Hoesten

Wat is het?

Hoesten is geen ziekte maar een zinvolle verdedigingsreactie van ons lichaam. Door het hoesten worden longen en luchtwegen schoongehouden, waardoor de ademhaling optimaal kan plaats vinden. Hoesten heeft dus in het algemeen een nuttige functie.

Bij het hoesten wordt de stemspleet afgesloten en worden de buikspieren aangespannen, waardoor de druk in de longen oploopt. Dan wordt de stemspleet plotseling geopend waarna de lucht met een enorme vaart naar buiten komt.

Hoesten is de reactie op een prikkeling van de slijmvliezen. Hierin liggen kleine zenuwvezeltjes die een signaal doorgeven naar het hoestcentrum in de hersenen. De hersenen geven het sein om te hoesten. De grote snelheid waarmee de lucht naar buiten komt zorgt ervoor dat irriterende stoffen naar buiten worden gewerkt.

Hoe herkent u het?

Er zijn twee soorten hoest. Allereerst de productieve hoest. De hoestprikkel wordt veroorzaakt door te veel slijm of pus in de luchtwegen. Het hoesten levert dus iets op: slijm en/of pus komen uit de longen naar boven.

De tweede soort is de droge hoest, ook wel prikkelhoest of kriebelhoest genoemd. Ondanks het hoesten komt er niets naar buiten. Het hoestcentrum wordt eigenlijk voor niets geprikkeld. Sterker nog: juist door het hoesten worden de slijmvliezen steeds erger geïrriteerd.

Hoe ontstaat het?

Hoesten is dus een reactie op een prikkeling van de slijmvliezen. Deze prikkeling kan worden veroorzaakt door een infectie. Verkoudheid, griep, keelontsteking en bronchitis zijn de meest voorkomende infecties. Ze veroorzaken ontstoken slijmvliezen. De slijmvliezen zwellen op en vormen extra slijm. Hoesten zorgt ervoor dat dit slijm wordt afgevoerd.

Prikkeling van de slijmvliezen kan ook worden veroorzaakt door verontreinigingen in de lucht. Sigarettenrook en stof zijn de meest voorkomende verontreinigingen. Wanneer er een overgevoeligheid bestaat voor een bepaalde stof spreken we van een allergie.

Roken is dus een belangrijke factor bij het ontstaan van hoesten. De slijmvliezen van de longen zijn normaal bedekt met trilhaartjes. Deze zorgen ervoor dat slijm en stof worden afgevoerd (in de richting van de mond). Door roken worden de trilhaartjes kapot gemaakt, het slijm blijft hangen en gaat irriteren. Hierdoor ontstaat hoest (het bekende rokershoestje).

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Bij een gewone hoest hoeft u niets bijzonders te doen. De klachten gaan binnen twee weken vanzelf over. Het heeft weinig nut voor deze gewone hoest naar de dokter te gaan. Hij kan meestal niet meer doen dan uzelf.

Wanneer naar de huisarts?

Raadpleeg de huisarts wanneer de hoest langer dan twee weken duurt of de klachten steeds terugkomen. Ouderen en zuigelingen moeten eerder met de huisarts overleggen. Doe dit ook als het hoesten gepaard gaat met ernstige benauwdheid, pijn in de borst, duidelijk ziek zijn en bij opgeven van gekleurd slijm of bloed.

Wat kunt u er zelf aan doen?

  • Stoppen met roken. Roken betekent in veel gevallen: hoesten. Niet alleen de roker zelf, maar ook de huisgenoten en collega's leven en werken noodgedwongen mee in de sigarettenrook. Vooral voor kinderen is deze rook schadelijk en geeft het snel aanleiding tot prikkeling van de luchtwegen of hoesten. Kinderen van rokende ouders hoesten eerder en hebben eerder last van CARA (astmatische bronchitis).
  • Vochtige slijmvliezen hebben een gunstige invloed op zowel de productieve hoest als op de kriebelhoest. Regelmatig wat water drinken of zuigen op een dropje of zuurtje heeft een gunstig effect. Zorg ook dat de lucht in huis niet te droog is. Een goede luchtvochtigheid vermindert de kans op hoesten.
  • Wanneer hoesten veroorzaakt wordt door een verkoudheid is het verstandig de neus te druppelen met zout water. Water dat even zout is als het eigen lichaamsvocht (bijvoorbeeld tranen) kan slijm verdunnen en wegspoelen. Spoelen met zout water is een natuurlijke manier om slijm op te lossen. Zoutwater neusdruppels kunt u kant en klaar kopen bij de drogist of apotheek. Met een pipetje kunt u de oplossing drie maal daags (minstens twee druppels) in beide neusgaten aanbrengen. Er zijn ook zoutwater sprays verkrijgbaar. Dit kan een goed alternatief zijn bij kinderen die druppelen vervelend vinden.
  • Bij hoesten met slijm geeft stomen dikwijls verlichting. Door deze maatregel wordt het slijm dun gemaakt waardoor het gemakkelijk kan worden opgehoest. Stomen doet u door het gezicht boven een kom kokend water te houden. U ademt de vochtige lucht door de neus in. De stoom wordt op het gezicht geconcentreerd door een handdoek zo over hoofd en pan te plaatsen dat geen stoom kan ontsnappen. Toevoegen van kamille, menthol, rhinocaps en dergelijke aan het stoomwater verhoogt het effect niet. Stomen bij kinderen gebeurt op een andere manier. U zorgt voor een sterke stoomvorming in de doucheruimte. Dit kunt u doen door de warme straal van de douche op een koude muur te richten. Vervolgens laat u het kind een kwartiertje in deze ruimte spelen, of u gaat met het kind onder de douche of in bad.
  • Er zijn tientallen hoestmiddelen op de markt. De werkzaamheid van deze middelen is niet bewezen. Ongewenste bijwerkingen zijn bovendien niet zeldzaam. De meeste van deze hoestmiddelen mogen niet aan baby's worden gegeven.
  • Bij nachtelijke hoest kunt u eventueel promethazine gebruiken. Dit is een werkzaam middel. Meestal kunt u na telefonisch overleg met uw huisarts hiervoor een recept verkrijgen. Gebruik geen promethazine bij baby's en tijdens zwangerschap.

In samenwerking met

Drs. P.A. van Dijk (auteur) Dr. J.A.M. Widdershoven (consulent) Drs. M.C.P.J. Verpalen (consulent)

Bronnen

  • NHG Standaard:  Astma bij volwassenen
  • NHG Standaard:  Astma bij kinderen
  • Eekhof JAH,Knuistigh Neven A, Opstelten W. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk zesde druk 2013. Reed business education, Amsterdam

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd