Middenoorontsteking

Wat is een middenoorontsteking?

Middenoorontsteking (de medische term is otitis media acuta of afgekort OMA) is een acute ontsteking van het middenoor die plotseling begint en minder dan drie weken duurt. Bij deze aandoening ziet het trommelvlies er rood uit. Een kind met middenoorontsteking heeft meestal oorpijn, koorts en voelt zich ziek. Bij een middenoorontsteking kan ook een loopoor ontstaan.

In de meeste gevallen is er een neusverkoudheid aan de middenoorontsteking vooraf gegaan. De aandoening komt vaak voor bij kinderen tot ongeveer 4 jaar. De aandoening komt vaker voor in de winter en bij jongetjes.

Door passief roken en veelvuldig contact met andere kinderen op bijvoorbeeld kinderdagverblijven wordt de kans op het ontstaan van middenoorontsteking vergroot.

Symptomen van een middenoorontsteking

Een middenoorontsteking geeft vrijwel altijd de volgende klachten:

  • oorpijn aan het aangedane oor
  • afgenomen gehoor van het aangedane oor
  • koorts
  • oorsuizen
  • prikkelbaarheid
  • nachtelijke onrust
  • maag- en darmklachten (buikpijn, diarree, braken en gebrek aan eetlust)

Het kind krijgt vaak in de loop van de dag een vol of drukkend gevoel in de oren. Dit kan zeer pijnlijk zijn. Baby's grijpen vaak naar het pijnlijke oor, zijn meestal prikkelbaar en 's nachts onrustig.

Soms is er ook sprake van een loopoor, de druk in het middenoor is dan zo hoog opgelopen door het ontstekingsvocht dat het trommelvlies een beetje inscheurt. Door het scheurtje sijpelt dan pus naar buiten. De pus is lichtgeel, vrij dun en stinkt vaak. Soms komt er ook een beetje bloed mee naar buiten. Dit kan geen kwaad.

Hoe ontstaat middenoorontsteking?

Voor het begrip van een middenoorontsteking is het goed iets over de bouw van het oor te weten. Het oor is opgebouwd uit drie delen.

  • Het buitenste deel van het oor: de oorschelp en de gehoorgang tot het trommelvlies
  • Het middenoor: aan de binnenkant van het trommelvlies
  • Het binnenoor: het binnenste deel van het oor

Het middenoor staat via de zogenaamde buis van Eustachius in contact met de neus-keelholte. Deze buis van Eustachius is een heel dun kanaaltje tussen het middenoor en de neus-keelholte.

In ongeveer 75% van de gevallen ontstaat een middenoorontseking na een verkoudheid. In principe is het middenoor steriel en komen er geen bacteriën en virussen in voor. Bij een forse verkoudheid komen er bacteriën en/of virussen in de mond en keelholte.

Bij een goed functionerende buis van Eustachius kunnen die vrijwel niet in het middenoor komen en als ze er toch komen worden ze weer snel afgevoerd. Maar bij een (neus)verkoudheid kan dat hele proces worden verstoord. Ook de afweer is dan vaak minder. De bacteriën en virussen kunnen bij een (neus)verkoudheid gemakkelijk doordringen in het middenoor.

Als door zwelling van het slijmvlies of de neusamandel (lymfklierweefsel achter in de neus) de buis van Eustachius dan ook nog eens wordt afgesloten zitten de bacteriën of virussen opgesloten in het middenoor. Dit kan dan gaan broeien en de bacteriën en virussen gaan zich dan vermeerderen waardoor er een ophoping van ontstekingsvocht ontstaat. Daardoor loopt de druk in het middenoor op en dat is pijnlijk.

Soms kan het trommelvlies zelfs spontaan een beetje scheuren. Dit geeft meestal een enorme verlichting. De druk in het oor wordt immers minder doordat het ontstekingsvocht eruit komt. Dit kan dan een loopoor geven. Het trommelvlies geneest daarna meestal weer spontaan in de loop van ongeveer twee weken.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Middenoorontsteking is meestal een onschuldige aandoening waar veel kinderen mee te maken krijgen. Meer dan negentig procent van de kinderen is binnen een week weer beter.

Als de middenooronsteking gepaard gaat met een loopoor, kan de middenoorontsteking langer aanhouden. Maar ook dan verdwijnt de aandoening meestal na twee weken. Er kan een tijdelijke slechthorendheid ontstaan, die spontaan weer verdwijnt.

Wanneer naar de huisarts?

Middenoorontsteking is een onschuldige aandoening. Controles door de huisarts zijn meestal niet nodig.

Het is echter raadzaam contact op te nemen met de huisarts in de volgende situaties:

  • Als uw kind jonger is dan zes maanden
  • Als uw kind voor de derde keer in één jaar een oorontsteking heeft
  • Als een loopoor langer dan twee weken aanhoudt
  • Als de klachten na twee dagen niet zijn verminderd ondanks het gebruik van paracetamol
  • Als het kind er erg ziek bij is (veel spugen, diarree, hoge koorts)

Kinderen met het syndroom van Down, met een gehemeltespleet of met een ziekte waardoor de weerstand is verminderd, behoren tot de zogenaamde risicogroepen. Bij deze kinderen is het aan te raden om sneller contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan besluiten tot een behandeling met antibiotica of het kind eventueel doorverwijzen naar een KNO-arts.

Wanneer de huisarts antibiotica heeft voorgeschreven en er is na 24 tot 48 uur geen verbetering opgetreden, is het raadzaam opnieuw contact op te nemen.

Onderzoek door de huisarts De oren worden door de arts bekeken met een kijkertje (oorspiegel). Om dit bij kleine kinderen gemakkelijk te laten uitvoeren, is het handig om het kind dwars op schoot te nemen, met een hand het hoofdje naar uw borst te trekken en het armpje dat het dichtst bij uw lichaam is, onder uw oksel te brengen. Sla uw arm vervolgens helemaal om het kind heen en trek het andere armpje tegen het kind aan. Het kind kan nu veilig en ontspannen bij u zitten om zo door de arts te kunnen worden onderzocht.

Soms moet er oorsmeer of pus worden weggehaald om de gehoorgang en het trommelvlies goed te kunnen beoordelen. De huisarts kijkt naar de kleur en de stand van de trommelvlies. Bij een acute middenoorontsteking is het trommelvlies meestal rood en puilt het uit. Daarnaast zal de huisarts opletten of hij een gaatje ziet in het trommelvlies. Soms doet hij verder lichamelijk onderzoek en wil hij de temperatuur weten.

Soms wil de huisarts ook de keel onderzoeken om de amandelen te beoordelen. Voor dit onderzoek is het handig om kleine kinderen op schoot te nemen, met het ruggetje tegen uw borst, en een arm helemaal om het kind heen te slaan, zodat de armpjes onder uw arm zitten. Leg uw andere hand dan op het voorhoofd en trek het hoofdje voorzichtig tegen uw borst. Zo zit het kind rustig en ontspannen. Vraag het kind de mond te openen. De arts zal met een spatel voorzichtig de tong omlaag drukken om zo de amandelen in zicht te krijgen.

Behandeling door de huisarts De meeste kinderen met een acute middenoorontsteking hebben geen antibiotica nodig. De ontsteking gaat immers heel vaak vanzelf over. In enkele gevallen zal de huisarts toch antibiotica voorschrijven. Als de huisarts antibiotica voorschrijft, zal hij adviseren contact op te nemen wanneer er binnen 24 tot 48 uur geen verbetering optreedt.

Het kan zijn dat het scheurtje in het trommelvlies bij een loopoor niet spontaan geneest en dat het loopoor langer dan twee weken duurt. De huisarts schrijft dan vaak ook antibiotica voor. Twee maanden na de genezing van een loopoor moet worden gecontroleerd of het trommelvlies zich heeft gesloten.

Bij kinderen die vaak last hebben van een acute middenoorontsteking worden soms trommelvliesbuisjes geplaatst. Dit gebeurt soms in combinatie met het verwijderen van de amandelen. In uitzonderingsgevallen kan soms worden besloten langdurig antibiotica te geven. Meestal is dit echter niet nodig.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Antibiotica zijn in veel gevallen niet nodig. Paracetamol is een effectief middel tegen de pijnklachten. Het kan in tabletten of via een zetpil worden gegeven. Soms kan dit niet voldoende pijnstilling geven. Ibuprofen is dan een alternatief. Daarnaast kunt u neusdruppels voor kinderen geven tegen een verstopte neus. Laat het kind bij het neusdruppelen ongeveer drie minuten op de rug liggen.

U moet erop letten dat uw kind voldoende vocht binnenkrijgt. Het is niet erg als uw kind door het algemeen ziek-zijn tijdelijk minder eet. Het is nooit verstandig om zelf de oren schoon te maken met wattenstokjes of lucifers.

Kinderen met een acute middenoorontsteking mogen gewoon zwemmen en douchen. De ontsteking zit immers in het middenoor en daar kan het water niet terechtkomen.

Alleen bij een loopoor is het verstandig om niet met het hoofd onder water te zwemmen. Er is dan een gaatje in het trommelvlies en het kind kan plotseling duizelig worden wanneer het met zijn hoofd onder water komt.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Verkoudheden en dus ook oorontstekingen komen met name op de kinderleeftijd vaak voor. Normaliter is dat niet erg, want op die manier bouwen kinderen hun afweer op. Als ze eenmaal een infectie van een bepaald micro-organisme hebben doorstaan en daar weerstand tegen hebben opgebouwd, zullen ze daar niet snel meer ziek van worden. Het is natuurlijk wel vervelend om middenoorontsteking te hebben.

Veel kinderdagverblijven raden ouders aan om kinderen met een loopoor thuis te laten wegens besmettingsgevaar. Het pus is namelijk besmettelijk. Dit is echter niet besmettelijker dan de kleine vochtdruppeltjes uit neus en keel van verkouden kinderen.

Contact met pus van een loopoor kan tot een verkoudheid leiden, maar leidt niet meteen tot een middenoorontsteking. Het is verstandig om de hygiëne goed in acht te nemen om zo besmetting naar anderen te voorkomen. Dat houdt in dat u uw handen goed moet wassen nadat u een loopoor heeft schoongemaakt.

Tijdens en na een middenoorontsteking kan het gehoor tijdelijk wat minder worden. Als dit langer duurt dan enkele maanden, of vaker voorkomt, kan dit op den duur een nadelig effect op de ontwikkeling van het spraakverstaan en spreekvermogen (de totale woordenschat en het spreken) hebben. Daarom is het verstandig om het gehoor van een kind goed in de gaten te houden. Vooral ook enige tijd na een middenoorontsteking.

Als het erop lijkt dat het gehoor enkele maanden na de ontsteking nog steeds is afgenomen, is het raadzaam om een afspraak te maken bij de huisarts.

Bij een loopoor mag het kind wel zwemmen maar liever niet met het hoofd onder water, daardoor kan tijdens het zwemmen duizeligheid optreden. Douchen mag wel omdat daarbij de kans dat er water in het middenoor komt zeer gering is. Vermijd daarbij wel dat er zeepwater in het oor komt.

Om zowel een luchtweginfectie als een middenoorontsteking te voorkomen, is het verstandig om niet in de omgeving van een kind te roken.

In samenwerking met

Drs. F.M. Brouwer (auteur) Dr. J.A.M. Engel (consulent)

Bronnen

  • Nederlands Huisartsen Genootschap, Standaard ; Otitis media acuta bij kinderen 2014
  • Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziekten. Informatiemap infectieziekten en hygiëne voor basisscholen. Middenoorontsteking en loopoor. 2001. blz 43.
  • Lisdonk van de EH, Bosch van den SJHM, Lagro-Janssen ALM, Schers HJ. Ziekten in de huisartsenpraktijk vijfde druk  2008.  Reed Business, Amsterdam.

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd