Morning-after spiraaltje

Aandoening 4 mei 2014

Wat is het morning-after spiraaltje?

Een morning-after spiraaltje wordt gebruikt als andere vormen van anticonceptie zijn mislukt en de kans bestaat dat u zwanger bent, terwijl dit niet de bedoeling is. Dat kan het geval zijn bij:

  • geslachtsgemeenschap in de vruchtbare periode als geen anticonceptie wordt gebruikt
  • het vergeten van een of meerdere pillen in de week voorafgaande aan of volgend op de stopweek als in de 7 dagen* voorafgaande aan het vergeten van de pil(len) onbeschermde geslachtsgemeenschap heeft plaats gevonden (zie ook algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen)
  • het te laat omdoen van een condoom of het scheuren of afglijden van een condoom tijdens de vruchtbare periode als er behalve het condoom geen andere methode van anticonceptie, bijv. de pil wordt gebruikt
  • fouten in de berekening van de vruchtbare dagen bij toepassing van natuurlijke methoden van anticonceptie
  • het te laat terugtrekken van de penis uit de schede als coïtus interruptus de gekozen methode van anticonceptie is

Als zwangerschap niet gewenst wordt dan is de keuze van behandeling afhankelijk van het tijdstip dat het mislukken van de anticonceptie bekend wordt:

  • tot 3×24 uur na de coïtus kan de morningafter pil, ook wel noodpil genoemd, worden ingenomen
  • tot 5×24 uur na de coïtus kan een morningafter spiraaltje ofwel noodspiraaltje worden geplaatst. Voor gebruik als morningafter spiraaltje zijn alleen de koperspiraaltjes geschikt.

Na het uitblijven van de menstruatie kan, indien er sprake is van een beginnende zwangerschap een overtijd behandeling of een abortus worden uitgevoerd. Een overtijd behandeling of een abortus dient plaats te vinden in een instelling die een vergunning heeft voor het uitvoeren van de behandeling. De meeste ziekenhuizen hebben een dergelijke vergunning. De meeste ingrepen worden in Nederland uitgevoerd in gespecialiseerde instellingen voor anticonceptie, seksualiteit en abortushulpverlening. In die instellingen worden ook morningafter spiraaltjes geplaatst.

Hoe werkt het morning-after spiraaltje?

Een morningafter spiraaltje ofwel noodspiraaltje verandert het baarmoederslijmvlies zodat innesteling niet meer kan plaatsvinden. Bovendien werkt het koper embryotoxisch. Dat betekent dat een eventuele bevruchte eicel weer wordt afgebroken. Volgens sommigen is er dan sprake van een abortus. De meest gangbare opvatting is evenwel dat er pas sprake is van beginnend leven als innesteling in het baarmoederslijmvlies heeft plaatsgevonden.

Hoe gebruikt u het morning-after spiraaltje?

Een morningafter spiraaltje wordt ingebracht door een arts die bekend is met de techniek van het inbrengen. Een morningafter spiraaltje kan bij de eerstvolgende menstruatie worden verwijderd, maar er kan ook besloten worden om het te laten zitten als betrouwbare methode van anticonceptie.

Hoe betrouwbaar is het morning-after spiraaltje?

Het morningafter spiraaltje is heel betrouwbaar: meer dan 99% van de te verwachten zwangerschappen wordt voorkomen.

Morning-after spiraaltje, zijn er bijwerkingen?

Na het inbrengen van een morningafter spiraaltje kan er tot aan de eerstvolgende menstruatie wat bloedverlies zijn of wat bruinige afscheiding. Informatie hierover wordt gegeven door uw behandelaar.

Wanneer naar uw huisarts?

Een bezoek aan de huisarts is nodig als gekozen wordt voor een morningafter spiraaltje.

Is het morning-after spiraaltje voor u geschikt?

Of het morningafter spiraaltje mag worden gebruikt is na te lezen in dokterdokter folder ‘spiraal’. Het morningafterspiraaltje kan gebruikt worden  tot 5 dagen na de onveilige seks.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Voor het vergeten van een of meerdere pillen zijn de volgende regels van toepassing:

  • Een vergeten pil is een pil, die 12 uur of langer geleden al ingenomen had moeten worden. Wordt het vergeten van de pil binnen 12 uur ontdekt dan kan de pil alsnog worden ingenomen. De volgende pil moet dan wel weer op de gewone tijd worden geslikt. Meestal betekent dit, dat er op die dag twee pillen moeten worden geslikt! Er bestaat dan geen verhoogd zwangerschapsrisico.
  • Wordt de pil vergeten tijdens de eerste week na de stopweek en is er onbeschermde geslachtsgemeenschap geweest gedurende 7 dagen* voorafgaande aan het vergeten van de pil ook al was dat in de stopweek dan dient er een morningafter pil te worden ingenomen. Bovendien moet dan de pilstrip gewoon worden afgemaakt en is aanvullende anticonceptie gedurende de rest van de pilstrip noodzakelijk. Barrièremiddelen zoals een condoom zijn hiervoor geschikt. Een morningafter pil is niet nodig als bij de geslachtsgemeenschap al een condoom was gebruikt ter voorkoming van seksueel overdraagbare aandoeningen.
  • Bij het vergeten van een pil in de laatste week van de pilstrip is de stopweek feitelijk al begonnen op de eerste dag dat de pil is vergeten. Er zijn dan twee mogelijkheden. Stoppen met de pil en op zijn laatst weer beginnen met een nieuwe pilstrip 7 dagen na het vergeten van de pil of de pil doorslikken en direct doorgaan met de volgende pilstrip zonder stopweek. Die strip hoeft niet helemaal te worden afgemaakt maar er mag pas mee gestopt worden als tenminste 7 opeenvolgende dagen de pil weer iedere dag op tijd is ingenomen.
  • Bij het vergeten van een of meerdere pillen (maximaal 4) in de tweede week van de pilstrip is er geen verhoogd zwangerschapsrisico.
  • Als de stopweek langer dan 7 dagen heeft geduurd dan is er bij geslachtsgemeenschap tijdens de eerste week van de nieuwe pilstrip een verhoogd zwangerschapsrisico en is het aanvullend gebruik van een andere vorm van anticonceptie noodzakelijk gedurende 7 dagen.
  • Heeft er geen geslachtsgemeenschap plaats gevonden gedurende 7 dagen voorafgaande aan het vergeten van de pil dan kan volstaan worden met het alsnog innemen van de vergeten pil(len). Wel dient dan bij geslachtsgemeenschap in de 7 dagen na het vergeten van de pil aanvullende anticonceptie, bijv. een condoom te worden gebruikt. Deze adviezen zijn van toepassing voor de meest gebruikte pil.

Er wordt hier een periode van 7 dagen genoemd. Deze periode is gebaseerd op een maximale overlevingstijd van 7 dagen van zaadcellen. De gemiddelde overlevingsduur van zaadcellen is echter aanzienlijk korter. De meeste zaadcellen zijn al na twee dagen niet meer in staat een eicel te bevruchten.

Bij de minipil Cerazette wordt over het vergeten van de pil gesproken als deze meer dan 12 uur te laat is ingenomen. Tot 36 uur na het innemen van de vorige pil blijken er bij deze methode nog voldoende hormonen in het lichaam aanwezig te zijn om een eisprong te voorkomen. Omdat er geen stopweek is bij het gebruik van de minipil geldt het volgende advies: minder dan 12 uur te laat: pil alsnog innemen. Meer dan 12 uur te laat: ook nu de pil alsnog innemen en aanvullende anticonceptie gebruiken gedurende 7 dagen. Alleen als de pil vergeten is in de eerste week van de eerste pilstrip en in de week voorafgaande aan de dag dat de pil is vergeten geslachtsgemeenschap heeft plaats gevonden is alsnog de morningafter pil nodig.

In samenwerking met

Dr. R.J.C.M. Beerthuizen (auteur)
Drs. S. Verlinden (consulent)

Bronnen

  • NHG-Standaard Anticonceptie 2011
  • WHO: Emergency contraceptive pills
  • WHO: Copper IUD for emergency contraception
  • www.sense.info