Miltvuur

Wat is miltvuur?

Miltvuur, ook wel anthrax genoemd, is een ziekte die tegenwoordig voornamelijk bij dieren voorkomt. De bacterie die deze ziekte veroorzaakt, heet Bacillus anthracis. Mensen kunnen ook besmet worden met deze bacterie en ziek worden. Verbetering van hygiënische omstandigheden en de invoering van vaccinatieprogramma's hebben ervoor gezorgd dat dit aantal sterk is afgenomen. De meeste infecties komen voor in Afrika, het Midden Oosten en Azië, vanwege regelmatig contact tussen mensen en besmette dieren. In Nederland zijn er sinds 1976 slechts zeven gevallen van miltvuur bij mensen gemeld.

De bacterie vormt sporen die tientallen jaren in de grond kunnen overleven. Besmetting vindt plaats door contact van de sporen met beschadigde huid, doorslikken of inademen. De sporen komen in de lymfklieren, waar ze zich ontwikkelen tot bacteriën. De bacterie maakt giftige stoffen die de bloedvaten beschadigen. Hierdoor kunnen bloedingen optreden. De eerste verschijnselen treden meestal 2 tot 6 dagen na de besmetting op; dit kan echter variëren van 1 dag tot 8 weken.

Miltvuur vormt een serieuze bedreiging als biologisch wapen. Vooral de lange overlevingsduur en het makkelijk kunnen bewaren van de sporen, maken het daar geschikt voor. In 1993 verscheen een rapport van het Office of Technology Assessment, waarin werd berekend dat 100 kilogram anthrax in poedervorm uitgestrooid in een windstille nacht over een dichtbevolkt gebied, in enkele weken zou leiden tot 3 miljoen doden. Via de lucht kunnen de sporen over meer dan 90 kilometer worden meegevoerd en in korte tijd de luchtwegen van mensen en vee besmetten. Van 17 landen is bekend dat zij een biologisch wapenprogramma hebben. Hoeveel landen daarvan met anthrax werken is niet bekend, maar van Irak was dit wél bekend. Een eenvoudige manier van verspreiden, is door brieven met sporen van de miltvuurbacterie te verzenden. Tot nu toe zijn de meeste bioterroristische aanvallen zo gepleegd. Een andere eenvoudige mogelijkheid is het verspreiden van de sporen via luchtverversingsinstallaties in gebouwen.

Symptomen miltvuur

Er bestaan drie vormen van miltvuur. Deze zullen hier één voor één worden besproken.

De huidvorm In de meeste gevallen van miltvuur, namelijk bij 95 procent van de besmettingen, gaat het om de huidvorm. De besmetting vindt plaats via de huid, bijvoorbeeld via een wondje. Er ontstaat een kleine, pijnloze zwelling die al snel overgaat in een blaasje. Dit blaasje ontwikkelt zich vervolgens tot een zweertje, dat is bedekt met een zwart korstje. In sommige gevallen gaat deze huidafwijking ook gepaard met algemene ziekteverschijnselen, zoals hoofdpijn, lichte koorts en een algemeen gevoel van ziek zijn. In zo'n 10 tot 20 procent van de gevallen van de huidvorm van miltvuur kunnen zich ernstige gezondheidsproblemen voordoen.

De longvorm Veel zeldzamer is besmetting via de longen, welke plaatsvindt door het inademen van de sporen. De eerste tekenen zijn die van een gewone luchtweginfectie (vermoeidheid, algemeen gevoel van ziek zijn, lichte koorts, droge, niet-productieve hoest, spierpijn). Na twee tot vier dagen ontstaat er ernstige kortademigheid, hoge koorts en bloed ophoesten. Deze vorm van miltvuur verloopt doorgaans zeer ernstig. De meeste mensen overlijden binnen 24 uur na het ontstaan van de eerste verschijnselen.

De maag-/darmvorm Ook de besmetting via het maagdarmkanaal (bijvoorbeeld door het eten van onvoldoende verhit vlees van een besmet dier) komt niet vaak voor. In het begin van de infectie zijn er algemene verschijnselen, zoals misselijkheid, braken, koorts, buikpijn en lymfeklierzwellingen en soms ook bloederige diarree of bloed overgeven. In 50 procent van de ziektegevallen is het beloop fataal.

In 5 procent van alle vormen van miltvuur wordt de ziekte gecompliceerd door een hersenvliesontsteking; deze is haast altijd dodelijk.

Hoe ontstaat miltvuur?

Besmetting vindt meestal plaats via direct huidcontact met dieren die aan de ziekte lijden of hieraan gestorven zijn, maar ook via dierlijke materialen (wol, haren, botten). De maag-/ darmvorm ontstaat door het eten van besmet vlees dat niet voldoende is verhit. De longvorm ontstaat door het inademen van de sporen. Besmetting kan ook plaatsvinden na een bioterroristische aanval. De sporen komen in de lymfklieren, waar de bacteriën zich vormen. Ze maken daar giftige stoffen die de bloedvaten beschadigen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Het ziekteverloop is afhankelijk van de manier waarop de besmetting heeft plaatsgevonden. Vaak zijn er in het begin van de ziekte lichte griepsymptomen, die snel kunnen verslechteren. Hoge koorts, bloed ophoesten en bloed overgeven kunnen voorkomen. Miltvuur kan behandeld worden met antibiotica. Een snelle behandeling is echter geboden.

Wanneer naar de huisarts?

Het risico van een miltvuurbesmetting via besmet dierlijk materiaal (vlees, vacht) is over het algemeen erg klein. Aanhoudende hoge koorts, kortademigheid, bloed ophoesten, bloed braken bloederige diarree en niet genezende huidwondjes zijn altijd redenen om uw huisarts te bezoeken. Tegenwoordig bestaat er de dreiging van een bioterroristische aanval met miltvuursporen. In een dergelijke situatie zal de overheid adviezen en richtlijnen aangeven. Indien nodig zullen het ministerie en regionale instanties een telefonische informatievoorziening openen, waar u terechtkunt met vragen en onduidelijkheden.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Het voorkomen van besmetting (preventie) is heel belangrijk. Bij reizen in de tropen kunt u het beste heel goed op uw voeding letten, zoals alleen goed gaar vlees eten. Ook kunt u beter uit de buurt blijven van karkassen van dode dieren, en deze zeker niet aanraken. Als u de ziekte toch heeft opgelopen, is een behandeling noodzakelijk. Wanneer sprake is van een bioterroristische aanval, is het uiterst raadzaam om de aanwijzingen van de autoriteiten op te volgen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen bij miltvuur

Het is verstandig om bij het reizen in de tropen voorzichtig te zijn met het eten van vlees en andere dierlijke producten. Met het niet-aanraken van dode dieren kunt u ook eventuele miltvuurbesmetting voorkomen. Het is zeer raadzaam om bij een terroristische aanval de aanwijzingen van de autoriteiten op te volgen.

Met medewerking van

W.van Donselaar,arts

Bronnen

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd