Gebrek aan zelfvertrouwen

Wat is gebrek aan zelfvertrouwen?

Bij een gebrek aan zelfvertrouwen heb je te weinig vertrouwen op en in jezelf. Zelfvertrouwen is je eigen bewustzijn dat je bepaalde dingen kunt. Je leert bijvoorbeeld een proefwerk vanuit het besef dat je zult begrijpen waar de stof over gaat en dat je het proefwerk, als je je inspant, kunt halen.

Mensen worden niet met zelfvertrouwen geboren. Je ontwikkelt het door te ervaren dat iets lukt, zoals het slagen voor het proefwerk waarvoor je geleerd hebt. Je kunt ook zelfvertrouwen krijgen door van anderen complimenten te krijgen over iets dat je kunt, doet of bent.

Symptomen gebrek aan zelfvertrouwen

Mensen met te weinig zelfvertrouwen beginnen aan veel dingen met het idee dat ze het niet tot een goed einde zullen brengen. Zij onderschatten zichzelf en hun mogelijkheden. Vanuit het idee dat het niet zal lukken, ga je de taak uit de weg (je begint er niet eens aan) of je werkt er met weinig inzet aan, omdat je niet het gevoel hebt dat je energie tot iets zal leiden.

Als jongere moet je langzaam aan steeds zelfstandiger gaan leven: je bent geen kind meer dat afhankelijk is van zijn ouders voor het oplossen van problemen. Aan de andere kant ben je ook nog geen volwassene die al geleerd en ervaren heeft om zelfstandig en zonder hulp van anderen je leven te regelen.

Je zit dus in een periode van je leven waarin je veel situaties voor het eerst tegenkomt en nog niet goed weet hoe je daarin kunt handelen. Deze periode gaat dan ook gepaard met vallen en opstaan, met het maken van veel fouten. Je kunt door die fouten het idee krijgen dat je niet veel op eigen kracht kunt bereiken.

Het is dan ook niet raar dat veel jongeren, misschien tijdelijk, het vertrouwen in zichzelf en in hun eigen mogelijkheden verliezen.

Hoe ontstaat gebrek aan zelfvertrouwen?

Een gebrek aan zelfvertrouwen ontstaat meestal door een combinatie van verschillende factoren. Hieronder worden de belangrijkste drie factoren toegelicht.

De manier waarop je ouders je opvoeden Bijvoorbeeld door heel lang alle problemen voor je op te lossen, zodat je niet zelf leert hoe dat moet. Als je je problemen niet zelf hoeft op te lossen, ervaar je dus ook niet dat je dat kunt.

Ook kunnen sommige ouders hun kind niet accepteren zoals hij of zij is. Vaak prijzen zij hun kind dan te weinig en laten zij te weinig merken dat ze trots zijn op hun zoon of dochter. De verwachtingen van ouders kunnen afwijken van de manier waarop je werkelijk in elkaar zit. Als zij dit vervolgens afwijzen, kan het ertoe leiden dat je het idee hebt niet veel waard te zijn.

Ook zie je wel dat jongeren te weinig zelfvertrouwen ontwikkelen, omdat ouders te weinig hulp hebben geboden. Ouders hebben hun kind dan te weinig geholpen op momenten waarop je als jongere van alles moet oefenen en uitproberen, zoals met geld omgaan, een feestje zelf organiseren of alleen op vakantie gaan.

Door bepaalde eigenschappen van jou als persoon Je gedraagt je misschien wat passief of je voelt je nog niet erg verantwoordelijk voor je eigen leven. Dan laat je je de hulp van ouders of anderen misschien ook wel lekker aanleunen. Op deze manier leer je zelf niet hoe dingen gaan en dat je ze ook zelf kunt.

Ook krijgen mensen die zich wat afzijdig en gesloten opstellen ten opzichte van de ander, weinig informatie over zichzelf uit de omgeving. Als zij dan iets goed doen, zullen zij daar niet snel een schouderklopje of een compliment voor krijgen.

Mensen kunnen ook bang zijn voor de risico 's die horen bij activiteiten die ze ondernemen: zij doen dan liever zo min mogelijk nieuwe dingen.

Door de manier waarop vrienden of klasgenoten je gedrag en prestaties beoordelen Over het algemeen vinden mensen het makkelijker om kritiek uit te delen dan om complimenten uit te delen. Krijg je vaak en veel afbrekende kritiek, dan ga je op een gegeven moment denken dat je niets kunt.

Complimenten geven je het gevoel dat je aanvaard wordt zoals je bent, dan durf je ook iets te ondernemen waarvan je van tevoren niet weet of het lukt.

Is het ernstig en wat kun je verwachten?

Voldoende zelfvertrouwen is nodig om de problemen en opdrachten die je in je leven tegenkomt ook daadwerkelijk aan te durven en aan te pakken. Als je van tevoren positief over jezelf denkt, dan is de kans dat iets gaat lukken groter, dan wanneer je van tevoren al denkt dat het je niet zal lukken.

Het is wel belangrijk om daarbij nuchter na te denken: je kunt niet overal goed in zijn en er is altijd wel iets dat je niet of minder goed zal kunnen. Wel is het zo dat je er alleen maar achter kunt komen door het geprobeerd te hebben. Je merkt dan gaandeweg dat je op het ene gebied misschien meer kwaliteiten hebt dan op het andere.

Dit heeft alles te maken met je zelfbeeld: de ideeën die je hebt over jezelf. Je weet bijvoorbeeld dat je goed bent in talen, maar dat je op sportief gebied minder in huis hebt.

Wat kun je er zelf aan doen?

Je zelfvertrouwen kun je vergroten door activiteiten te ondernemen en jezelf aan te moedigen door te denken dat je het zult kunnen (positieve gedachten over je kans van slagen). Na afloop kun je jezelf een complimentje geven over het zelfbehaalde resultaat of over je inzet.

Daarvoor is het nodig dat je jezelf kent, dat je weet wat je sterke en wat je zwakke punten zijn. Zelfvertrouwen betekent namelijk niet dat je moet geloven dat je alles kunt. Ieder mens heeft goede eigenschappen en vaardigheden, maar zal ook tegen moeilijke situaties aanlopen, die een beroep doen op vaardigheden die je nu eenmaal minder goed beheerst.

Als je problemen niet uit de weg gaat, als je je verantwoordelijk voelt voor jezelf, dan geef je jezelf de kans om zelfvertrouwen te ontwikkelen. Je krijgt misschien reacties uit de omgeving die positief zijn of je voelt je goed omdat je iets geprobeerd hebt waar je tegenop zag. Dit positieve gevoel geeft je weer meer moed om de volgende keer nog eens zoiets te proberen. Zo wordt het vertrouwen in jezelf steeds groter.

Het beeld dat je over jezelf hebt en dat gevoed wordt met ideeën over wat je wel en niet kunt, is misschien nog niet zo duidelijk. Je zou hier meer helderheid in kunnen krijgen door het maken van een 'pluslijstje' van vijf vaardigheden en eigenschappen die je goed vindt aan jezelf.

Vind je dat moeilijk, kijk dan of je het samen met een vriend of vriendin kunt doen en maak van elkaar een lijstje met goede eigenschappen. Maak ook een 'minlijstje' met wat je niet hebt of kunt. Door de lijstjes naast elkaar te leggen, kun je bepalen op welke vlakken je tevreden bent met jezelf en welke stappen je zou kunnen ondernemen om meer tevreden te worden.

Er zullen altijd zaken blijven die je niet kunt veranderen, omdat je het gewoon niet hebt: je zou bijvoorbeeld wel iets slimmer, rijker of mooier willen zijn. Dit geldt voor iedereen: je kunt niet alles hebben. Aan andere zaken waar je niet tevreden mee bent of die je zou willen bezitten, kun je wel degelijk zelf iets veranderen. Om iets te bereiken kun je een cursus volgen, een afspraak maken met iemand of een hobby gaan uitproberen.

Wanneer hulp zoeken bij gebrek aan zelfvertrouwen?

Meer zelfvertrouwen betekent meer moed om dingen te ondernemen. Als je meer dingen onderneemt, groeit daarmee weer je zelfvertrouwen. Omgekeerd geldt hetzelfde: sommige mensen zijn extreem kritisch ten opzichte van zichzelf en vinden dat ze eigenlijk nooit iets goed doen. Als die gevoelens overheersen, kun je in een negatieve spiraal terechtkomen. Dat betekent in dit geval dat de ideeën over jezelf steeds negatiever worden en je uiteindelijk haast niets meer durft te zeggen of te doen omdat je zelfvertrouwen is verdwenen. Omdat je vervolgens geen positieve ervaringen meer opdoet, wordt je zelfvertrouwen steeds kleiner.

Als je een periode overwegend negatief over jezelf denkt (ik ben waardeloos, ik deug niet, ik kan niets, niemand vindt mij de moeite waard), dan is het goed om hulp te zoeken. Een psycholoog of een mentor op school kan je helpen om uit die negatieve spiraal te komen. Dat is nodig, omdat mensen die langere tijd overwegend negatief over zichzelf denken kans lopen om in een depressie verzeild te raken.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Sommige mensen zijn geneigd om heel kritisch naar zichzelf te kijken: dat maakt het geloof in eigen kunnen niet groter. Het zou in dit geval goed zijn om jezelf elke dag een complimentje te geven over iets wat je moeilijk vond, iets wat je bereikt hebt of iets wat je geprobeerd hebt.

Complimenten van anderen werken ook gunstig op je zelfvertrouwen. Met die wetenschap in je achterhoofd zou je er ook naar kunnen streven om elke dag een compliment aan een ander uit te delen. De kans dat je een compliment terugkrijgt is groot, zodat het mes aan twee kanten snijdt.

In samenwerking met

Drs. H.E. de Jonge (auteur) Prof. Dr. J.J.L. Derksen (consulent) Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • Schulte, J en Schouten, prof. Dr. J., Leefstijl voor jongeren, handleiding voor sociale vaardigheden, Lions Quest, 1999
  • Verhulst J, RET jezelf, Swets & Zeitlinger BV Lisse, 1993
  • Greenberger D en Padesky C, Je gevoel de baas, Swets & Zeitlinger BV Lisse, 1999

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd