Kinkhoest

Aandoening 2 april 2016

Wat is kinkhoest?

Kinkhoest (ook wel Pertussis genoemd) is een luchtweginfectie die wordt veroorzaakt door een bacterie: Bordetella Pertussis. Deze ziekte is zeer besmettelijk gedurende de eerste drie tot vier weken.

In tijden dat er nog niet tegen kinkhoest gevaccineeerd kon worden, was het een belangrijke doodsoorzaak onder zuigelingen. Daarom is kinkhoest sinds 1952 in het Rijksvaccinatieprogramma opgenomen. Na het invoeren van het vaccin is het aantal kinkhoestgevallen met 99 procent afgenomen.

Na 1970 begon de ziekte weer vaker voor te komen. In Nederland kwam de afgelopen jaren een aantal epidemieën voor, onder andere in het jaar 2001. Elke drie tot vier jaar doemt de ziekte weer op. De meeste gevallen komen voor tussen juli en oktober.

Kinkhoest kan ook voorkomen bij mensen die zijn ingeënt. Meestal verloopt de ziekte dan milder. Het is een ziekte die bij, vooral jonge, kinderen voor vervelende complicaties (bijkomende klachten) kan zorgen.

Moeders dragen geen bescherming over op hun kinderen, daarom komt ongeveer één op de drie gevallen voor bij kinderen jonger dan zes maanden.

Symptomen kinkhoest

De tijd tussen de besmetting en het begin van de kinkhoest is meestal zeven tot tien dagen. Verschijnselen waarmee kinkhoest begint:

  • verschijnselen die lijken op een verkoudheid
  • meestal geen of slechts lichte koorts
  • hoestbuien die geleidelijk heftiger worden
  • een loopneus
  • de eetlust wordt minder

Kenmerkend is echter de volgende fase die één tot acht weken duurt. Verschijnselen die optreden in deze fase:

  • hoestbuien treden in aanvallen op
  • de hoestbuien treden vooral op bij het voeden (bij zuigelingen) en bij inspanning
  • meestal tientallen keren achter elkaar hoesten en steeds benauwder worden
  • heftige, gierende inademingen tussen de hoestbuien door. Dit werd vroeger ‘kinken’ genoemd, vandaar de naam kinkhoest
  • buiten adem raken door het hoesten
  • nauwelijks lucht krijgen en blauw aanlopen
  • de hoestbui eindigt vaak met braken of het opgeven van (helder) slijm

Het gierend inademen komt het meeste voor bij kinderen tussen de zes maanden en vijf jaar. Onder de zes maanden komen de gierende inademingen vrijwel niet voor. Ook komt dat bijna nooit voor bij oudere gevaccineerde kinderen of volwassenen. Kinkhoest komt vaker voor bij meisjes dan bij jongens en vooral bij kinderen onder de zes jaar.

Hoe ontstaat kinkhoest?

Kinkhoest ontstaat door het inademen van de bacterie Bordetella Pertussis. De ziekte is zeer besmettelijk. In de eerste drie tot vier weken na de infectie kan de patiënt anderen besmetten.

Besmetting met kinkhoest vindt plaats via druppeltjes in de lucht. Bij hoesten, praten of niezen komen kleine druppeltjes met de bacterie in de lucht vrij, die door mensen in de omgeving ingeademd kunnen worden. Omdat kinkhoest in de eerste twee weken na de besmetting lijkt op een gewone verkoudheid, is besmetting vaak moeilijk te voorkomen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Kinkhoest kan in sommige gevallen tot complicaties (bijkomende klachten) leiden, met name bij kinderen onder de zes maanden. Complicaties kunnen zijn:

  • longontsteking
  • uitdroging
  • hersenbloeding door de oplopende druk in de hersenen tijdens de hoestbuien (in zeer zeldzame gevallen)

Bij kinderen onder de drie maanden, komen periodes met ademstilstand nogal eens voor (zogenaamde apnoes). Heel jonge zuigelingen hebben soms kinkhoest zonder hoestbuien. Zij kunnen vooral last hebben van ademstops (apneu) en daardoor overlijden. Zuurstofgebrek en bloedingen kunnen de hersenen blijvend beschadigen.

Uit onderzoek blijkt dat een jong kind dat nog niet is ingeënt en kinkhoest krijgt, een kans heeft van 1 op 100, daaraan te overlijden. Nadat de koorts en de zware verkoudheidsverschijnselen zijn verdwenen, kunnen de hoestbuien nog maanden aanhouden.

Wanneer naar de huisarts?

Kinkhoest is zeer besmettelijk en kan soms tot complicaties (bijkomende klachten) leiden. Het is daarom verstandig om contact op te nemen met de huisarts, als u denkt dat sprake kan zijn van kinkhoest. Dit geldt zeker als het gaat om een kind dat jonger is dan drie jaar.

De huisarts schrijft in sommige gevallen een antibioticum voor. Een antibioticum is zinvol als er binnen een maand na het begin van de kinkhoest mee wordt begonnen. De ziekte kan daardoor milder verlopen. Verder is nog niet genoeg onderzoek gedaan om te weten hoe het hoesten tijdens kinkhoest het beste kan worden bestreden.

Wat kunt u zelf aan kinkhoest doen?

De verschijnselen van kinkhoest lijken in het begin vaak op een beginnende verkoudheid. De klachten kunt u soms verzachten door het gebruik van paracetamol. Het is aan te raden in ieder geval veel te drinken en inspanning te vermijden. Bij het ontstaan van de typische hoestaanvallen is het raadzaam contact op te nemen met de huisarts.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

In principe worden alle kinderen in Nederland in hun eerste levensjaar ingeënt tegen kinkhoest (DKTP-prik). Dit vaccin garandeert echter geen volledige bescherming. Eén prik geeft weinig bescherming, vooral bij jonge kinderen, en zij worden juist het meest ziek.

De volledige immuniteit (weerstand tegen de ziekte) na vaccinatie duurt ongeveer drie jaar en neemt daarna snel af. Na twaalf jaar is er geen bescherming meer.

De Nederlandse Vereniging van Kindergeneeskunde adviseert om alle kinderen te vaccineren, omdat niet-vaccineren een onverantwoord hoog risico met zich meebrengt. Immers de kans op ernstige gevolgen van de ziekte is vele malen groter dan de kans op bijwerkingen van het vaccin. Het behandelen met antibiotica van mensen die in contact geweest zijn met de patiënt, wordt aanbevolen voor de huisgenoten en kinderen waar intensief contact mee is geweest, bijvoorbeeld op het dagverblijf.

Er zijn steeds meer landen die adviseren dat u een recente kinkhoestvaccinatie heeft wanneer u op bezoek gaat bij een zwangere. Laat u daarover informeren voordat u op reis gaat.

In samenwerking met

Drs. P.A.J. Meulenbroek (auteur)
Drs. W.J. den Ouden (auteur)
Drs. P. Vermeer (consulent)
Drs. L.F.J. Timmers (consulent)

Bronnen

  • Behrman RE, Kliegman R.M. Jenson H.B. Nelson Textbook of Pediatrics 17th edition 2004. Elsevier
  • McNeit B.K et al, Pertussis: E-medicine, 16-08-2004
  • Persbericht van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde: ‘Vaccinatie tegen kinkhoest belangrijk’, 06-08-2003.
  • Persberichten Pillay, V. Swingler, G. Symptomatic treatment of the cough in whooping cough. Cochrane Review- The Cochrane Library, issue 4, 2004