Lactose-intolerantie

Wat is lactose-intolerantie?

Lactose-intolerantie houdt in dat er in het lichaam een abnormale reactie optreedt na het nuttigen van voedingsmiddelen die de suiker lactose (melksuiker) bevatten. Dit doordat de lactose niet of niet volledig kan verteren. Lactose bevindt zich voornamelijk in zuivelproducten zoals melk, slagroom en yoghurt. In het geval van lactose-intolerantie treedt zo’n reactie op na het eten van een normale hoeveelheid lactosebevattende producten.

Intolerantie wordt vaak verward met allergie. Bij koemelkallergie (overgevoeligheid voor koemelk) reageert het kind al op kleine hoeveelheden melk met uitgebreide reacties van het maagdarmstelsel, de huid en vaak ook de luchtwegen. Hierover leest u meer in de dokterdokter.nl folder ‘koemelkallergie’. Bij lactose-intolerantie verdraagt het kind normale hoeveelheden melk niet door het ontbreken van of een tekort aan de stof lactase in de darmen. Lactase is nodig om lactose af te breken.

Lactose-intolerantie geeft maagdarmproblemen en (in ernstiger gevallen) groeiachterstand bij het kind. Lactose-intolerantie komt bij zuigelingen en peuters weinig voor. Pas na het derde levensjaar komt ze in toenemende mate voor. Dit loopt bij Noord-Europese volwassenen op tot 20 procent. Bij Aziatische volwassenen komt lactose-intolerantie zelfs bij 90 procent van de bevolking voor. Lactose-intolerantie leidt overigens lang niet altijd tot klachten.

Bekijk voor meer informatie ook eens het dossier over lactose-intolerantie op partnerwebsite Gezondheidsplein: Buikpijn van melk? Herken lactose-intolerantie!

Symptomen lactose-intolerantie

Mensen met lactose-intolerantie kunnen meestal geen melk en andere lactosebevattende producten verdragen. Na het drinken van melk zal er meestal binnen twintig tot dertig minuten diarree ontstaan. Een kind zal hierdoor soms niet in gewicht toenemen zolang melk deel uitmaakt van de voeding. Het zal snel klagen over buikpijn of buikkrampen. Volwassenen met lactose-intolerantie krijgen na het gebruik van zuivelproducten last van rommelen in de buik, opgezette buik, misselijkheid, krampen, winderigheid en daarna diarree. Bij ernstige diarree kunnen ook vaak andere voedingsstoffen slecht via de darmwand in het lichaam worden opgenomen.

Lactose-intolerantie is dus vrij makkelijk te herkennen als men snel het verband legt tussen het nemen van zuivelproducten en het vrij vlug daarop ontstaan van klachten. Vaak worden zure melkproducten zoals karnemelk en yoghurt beter verdragen dan zoete melkproducten.

Hoe ontstaat lactose-intolerantie?

Lactose komt van nature voor in moedermelk, de meeste dierlijke melksoorten (koemelk, geitenmelk, schapenmelk en paardenmelk) en producten waarin deze melksoorten worden verwerkt. Om lactose in de darmen af te breken tot de gewone suikers glucose en galactose is lactase nodig. Deze stof (een enzym) wordt in de darmwand geproduceerd.

Bij elke zuigeling is lactase in voldoende mate aanwezig om de lactose in moedermelk of zuigelingenvoeding af te breken. Na afbraak worden de normale suikers als glucose via de darmwand in het bloed opgenomen; ze dienen daar onder andere als energiebron voor het lichaam. Vanaf het derde levensjaar ontstaat geleidelijk een tekort aan lactase.

Alhoewel het percentage mensen met lactose-intolerantie vrij groot is, heeft lang niet iedereen er last van. De samenstelling van het voedsel en de soorten bacteriën die in de darm leven, spelen eveneens een rol. In plaats van lactase kunnen ook sommige bacteriën de niet-verteerbare lactose afbreken.

Als lactose niet wordt afgebroken en in de darm achterblijft, ontstaat er diarree omdat suiker vocht aantrekt. Daarnaast kunnen, als bepaalde bacteriën de lactose afbreken, veel gassen en darmprikkelende stoffen vrijkomen met opgeblazen gevoel, buikkrampen en winderigheid als gevolg. Bovendien krijgt de ontlasting een hoge zuurgraad. Als twee à drie glazen melk of melkproducten per dag voornoemde klachten veroorzaken, is er sprake van lactose-intolerantie.

Lactose-intolerantie is onderdeel van malabsorptiesyndromen (letterlijk vertaald: afwijkingen die het gevolg zijn van een slechte opname van voedingsstoffen vanuit de darmen in de bloedbaan). Bij lactose-malabsorptie is er in de darm te weinig lactase actief om lactose voldoende af te breken. Meestal geeft dit geen klachten. Maar bij een darminfectie (bijvoorbeeld een buikgriep) kan door een aantasting van de darmwand tijdelijk een tekort aan lactase ontstaan met eerder genoemde klachten als gevolg. Na herstel van de infectie verdwijnen deze klachten spontaan, ook bij inname van normale of meer dan normale hoeveelheden zuivelproducten.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Lactose-intolerantie is bijna nooit ernstig. De diagnose wordt doorgaans vrij snel gesteld gezien het duidelijke verband tussen het gebruik van zuivelproducten en de klachten. Ernstige groeistoornissen treden zelden op, zeker omdat het onder de leeftijd van drie jaar nauwelijks voorkomt.

Diagnostiek Vermoedt u dat uw kind lactose-intolerantie heeft, dan zal de arts van het consultatiebureau of uw huisarts op grond van het verhaal al een sterk vermoeden kunnen hebben. Bij zuigelingen onder twaalf maanden kan de (hoge) zuurgraad van de ontlasting bepaald worden of kan een andere zuigelingenvoeding worden voorgeschreven. Meestal gebeurt dat door een kinderarts nadat er meer onderzoeken zijn verricht naar de oorzaken van de lactose-intolerantie.

Ook bij kinderen en volwassenen wordt het onderzoek naar (de oorzaken van) lactose-intolerantie meestal uitgevoerd door een kinderarts of internist (arts voor inwendige ziekten). Soms is daarvoor een onderzoek nodig van een stukje darm (darmbiopsie), dat dan onder de microscoop wordt bekeken en getest op de aanwezigheid van lactase of een andere enzymactiviteit

Behandeling Is de diagnose lactose-intolerantie eenmaal gesteld, dan kan deze intolerantie worden behandeld door het vermijden of beperken van voedsel dat lactose bevat. Dit zijn dus voornamelijk zuivelproducten. Het is raadzaam voor het aanpassen van de voeding de arts een verwijzing naar een diëtist te vragen. Een beperking van de hoeveelheid melk en melkproducten kan al tot een verdwijning van de klachten leiden. Omdat men deze producten niet ongestraft kan weglaten vanwege de kans op gebrek aan vitaminen (vooral B2) en calcium (kalk), is begeleiding door een diëtist noodzakelijk om te laten bepalen hoeveel lactose nog wordt verdragen en hoe er, ondanks de beperking van zuivelproducten, toch nog een goede voeding kan worden samengesteld.

Naast informatie bij uw huisarts, kinderarts of consultatiebureauarts is over het dieet bij lactose-intolerantie ook uitgebreide informatie te krijgen bij diverse instanties, zoals het Voedingscentrum in Den Haag en de patiëntenorganisatie Stichting Voedselallergie in Nijkerk.

Wanneer naar de huisarts?

Wij adviseren u met uw kind naar de huisarts of consultatiebureauarts gaan als:

  • u vermoedt dat er bij uw kind sprake is van lactose-intolerantie
  • uw kind twintig tot dertig minuten na de voeding last lijkt te hebben van buikkrampen, winderigheid en/of diarree
  • uw kind ondanks voldoende (melk)voeding slecht groeit
  • uw kind na de (melk)voeding steeds veel huilt
  • uw kind andere symptomen heeft waarover u zich ernstig zorgen maakt.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Lezen Lactose-intolerantie kan met veel klachten en symptomen gepaard gaan. In de dokterdokter.nl folders diarree en darmkrampjes bij zuigelingen leest u wat u daar zelf aan kunt doen. Daarnaast is bij het eerder genoemde Voedingscentrum en de Stichting Voedselallergie (SVA) veel informatie te krijgen over lactose-intolerantie. De laatstgenoemde stichting heeft zelfs een Basiskookboek bij voedselallergie en -intolerantie ontwikkeld.

Diëtist Advies van een diëtist onontbeerlijk. De huisarts, consultatiebureauarts of kinderarts kan u verwijzen.

Vragen Mocht u vragen hebben over de lactose-intolerantie van uw kind, dan kunt u altijd terecht op het consultatiebureau. De meeste bureaus houden inloopspreekuren waar u zonder afspraak terecht kunt.

Goede diagnostiek Vermoedt u dat er bij uw kindje sprake is van lactose-intolerantie, dan is het belangrijk dat er goede diagnostiek verricht wordt. Aan de hand van de klachten van uw kind en verder onderzoek kan een betrouwbare diagnose worden gesteld. Bijna altijd is onderzoek door een kinderarts nodig om eventuele andere oorzaken van de klachten uit te sluiten. Ga dus nooit zelf experimenteren met voeding. Geen of onzorgvuldige diagnostiek zou er toe kunnen leiden dat u uw kind onnodig beperkingen oplegt.

Goede voeding Is eenmaal de diagnose gesteld, dan is het van belang het geadviseerde dieet te volgen, hoe lastig dat vaak ook kan zijn. Lactosebeperkte of -vrije voeding kan evengoed smakelijk voor uw kind zijn. Zelfs gerechten zoals gebak, vla, pudding, ijs en pannenkoeken zijn te maken met lactosebeperkte melk, op dezelfde wijze als met gewone melk.

Op vakantie Zowel in Nederland als in het buitenland, zowel in hotels, campings, pensions als op vliegreizen kan een lactosebeperkt of lactosevrij dieet gevolgd worden. Neem van tevoren contact op met hotel, reisbureau of vliegmaatschappij om toelichting te geven en aangepaste maaltijden te vragen. Uiteraard kunt u een aantal dieetproducten zelf meenemen. Via de eerder genoemde Allergietelefoon kunt u woordenlijsten in een aantal vreemde talen aanvragen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Lactose-intolerantie kunt u niet voorkomen.

In samenwerking met

Drs. H.W.J. Verblackt (auteur) Drs. A.M.H. Bijl (consulent)

Bronnen

  • Kneepkens F. Hoeveel lactose mag bij lactose-intolerantie? Kwartaalblad ‘Overgevoeligheden’ van de NVAS. 1997;13:16-7
  • Levien B. Most frequently asked questions about lactose intolerance. Nutrition Today. 1996;31:78-9
  • Bosch WJHM van den et al (red). Het Pediatrisch Formularium, een praktische leidraad. Tweede editie. Rotterdam: Erasmus publishing, 1998
  • Merck Manual Medisch handboek. Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghem, 2000
  • Brande JL van den, Monnens AH. Kindergeneeskunde. Tweede herziene druk. Utrecht: Wetenschappelijke uitgeverij Bunge, 1993
  • www.voedselallergie.nl
  • www.voedingscentrum.nl

Pagina laatst aangepast op 25 juni 2019


Gerelateerd