vooral voor bij jonge vrouwen. Bij sommige lichamelijke ziekten kan ook ondergewicht ontstaan.

Symptomen ondergewicht

Met de Quetelet Index kunt u bepalen of uw gewicht past bij uw bouw. Vanaf een leeftijd van twintig jaar kunt u deze berekening gebruiken; voor mensen onder de twintig jaar is deze onbetrouwbaar.

U berekent de Quetelet Index door uw gewicht (in kilo’s) te delen door het kwadraat van uw lengte (in meters). De Quetelet Index wordt ook wel BMI, Body Mass Index genoemd. De Quetelet Index wordt als volgt geïnterpreteerd:

  • 14 – 17: te mager
  • 18 – 24: normaal gewicht
  • 25 – 30: overgewicht
  • > 30: ernstig overgewicht

Bij een Quetelet Index van 14 tot 17 is dus sprake van een ondergewicht. Meestal ervaren mensen met ondergewicht lichamelijke klachten.

Hoe ontstaat ondergewicht?

Lichamelijke oorzaken
De behoefte aan energie (die we uit voedsel halen) verschilt per persoon. Als het lichaam niet voldoende energie uit de voeding kan halen, gaat het teren op haar reserves.

De ‘ruststofwisseling’ is de minimale hoeveelheid energie die het lichaam nodig heeft als er geen inspanning geleverd wordt. Deze ruststofwisseling wordt door de schildklier geregeld en is bij magere mensen vaak hoger dan bij dikke mensen. Er wordt dan in rust meer energie verbruikt; dit is waarschijnlijk erfelijk bepaald.

Er bestaan ook ziekten waarbij de stofwisseling te snel verloopt. De schildklier wordt dan te actief, de ruststofwisseling gaat omhoog en reserves worden verbruikt. Het gevolg hiervan is dat men gewicht verliest. Vaak bestaan daarnaast ook andere verschijnselen, zoals: gejaagdheid, vermoeidheid en transpiratie.

Psychologische oorzaken
Op televisie en in tijdschriften wordt een kleine kledingmaat meestal als ideaal gesteld. Veel meisjes en vrouwen streven dan ook naar een kleine maat, terwijl dit maar voor een zeer kleine groep mensen is weggelegd. Het streven naar dit schoonheidsideaal kan verstrekkende gevolgen hebben.

Vooral bij jonge vrouwen kan extreem lijnen zich ontwikkelen tot een eetstoornis, zoals anorexia nervosa. Hierbij kan er een gevaarlijk ondergewicht ontstaan. Deze vrouwen hebben een intense angst om dik te worden. Zij beleven hun lichaam als dik, terwijl zij in werkelijkheid broodmager zijn. Op verschillende manieren wordt geprobeerd gewicht kwijt te raken: weinig eten, braken en het gebruik van laxeermiddelen.

Een andere eetstoornis die ook vooral bij jonge vrouwen voorkomt is bulimia nervosa. Hierbij komen vreetbuien voor, die worden gevolgd door overgeven. Eetstoornissen gaan vaak gepaard met psychische problemen, zoals een lage zelfwaardering of andere problemen in het persoonlijk leven.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Mensen die van nature mager zijn, zullen daar over het algemeen weinig hinder van ondervinden. Wel hebben magere mensen soms de wens om wat zwaarder te zijn. Hier is vaak weinig aan te veranderen. Voor deze groep mensen is het zinvol om hun lichaamsbouw te leren accepteren zoals deze is.  Als het ondergewicht veroorzaakt wordt door een lichamelijke aandoening, is vaak ook sprake van andere lichamelijke klachten. In dit geval is meestal een behandeling door een arts nodig.

Lichamelijke verschijnselen
Ondergewicht kan gepaard gaan met lichamelijke en psychische problemen. Bij ernstig ondergewicht kunnen de volgende verschijnselen optreden:

  • de menstruatie stopt (amenorroe)
  • de borsten worden kleiner
  • de seksuele verlangens verdwijnen
  • hartkloppingen
  • slaapproblemen
  • het hoofdhaar valt uit
  • er groeit donshaar op het lichaam en in het gezicht
  • de darmen worden ‘lui’ waardoor de stoelgang moeizaam en langzaam verloopt
  • de handen en voeten raken opgezwollen


Psychische verschijnselen

Een aantal belangrijke psychische verschijnselen die bij mensen met ondergewicht optreden, kunnen zijn:

  • in zichzelf gekeerd raken
  • als ‘moeilijk’ worden ervaren door de omgeving
  • moeite hebben met concentratie op bijvoorbeeld studie of werk (als gevolg van de lichamelijke uitputting)

Extreem lijnen biedt nooit een oplossing voor problemen. Vaak levert het juist een aantal extra problemen op. Hoe sneller men ingrijpt, des te groter de kans om weer op een normaal gewicht te komen en op een gezonde manier met voeding om te gaan.

Als u denkt dat u een eetprobleem heeft, dan is het belangrijk om hier (eventueel onder begeleiding) zo snel mogelijk mee aan de slag te gaan. Probeer weer te gaan eten zoals u gewend was, en een gezond gewicht te krijgen. Sommige mensen vinden dit erg moeilijk om alleen te doen en kunnen beter hulp zoeken. Er bestaan vele soorten hulp en behandelingen voor mensen met ondergewicht als gevolg van een eetprobleem.

Wanneer naar de huisarts?

Als u vermoedt dat u te mager bent, dan is het raadzaam om dit te laten onderzoeken door de huisarts. Met het berekenen van de Quetelet Index kan de huisarts bekijken of dit inderdaad het geval is. Uw huisarts zal verder informeren naar uw eetpatroon, en controleren of er aanwijzingen bestaan voor een lichamelijke ziekte. Misschien zal hij nog een aanvullend bloedonderzoek verrichten.

Ook als uw gewicht normaal is, maar u wel verschijnselen van een eetstoornis bij u zelf merkt, is het belangrijk om de huisarts te raadplegen. Hij kan samen met u een passende manier vinden om weer een gezond eetpatroon op te bouwen. Dit kunt u eventueel doen met hulp van een diëtist of psycholoog.

Wat kunt u er zelf aan doen?

  • Ga na of u gezond en genoeg eet. De behoefte aan voedingsstoffen is in de leeftijdsperiode van 12 tot 25 jaar verhoogd, omdat men dan in de groei is. Drie maaltijden en twee tussendoortjes is de standaard. Groente, brood, vlees, pasta/rijst/aardappelen en fruit heeft u dagelijks nodig. Melkproducten zijn belangrijk voor een gezonde groei van de botten.
  • Ga uw eetpatroon na. Dit kunt u bijvoorbeeld doen door een eetdagboek bij te houden. U krijgt dan inzicht in wat u eet en wat u niet eet. U kunt zelf werken aan het verbeteren van het eigen eetpatroon of, als dit niet lukt, hulp zoeken.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het is gebleken dat vooral meisjes van 12 tot 20 jaar aan de lijn doen. Juist in deze periode heeft het lichaam extra voedingsstoffen nodig. Lijnen is alleen nodig als iemand een overgewicht heeft.

In samenwerking met

Drs. H.W.J. Verblackt (auteur)
Prof. Dr. T.K.A.B. Eskes (consulent)
Dr. W.N.M. Hustinx (consulent)

Bronnen

  • Govers  E. Alles over voeding. Contact, 1996.
  • Spaans J. Slank, slanker, slankst: over anorexia nervosa en wat je eraan kunt doen. Boom Meppel, 1998.
  • Vandereyken W. Eetstoornissen. over anorexia nervosa en bulimia nervosa. Inmerc, 1996.
  • Vanderlinden J. Anorexia nervosa overwinnen. Een gids voor patiënt, gezin en hulpverlener. Lanoo nv, 2000.
  • weet.info