Kanker

Wat is kanker en hoe ontstaat het?

Kanker is een kwaadaardige woekering van cellen in het lichaam. Maar wat is kanker precies en hoe ontstaat het?

Het begint allemaal bij de celdeling van het lichaam: Je lichaam bestaat namelijk uit miljarden cellen die verouderen en nieuwe cellen aanmaken. Dit proces gaat constant door. Soms ontstaat er een foutje tijdens deze celdeling: er worden bijvoorbeeld teveel cellen aangemaakt. Doorgaans lost een beschermingsmechanisme deze foutjes op. Wanneer het beschermingsmechanisme zijn werk heeft gedaan, gaan de cellen vervolgens door met normaal delen. Af en toe werken beschermingsmechanismes niet, door beschadiging (bijvoorbeeld roken) of door toeval. Fouten worden op dat moment niet gerepareerd, waardoor een cel zich soms ongecontroleerd deelt. Hierdoor ontstaat een gezwel of tumor. Ook bloedcellen kunnen ongecontroleerd delen, er worden dan bij bloedonderzoek teveel afwijkende cellen in het bloed gezien.

Kwaadaardige of goedaardige tumor?

Een goedaardige tumor is een gezwel dat niet door andere weefsels en organen groeit. Bijvoorbeeld een wrat. In het algemeen zijn goedaardige gezwellen ongevaarlijk. Maar het gezwel kan tegen andere organen of weefsels drukken, waardoor sommige mensen het alsnog laten verwijderen. Een goedaardige tumor is geen kanker. Een kwaadaardige tumor groeit wel door naar andere weefsels en organen. De cellen kunnen ook via het bloed of via het lymfestelsel ergens anders in het lichaam terechtkomen. De cellen groeien op een andere plek uit tot nieuwe tumoren. Dit wordt ook wel uitzaaiing genoemd.

Soorten kanker: van botkanker tot darmkanker

Er zijn honderden soorten kanker. De ene soort komt vaker voor dan de andere soort. Zo heeft (bijna) iedereen weleens gehoord van darmkanker, longkanker, borstkanker, bloedkanker en huidkanker. Dit zijn veel voorkomende soorten kanker. Zeldzamere vormen van kanker zijn bijvoorbeeld chondrosarcoom (botkanker) en neuskanker.

Symptomen kanker

Veel symptomen van kanker komen ook voor bij andere aandoeningen. Om die reden is het lastig onmiddellijk kanker op te merken. Als klachten langer dan vier weken aanhouden, is het inschakelen van de huisarts verstandig. Voorbeelden van symptomen bij kanker zijn:

Wanneer naar de huisarts?

Bij het vermoeden van kanker kun je altijd de huisarts inschakelen. Merk je bijvoorbeeld een verandering in je huid op die je niet kunt plaatsen? Raadpleeg dan je huisarts. Houden klachten langer dan vier weken aan en weet je niet wat de oorzaak is? Dan is het verstandig contact op te nemen met de huisarts. De huisarts verwijst je bij verdenking van kanker door naar het ziekenhuis voor nader onderzoek.

Behandelingen bij kanker

Er bestaan verschillende behandelingen bij kanker. Veel voorkomende behandelingen worden hieronder besproken:

  • Operatie: Bij een operatie wordt de tumor of een deel van de tumor weggehaald. Soms worden ook de lymfklieren in de buurt van de tumor verwijderd.  Na een operatie kan soms een aanvullende behandeling nodig zijn.
  • Beeldgestuurde behandelingen. Deze behandelingen worden met behulp van een MRI-scan, CT-scan, röntgenonderzoek of echo uitgevoerd. Beeldgestuurde behandelingen gebeuren zo min mogelijk binnen het lichaam, waardoor de operatie minder ingrijpend is. Voorbeelden van beeldgestuurde behandelingen zijn: cryotherapie en warmteablatie (tumorcellen worden verhit, waardoor ze doodgaan).
  • Bij bestraling worden tumorcellen vernietigd. De bestralingsarts probeert tijdens bestraling de gezonde cellen te sparen, maar helaas wordt meestal een aantal gezonde cellen aangetast tijdens bestraling.
  • Chemotherapie. Chemotherapie bestaat uit medicijnen. Deze medicijnen (cytostatica) gaan de celgroei bij kanker tegen.
  • Doelgerichte therapie. Doelgerichte therapie remt of doodt tumorcellen door middel van medicijnen. Bij doelgerichte therapie worden de gezonde cellen meestal minder aangetast dan bij chemotherapie.
  • Hormonale therapie. Bij bepaalde vormen van kanker (bijvoorbeeld prostaatkanker of borstkanker) zijn de tumorcellen deels afhankelijk van geslachtshormonen. Bij hormonale therapie krijg je medicijnen toegediend die de werking van deze geslachtshormonen verminderen.
  • Bij deze behandeling worden kankercellen een uur verwarmd (tot ongeveer veertig graden). Door deze verwarming zijn kankercellen gevoeliger voor andere behandelingen. Gezonde cellen zijn tegen deze temperatuur bestand.
  • Immunotherapie. Door middel van medicijnen wordt je afweersysteem gestimuleerd en daardoor sterker gemaakt. Hierdoor kan het afweersysteem tumorcellen beter doden.
  • Stamceltransplantatie. Bij stamceltherapie worden zieke cellen van de patiënt vernietigd en vervangen door gezonde stamcellen.

Wat kun je zelf aan kanker doen?

Vijf jaar na de diagnose is ongeveer 60% van de mensen met kanker nog in leven. Dit percentage verschilt sterk per soort kanker en is vooral ook afhankelijk van hoe ver de kanker is uitgebreid bij het stellen van de diagnose. Natuurlijk voorkom je liever dat je kanker krijgt. Maar kanker kun je nooit met 100% zekerheid voorkomen. Er zijn risicofactoren die kanker kunnen veroorzaken. Deze risicofactoren kun je daarom beter vermijden:

  • Roken
  • Veel alcohol drinken
  • Onveilige seks
  • Kankerverwekkende stoffen
  • Onvoldoende lichaamsbeweging
  • Overmatige blootstelling aan de zon
  • Ongezond eten

Een veel voorkomende kankersoort is longkanker. Longkanker wordt onder andere veroorzaakt door roken. Wanneer je niet rookt kun je dus het risico op longkanker verminderen. Dit geldt ook voor de andere risicofactoren. Zo kan (teveel) alcohol de kans op bijvoorbeeld leverkanker en borstkanker verhogen. Kanker ontstaat soms ook door virussen of bacteriën die seksueel overdraagbaar zijn. Zo veroorzaakt het HPV-virus bijvoorbeeld baarmoederhalskanker. En sommige mensen komen door hun werk in contact met kankerverwekkende stoffen, zonder dat ze het van te voren weten. Een voorbeeld van een kankerverwekkende stof is asbest. Onvoldoende lichaamsbeweging, overmatige blootstelling aan de zon en ongezond eten kunnen ook de kans op foutjes tijdens celdeling verhogen.

Geen invloed op bepaalde oorzaken van kanker

Op sommige oorzaken van kanker heb je zelf helaas geen invloed. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Erfelijkheid. Bepaalde soorten kanker komen vaak voor in een familie. Is dit bij jouw familie het geval? Raadpleeg dan je arts of er daadwerkelijk erfelijkheid voorkomt in jouw familie.
  • Leeftijd. Hoe ouder je wordt, hoe meer celdeling er plaatsvindt. Hierdoor is de kans groter dat er fouten ontstaan tijdens de celdeling, waardoor kanker kan ontstaan. Ook is de kans groter dat de beschermingssystemen beschadigd raken, waardoor de systemen niet kunnen ingrijpen bij ongeremde celdeling.

Auteur: Jacqueline van Kuler In samenwerking met: Wim van Donselaar Bronnen: Kanker.nl, Gezondheidsplein.nl, Nederlandse Kankerregistratie, KWF Kankerbestrijding

Pagina laatst aangepast op 1 juli 2019


Gerelateerd