Jeugdpuistjes

Aandoening 3 april 2016

Wat zijn jeugdpuistjes?

Acne vulgaris is de medische benaming voor jeugdpuistjes. Acne komt met name voor op die gebieden van het lichaam waar zich veel talgkliertjes bevinden: het gezicht, de schouders en de rug.

Acne vulgaris bevindt zich meestal in het gezicht. Het ontstaat rond het twaalfde jaar en verdwijnt rond het twintigste levensjaar. Het is een in principe onschuldige en meestal spontaan genezende huidaandoening.

Deze huidaandoening, die iedereen in meer of mindere mate doormaakt tijdens de puberteit, wordt veroorzaakt door een verstopping van de uitvoergang van talgkliertjes. Deze kan worden gevolgd door een ontsteking. Acne vulgaris komt meestal voor als enkele puistjes, maar kan ook ernstiger verschijningsvormen hebben.

Acne vulgaris, verschijnselen die bij acne vulgaris kunnen voorkomen:

  • comedonen, ook wel mee-eters genoemd
  • rode bultjes (papels)
  • blaasjes gevuld met ontstekingsmateriaal (pustels)
  • holtes gevuld met vocht (cysten)


Acne conglobata
, in zeldzame gevallen is de acne zeer heftig en spreken we van acne conglobata. Verschijnselen die bij acne conglobata kunnen voorkomen:

  • samensmeltingen van verschillende comedonen (reuze-comedonen)
  • grote ruimtes gevuld met ontstekingsmateriaal (abcessen)
  • grote ontstekingsgebieden

Symptomen jeugdpuistjes

Bij de acne vulgaris ( gewone jeugdpuitsjes) zijn  twee varianten te onderscheiden:

  1. Acne waarbij de comedonen (mee-eters) op de voorgrond staan
  2. Acne waarbij de ontstekingsverschijnselen, oftewel de papels en pustels op de voorgrond staan

Dit onderscheid is belangrijk omdat in de behandeling van deze varianten een andere behandeling wordt gevolgd.

1. Comedonen
Comedonen zijn verstopte uitvoergangetjes van talgklieren. Ze zijn kenmerkend voor acne. Geen enkele andere huidaandoening gaat gepaard met comedonen. En andersom geldt: zonder comedonen, geen acne.

  • Comedonen zijn te herkennen aan kleine witte of zwarte puntjes in de huid.
  • Zwarte comedonen, de zogenaamde open mee-eters, liggen heel oppervlakkig.
  • Witte comedonen, de gesloten mee-eters, liggen dieper in de huid.


2. Ontstekingsverschijnselen

Naast de comedonen kunnen er bij acne ontstekingsverschijnselen voorkomen. De verstopte talgkliertjes zijn gaan ontsteken. Dit leidt tot papels en pustels.

  • Papels zijn kleine rode bultjes op de huid die gevoelig kunnen zijn als je er op drukt.
  • Pustels zijn een soort blaasjes die zijn gevuld met ontstekingsmateriaal.

Acne komt met name voor op de gebieden van het lichaam waar zich veel talgkliertjes bevinden; het gezicht, de schouders en de rug.

Hoe ontstaan jeugdpuistjes?

Acne ontstaat door een verstopping van talgkliertjes die al of niet wordt gevolgd door een ontsteking. In dit proces zijn drie stappen te onderscheiden:

  • verhoogde productie van talg
  • versnelde afbraak en afstoting van dode huidcellen
  • overgroei van bacteriën
  • Verhoogde productie van talg

In de puberteit neemt de productie van hormonen toe. Vooral de androgene hormonen zorgen ervoor dat de talgklieren groter worden en meer en dikkere talg gaan produceren. De kans op verstopping van de uitvoergang van talgklieren wordt hierdoor groter.

  • Versnelde afbraak en afstoting van dode huidcellen

In de puberteit worden dode huidcellen snel afgebroken en afgestoten. Daarnaast hebben deze dode huidcellen in deze periode de neiging om aan elkaar vast te klitten.

In combinatie met de overproductie van talg ontstaan er een soort pluggen die de talgklieren verstoppen. Dit is te zien als witte of zwarte comedonen.

  • Overgroei van bacteriën

Iedereen draagt op zijn huid een aantal bacteriën met zich mee. Eén daarvan is de Proprionibacterium acnes, een bacterie die leeft van talg. In verstopte talgklieren vermenigvuldigt deze bacterie zich en kan zodoende een ontsteking veroorzaken. Dit is te zien als papels en pustels.


Welke factoren hebben invloed op het ontstaan of verergeren van acne?

Hoe komt het nu toch dat de één veel last heeft van acne en de ander nauwelijks? Dit komt onder andere door erfelijke aanleg en leeftijd. Daarnaast is er nog een aantal andere factoren dat de acne kan beïnvloeden:

  • Aanleg

Uit onderzoek is duidelijk geworden dat acne te maken heeft met erfelijke aanleg. De kans dat iemand acne krijgt is iets groter wanneer één of beide ouders veel last van acne heeft gehad. Blanke mensen hebben vaker last van acne dan mensen met een gekleurde huid.

  • Leeftijd

Kinderen in de puberteit zijn het meest gevoelig voor acne. Dit komt doordat in deze levensfase onder invloed van hormonen de productie van talg en dode huidcellen toeneemt. Rond het twintigste levensjaar zijn de klachten meestal verdwenen.

  • Afsluiting van de huid

Acne ontstaat gemakkelijker onder een afgesloten huid. Brommerhelmen, sportbandjes en make-up zijn hier belangrijke voorbeelden van.

  • Medicijnen

Prednisolon en bepaalde medicijnen tegen epilepsie kunnen acne verergeren. Ook hormooncremes (bijvoorbeeld hydrocortison en triamcinolon, bevorderen acne vulgaris.

  • Menstruatie en zwangerschap

Voor de menstruatie en tijdens de zwangerschap vinden sterke hormoonschommelingen plaats. Dit kan leiden tot een toename van de acne.

  • Chemische stoffen

Bepaalde chemische stoffen, zoals oliën en vetten, kunnen bestaande acne verergeren. In de meeste gevallen komen mensen met deze stoffen in aanraking tijdens hun werk. De vette lucht in een cafetaria is een bekend voorbeeld.


Welke factoren hebben géén (bewezen) invloed op het ontstaan of verergeren van acne?

Er bestaan veel fabeltjes rondom het ontstaan en verergeren van acne. Hieronder vindt u een aantal van deze hardnekkige onwaarheden over het ontstaan en verergeren van acne.

  • Voedingsgewoonten

Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat bepaalde voedingsmiddelen invloed hebben op acne. Chocolade, patates frites, pizza en andere vette producten hebben geen bewezen invloed op acne. Ook een tekort aan vitaminen speelt geen rol in het ontstaan of verergeren van acne.

  • Hygiëne

Acne wordt niet veroorzaakt door te weinig wassen. Het is zelfs zo dat veelvuldig wassen met zeep acne juist kan verergeren.

  • Seksuele gewoonten

Geen enkele seksuele handeling, met jezelf of een ander heeft invloed op acne.

  • Besmettelijk

Acne is op geen enkele manier besmettelijk.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Iemand die acne heeft, vindt het zelf meestal erg vervelend. Het komt vaak voor dat mensen zich schamen en hun zelfvertrouwen verliezen. Vooral kinderen in de puberteit zijn gevoelig voor opmerkingen over het uiterlijk.

In medisch opzicht is acne niet ernstig. Het gaat altijd vanzelf weer over en geneest meestal zonder restverschijnselen. In een enkel geval kunnen littekens of pigmentveranderingen ontstaan.

De littekens kunnen blijvend zijn, maar kunnen in de tijd minder opvallend worden. De pigmentveranderingen verergeren in de zon maar zijn desondanks na zo’n anderhalf jaar verdwenen.

Wanneer naar de huisarts?

Je kunt eerst kijken of je de acne zelf kunt behandelen. Benzoylperoxide is een middel dat soms goed helpt, het is zonder recept verkrijgbaar. Het duurt meestal wel een aantal weken eer je het effect van een behandeling kunt zien.

Je kunt een afspraak met de huisarts maken wanneer er geen verbetering optreedt. Ook is het raadzaam om de huisarts te bezoeken als je merkt dat er littekens ontstaan en als je zelf veel hinder ondervindt van de acne, bijvoorbeeld wanneer je je onzeker gaat voelen door de acne.

Wat kun je er zelf aan doen?

Om acne en de kans op littekens te verminderen, is er een aantal dingen die je kunt doen, maar ook een aantal dingen die je beslist niet moet doen.

Wat kan ik wel doen?

  • Huid voorzichtig reinigen

Je kunt de aangedane plaatsen het beste twee keer per dag met lauw water wassen. Eventueel kan je daarbij een zeepvrij reinigingsmiddel gebruiken. Na het wassen dep je de huid met een handdoek droog.

  • Oppassen met make-up en gezichtscrèmes

Cosmetica kan de vorming van comedonen bevorderen. Dat is vooral het geval bij producten op vetbasis. Als je jezelf wilt opmaken, kan je het beste cosmetica op waterbasis gebruiken. ’s Avonds haal je dit er dan met lauw water voorzichtig af.

  • Invloed van acne tijdig herkennen

Als je merkt dat je gebukt gaat onder de acne, kun je een afspraak maken bij de huisarts. Het is belangrijk om verlies van zelfvertrouwen en dergelijke in de kiem te smoren, omdat anders een neerwaartse spiraal kan ontstaan, waardoor je steeds dieper in de put terechtkomt.

Zo kunnen mensen ‘acne vermijdingsgedrag’ gaan vertonen; ze gaan niet meer naar feestjes of het strand uit onzekerheid door de jeugdpuistjes. Mocht dit langdurig zijn en je sociale leven ernstig beperken, dan kan dit een goede reden zijn om de huisarts te bezoeken.

  • Behandelen

Bij de drogist en de apotheek zijn vele middelen tegen acne verkrijgbaar. De enige van deze vrij verkrijgbare middelen die helpen en worden aangeraden bevatten benzoylperoxide. Bekijk daarom voordat je een middel koopt, eerst het etiket of dit werkzame bestanddeel erin zit.

Benzoylperoxide vermindert de vorming van plakken oude huidcellen en heeft eveneens een remmende werking op de bacterie die een rol speelt in het ontstaan van acne.

Het middel is pas na vier tot acht weken werkzaam. In het begin kan de acne er door verergeren of kan je last krijgen van een geïrriteerde huid. Het geeft een lichte schilfering, de zogenaamde ‘peeling’. Als je je goed houdt aan de voorschriften, verdwijnt de irritatie meestal vanzelf. Het is belangrijk dat je de hoeveelheid die je gebruikt langzaam opvoert.

De acne gaat niet sneller weg wanneer je het middel extra veel of extra vaak gebruikt. Integendeel zelfs, de acne kan hierdoor verergeren.


Wat moet ik niet doen?

  • Verwijderen

Het heeft geen zin om de comedonen (mee-eters) of de puistjes uit te knijpen of open te maken. In de meeste gevallen verergert de situatie er zelfs door omdat door de druk die wordt uitgeoefend de ontsteking zich verder uitbreidt.

  • Dieet

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat voedingsmiddelen invloed hebben op acne. Het heeft daarom geen zin om een dieet te volgen. Dit zou de mogelijke sociale uitzonderingspositie alleen nog maar versterken.

  • Schuren, scrubben of quetsen

Deze handelingen verergeren eerder de acne dan dat ze hem voorkomen of verminderen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

De behandeling van acne is steeds gericht op het onderbreken van een van de stappen die samen leiden tot het ontstaan van acne. Je kunt de behandeling zelf starten met benzoylperoxide.

Benzoylperoxide
Benzoylperoxide versterkt de afstoot van dode huidcellen, keratolyse, waardoor de kans op verstoppende ‘pluggen’ in de afvoergangen van de talgklier veel kleiner wordt. Het doodt daarnaast ook nog de bacterie Propionibacterium acnes. Als dit middel niet helpt, kan de huisarts je wellicht verder helpen met een van de volgende middelen:

Tretinoïnecrème
In eerste instantie zal deze een middel proberen dat de vorming van comedonen vermindert, de zogenaamde tretinoïnecrème.

Antibiotica
Bij heftige ontstekingsverschijnselen kan hij ook een antibioticumlotion voorschrijven. Mocht dit alles ook geen effect hebben, dan krijg je een antibioticum in tabletvorm. Wanneer meisjes de anticonceptiepil slikken is deze onbetrouwbaar bij gebruik van antibiotica. Aanvullende anticonceptie, zoals een condoom, is dan wenselijk.

Isotretinoïne
Bij jongens en mannen met een acne conglobata kan een therapie met isotretinoïne worden toegepast. Voor meisjes is deze behandeling minder geschikt, daar zij een anticonceptiepil moeten slikken, omdat zij niet zwanger mogen worden.

Anticonceptiepil
Bij vrouwen is de behandeling vaak wat gemakkelijker dan bij mannen. Sommige anticonceptiepillen hebben vaak een heel goed resultaat bij acne. Dat komt omdat hierin een antimannelijk hormoon zit, dat de productie van talg vermindert.

Bij al deze behandelingen is het belangrijk je te realiseren dat acne een meestal tijdelijke aandoening is die na een aantal jaar vaak spontaan geneest. De behandeling is enkel gericht op het verminderen van de ernst ervan.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke – van Eijck (auteur)
Drs. J.L.G. Buis (consulent)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Bronnen

  • Starink ThM. Dermatovenereologie voor de eerste lijn in beeld. Afdeling dermatologie, Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit Amsterdam, 1992.
  • NHG Standaard Acne 2007