Kinderen met koorts

Wat is koorts?

Koorts is een verhoging van de lichaamstemperatuur. Normaal ligt deze temperatuur tussen de 36,5 en 37,5 graden Celsius. We spreken van koorts als de lichaamstemperatuur hoger is dan 38 graden Celsius.

Symptomen kinderen met koorts

De meeste ouders herkennen koorts bij hun kind doordat het warmer aanvoelt dan anders. Ervaren ouders kunnen soms alleen al door te voelen, de temperatuur van hun kind redelijk goed inschatten. Als de koorts snel oploopt, kan het kind gaan rillen. Het heeft het dan erg koud en de huid ziet er bleek uit.

Bij afzakkende koorts gebeurt vaak het tegenovergestelde. Het kind heeft het warm en gaat zweten. Deze tekenen van temperatuurverandering zijn onschuldig en ontstaan doordat de thermostaat van het lichaam als het ware vooruitloopt op de werkelijke temperatuur.

Hoe uw kind reageert op de koorts zegt meer over de ernst van de ziekte dan de precieze hoogte van de temperatuur zelf. Zolang uw kind voldoende drinkt en normaal reageert, is er geen reden tot bezorgdheid. Ook hangerigheid en veel slapen is normaal bij kinderen met koorts.

De temperatuur meten Wanneer u het idee heeft dat uw kind koorts heeft, kunt u de temperatuur meten met een koortsthermometer. Er zijn verschillende thermometers te koop.

Het meest betrouwbaar is de 'gewone' thermometer waarmee u rectaal, in de anus (poepgaatje) de temperatuur kunt meten. Sommige jonge kinderen vinden dit onplezierig. Vóór het inbrengen kunt u de punt van de thermometer insmeren met wat vaseline. Deze kunt u daardoor wat gemakkelijker inbrengen.

Tegenwoordig worden elektronische thermometers verkocht. Deze werken goed. De glazen kwikthermometers zijn vanwege het milieu uit de handel genomen. Ook zijn oorthermometers te koop. Deze zijn alleen betrouwbaar als ze worden gebruikt door mensen met ervaring. Oorthermometers zijn daarom niet zo maar aan te raden.

Het is wel van belang dat de thermometer voldoende tijd krijgt om de lichaamstemperatuur te meten. In de gebruiksaanwijzing staat wat u moet doen. Bij kinderen kan de koorts snel oplopen tot ruim 40 graden Celsius. Dat is niet abnormaal. Eén keer per dag de temperatuur meten is voldoende. Vaker heeft geen zin.

Hoe ontstaat koorts?

We spreken van koorts als de lichaamstemperatuur hoger is dan 38 graden Celsius. Koorts is een zinvolle reactie van het lichaam op virussen en bacteriën die het lichaam zijn binnengedrongen en een infectie veroorzaken. Het griepvirus en de verkoudheidsvirussen zijn hiervan de bekendste voorbeelden.

Door de verhoging van de lichaamstemperatuur kunnen bacteriën en virussen gemakkelijker onschadelijk gemaakt worden.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Koorts op zichzelf is niet ernstig. Het is een teken dat ergens in het lichaam een infectie is, die inmiddels wordt bestreden. Het is een zinvolle reactie van het lichaam. Als uw kind de warmte goed kwijt kan (niet te veel dekens en niet warm inpakken/kleden) loopt de temperatuur nooit hoger op dan 41,7 graden Celsius.

Koorts brengt geen schade toe aan het lichaam en uw kind kan er niet aan dood gaan. Wanneer de koorts langer aanhoudt, bestaat de kans op uitdroging. Soms kan er een koortsstuip optreden. Hierover volgt hieronder meer informatie.

Uitdroging Kleine kinderen met koorts verliezen meer vocht dan normaal en kunnen daardoor sneller uitdrogen. Het belangrijkste is dus dat uw kind goed blijft drinken. Desnoods biedt u het kind ook drinken aan tussen de normale voedingstijden in. IJslollies (bestaan voornamelijk uit water) bijvoorbeeld gaan er zelfs bij zieke kinderen meestal goed in en vullen het vochtgehalte van uw kind goed aan.

Wanneer uw kind aanmerkelijk minder drinkt dan normaal, dan loopt het de kans om uit te drogen. Kinderen met koorts die daarnaast ook spugen of diarree hebben, verliezen nog eens extra vocht en hebben dus een grotere kans om uit te drogen.

Ook als uw kind goed drinkt, is het belangrijk dat u kijkt naar tekenen van uitdroging. Daarbij dient gelet te worden op onder meer of de luiers nog nat zijn. ‘Droge’ luiers kunnen een tekenen zijn van uitdroging.

Koortsstuip Bij snel oplopen van de temperatuur kunnen kinderen die tussen zes maanden en drie jaar oud zijn, een koortsstuip krijgen. Ongeveer vier procent van de kinderen in Nederland, maakt dit één of meerdere keren door.

Voor de meeste mensen ziet een koortsstuip er beangstigend uit. Het kind raakt vaak bewusteloos, trekt met armen en benen en houdt soms tijdelijk op met ademen. Het gelaat kan blauw verkleuren. Sommige ouders die dit met hun kind hebben meegemaakt, schrokken hevig.

Gelukkig is er bij een gewone koortsstuip geen sprak van een ernstige situatie. In verreweg de meeste gevallen gaat de koortsstuip na een aantal seconden tot minuten weer over. Tegen de tijd dat de dokter komt, is er meestal niets bijzonders meer te zien aan het kind.

In een heel enkel geval gaat de stuip niet vanzelf over en moet de huisarts een geneesmiddel toedienen dat de stuip afbreekt. Een koortsstuip lijkt op een aanval van vallende ziekte (epilepsie). Een kind dat een koortsstuip heeft gehad, heeft geen grotere kans om epilepsie te krijgen.

De koortsstuipaanvallen zijn onschuldig en brengen geen schade toe aan de hersenen. Kinderen die ooit een koortsstuip hebben gehad, krijgen dit meestal bij één van de volgende koortsige periodes nog eens. Koortsstuipen zitten ook vaak in 'in de familie'. Als u zelf ooit een koortsstuip heeft gehad, heeft uw kind grotere kans er ook één door te maken. U kunt hier meer over lezen in de informatiefolder 'Koortsstuip.

Wanneer naar de huisarts?

De ernst van de koorts wordt niet bepaald door de koorts zelf, maar door de infectie die de oorzaak is van de koorts. Meestal is dit een onschuldige virusinfectie, zoals griep of een verkoudheid. In een heel enkel geval is er sprake van een ernstige infectie die door de huisarts of specialist behandeld moet worden.

Een ernstige infectie kenmerkt zich door alarmsymptomen; dat zijn verschijnselen die bij de arts een belletje laten rinkelen. Als u bij uw kind één van de volgende alarmsymptomen herkent, raadt dokterdokter.nl u aan direct contact op te nemen met de (dienstdoende) huisarts voor overleg.

Dokterdokter.nl adviseert u om contact op te nemen met de (dienstdoende) huisarts, wanneer:

  • het kind suf is en niet meer goed reageert op de omgeving; het kind zwak is, kreunend huilt en niet goed troostbaar is
  • het kind benauwd is
  • het kind vlekjes of huidbloedinkjes heeft en er erg ziek bij is
  • het kind veel pijn heeft als u bij het verschonen de beentjes omhoog tilt
  • het kind jonger is dan 60 dagen en langer dan 1 dag een temperatuur van 38 graden Celsius of hoger heeft

Deze symptomen wijzen mogelijk op een ernstige infectie. Het is belangrijk dat u snel contact opneemt met een arts om te overleggen.

Soms is het goed om voor de zekerheid te overleggen met de huisartspraktijk. In deze gevallen is er geen sprake van spoed. Dokterdokter.nl adviseert u om een afspraak te maken op het spreekuur, wanneer:

  • het kind ouder is dan 60 dagen en langer dan 3 dagen een temperatuur van 38 graden Celsius of hoger heeft
  • het kind jonger is dan twee jaar en last lijkt te hebben van de oortjes
  • het kind jonger is dan zes jaar en aanmerkelijk minder drinkt dan normaal
  • het kind na een paar dagen zonder koorts, opnieuw koorts krijgt

Deze symptomen wijzen mogelijk op bijzondere omstandigheden. Het is belangrijk dat uw kind gezien wordt door de dokter, maar het is geen spoedgeval.

Mocht uw kind andere symptomen vertonen die u niet vertrouwt of als u zich ongerust maakt, kunt u natuurlijk ook contact opnemen met uw huisartspraktijk. Een kind met koorts mag doorgaans worden vervoerd naar de huisartspraktijk.

Welk onderzoek kan de huisarts doen bij kinderen met koorts?

De huisarts zal meestal eerst (telefonisch) met u de situatie van uw kind doorspreken. Hij zal informeren naar de leeftijd van het kind, de hoogte en duur van de koorts, de reacties van uw kind, eventuele bijkomende verschijnselen zoals braken, diarree en plasproblemen en naar symptomen die kunnen wijzen op een ernstige infectie of complicatie. In veel praktijken zal de assistente als eerste deze telefonische inschatting met u doornemen.

Als u met uw kind langskomt, zal de arts een aantal onderzoekjes uitvoeren. Hij probeert te achterhalen waar de koorts vandaan komt. Bij kinderen zijn dat nog wel eens de oortjes. De oren worden door de huisarts bekeken met een kijkertje (oorspiegel). Neem het kind dwars op schoot, trek met een hand het hoofdje naar uw borst en breng het armpje dat het dichtst bij uw lichaam is, onder uw oksel. Sla uw arm helemaal om het kind heen en trek het andere armpje tegen het kind aan. Het kind kan nu veilig en ontspannen bij u zitten.

Het onderzoek is voor het kind een vreemd gevoel, maar het doet geen pijn. Op deze manier kan de huisarts beoordelen of er sprake is van een oorontsteking.

Vindt de huisarts op deze manier geen oorzaak voor de koorts, dan zal hij het onderzoek uitbreiden. Hij zal de longen beluisteren, het buikje onderzoeken en in de keel kijken. Daarnaast onderzoekt de huisarts of uw kind symptomen vertoont die wijzen op een ernstige infectie of complicatie.

Hoe kunt u de arts helpen bij kinderen met koorts?

De arts of assistente kan de situatie van uw kind het beste inschatten wanneer u zoveel mogelijk informatie geeft. In overleg met de huisartspraktijk kan het goed zijn dat u thuis al probeert bij te houden hoeveel vocht uw kind drinkt en bovendien hoeveel het aan vocht verliest.

Enkele tips:

  • Met een maatbeker kunt u bepalen hoeveel er in een kopje of bekertje gaat en dan het aantal kopjes of bekertjes tellen
  • Kijk bij baby's goed naar de luierinhoud. Zijn de luiers nat? Heeft het kindje diarree? U kunt de luiers wegen en dit bij houden om zo na te gaan hoeveel er in zit
  • Ga bij zindelijke kinderen eens mee naar het toilet. Plast het veel of weinig? En: hoe is de ontlasting? U kunt het beste even bijhouden hoe vaak uw kind plast of diarree heeft
  • Bij kinderen die braken, lijkt het vaak of ze niets binnen houden. Om dit goed in te schatten, kunt u de tijdstippen noteren waarop uw kind drinkt en eet en de momenten waarop het braakt

Verder onderzoek dan het bovenstaande is meestal niet nodig. Als een kind langer dan drie dagen koorts heeft en de huisarts de oorzaak er niet van kan ontdekken, wordt soms ook de urine onderzocht. U brengt dan een bekertje met (ochtend)urine naar de praktijk. Voor baby’s zijn er speciale plakzakjes om de urine op te vangen. De assistente onderzoekt de urine met een teststick en eventueel onder de microscoop.

Meestal kunt u later op dezelfde dag nog bellen voor de uitslag. Bij een positieve uitslag kan de arts adviseren om een bepaalde behandeling te starten.

Wat kunt u er zelf aan doen?

U kunt veel voor uw kind met koorts doen om het leed wat te verzachten en complicaties te voorkomen. Hieronder leest u de meest gegeven adviezen.

  • Voldoende drinken

Een klein kind met koorts kan uitdrogen. Het is daarom belangrijk dat het genoeg drinkt. Baby's kunt u naast de melk wat extra water geven. Oudere kinderen kunnen extra vocht ook krijgen uit limonade, ijslolly's en soep. Kinderen met koorts die bovendien braken of diarree hebben, lopen een verhoogde kans om uit te drogen. Zij moeten daarom meer drinken dan normaal. Bij kinderen die spugen of diarree hebben, kunt u ook orale rehydratie vloeistof (ORS) geven.

  • Rust

Een kind met koorts heeft behoefte aan rust. Het hoeft niet per se in bed te blijven, maar lekker thuis rondlopen in een pyjamaatje is voor het kind erg prettig. Bezoek kunt u beter afzeggen. U kunt uw kind wat afleiden door rustige activiteiten zoals samen een spelletje doen of een boekje lezen.

  • Niet te warm aankleden of toedekken

Een kind met koorts moet zijn warmte kwijt kunnen. U kunt het beter niet te dik toedekken als het gaat slapen. Het oude gezegde 'Koorts moet je uitzweten' klopt niet, en kan bij kinderen zelfs gevaarlijk zijn. Ook als uw kind naar buiten gaat, moet u het niet te warm aankleden. Zorg ook dat de kamer niet te warm is. Bij redelijk weer mag het best naar buiten.

  • Orale rehydratie vloeistof

Bij kinderen die spugen of diarree hebben, kunt u ook orale rehydratie vloeistof (ORS) geven. Dit zijn zakjes poeder die u bij de apotheek kunt kopen en die u moet oplossen in water. Er ontstaat dan een oplossing met glucose en zout die helpt voorkómen dat uw kind uitdroogt.

  • Pijnstilling en koortsverlaging

Koorts is een zinvolle reactie van het lichaam op een infectie. In de meeste gevallen zal de huisarts adviseren de koorts daarom niet te behandelen. Bij hele kleine kinderen en bij koorts boven 40 graden Celsius kan de huisarts paracetamol voorschrijven.

De dosering paracetamol is afhankelijk van de leeftijd van uw kind en de toedieningsvorm. Lees hiervoor altijd de bijsluiter of vraag advies bij de apotheek. Paracetamol kan als pil, drank of zetpil worden gegeven.

Zetpillen hebben twee verschillende einden, net als een 'torpedo'. Het is altijd de bedoeling dat u de dikke kant met het puntje het eerste in de anus van het kind duwt. Wanneer het eerste stukje naar binnen is, floept de zetpil vanzelf verder en kan dan niet meer terug. Een zetpil is gemaakt van vet, dat smelt bij lichaamstemperatuur. Tegelijkertijd wordt de paracetamol in het lichaam opgenomen. Door de zetpil tussen de vingers warm te wrijven, haalt u de laatste randjes weg, het buitenste laagje smelt en de zetpil kan gemakkelijker worden ingebracht.

Op de zij liggen en de zetpil met de punt naar voren inbrengen is één manier. Wanneer de zetpil met de punt naar achteren wordt ingebracht, blijft hij beter zitten en ontstaat minder aandrang. Het is verstandig om na het inbrengen de billen samen te knijpen en even te blijven liggen

  • Neusdruppels met zout water

Als de koorts het gevolg is van een verkoudheid en uw kind heeft een verstopte neus, kunt u neusdruppels met zout water gebruiken. Deze kunt u kant en klaar kopen bij de apotheek.

U kunt deze neusdruppels drie tot vier keer per dag in de neus van uw kind druppelen. Daarbij kan het kind het beste op de rug liggen. Er zijn ook verstuivers in de handel met dezelfde oplossing.

In samenwerking met

Dr. M.A.M. van Wijk (auteur) Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur) Drs. W.J. den Ouden (consulent)

Bronnen

  • NHG standaard: Kinderen met koorts 2008
  • Cincinnati Children's Hospital Medical Centre. Evidence based clinical protocol guideline for fever of uncertain source in infants 60 days of age or less, Cincinnati Children's Hospital Medical Centre, 1998.

Meer informatie

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd