Fibromyalgie

Aandoening 2 april 2016

Wat is fibromyalgie?

Fibromyalgie is een combinatie van klachten, het wordt vooral gekenmerkt door aanhoudende pijnklachten in het bewegingsapparaat. Het gaat hierbij om de pezen, spieren en banden. De pijnklachten komen meestal voor in combinatie met stijfheid en vermoeidheid.

De pijn ervaart u vooral rond de gewrichten, omdat zich daar de banden en peesaanhechtingen bevinden. Hier ontstaan dan ook de plaatsen die pijnlijk zijn wanneer er druk op wordt uitgeoefend, de zogenaamde tenderpoints.

Het lichamelijk onderzoek richt zich op deze pijnlijke punten. De organisatie American College of Rheumatology heeft in 1990 bepaald dat er tenminste elf tenderpoints moeten zijn om van fibromyalgie te mogen spreken.

Er bestaan geen specifieke testen of onderzoeken waarmee je fibromyalgie kunt aantonen. Aanvullende onderzoeken zoals bloed- en röntgenonderzoek worden soms wel voor de zekerheid gedaan. Deze zullen geen afwijkingen opleveren wanneer er enkel sprake is van fibromyalgie.

Een arts zal de diagnose stellen door het onderzoeken van de combinatie van klachten en tenderpoints en het uitsluiten van andere aandoeningen met soortgelijke klachten.

Fibromyalgie komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen en begint meestal tussen de 20 en 40 jaar.

Hoewel de heftigheid van de klachten kan variëren, is het geen progressieve of levensbedreigende aandoening. Het is heel goed mogelijk om de hoeveelheid klachten terug te dringen of zelfs helemaal te herstellen.

Symptomen fibromyalgie

Er kan bij u sprake zijn van fibromyalgie als de volgende drie kernsymptomen langer dan drie maanden aanwezig zijn:

  • Pijnklachten in het bewegingsapparaat
    De pijn begint vaak in de rug of de nek en kan zich uitbreiden naar andere plaatsen, zoals schouders, ellebogen, polsen, heupen, knieën of enkels.
  • Stijfheid in de spieren
  • Vermoeidheid
    Veel mensen met fibromyalgie voelen zich ’s morgens bij het opstaan niet geheel uitgerust en blijven zich de gehele dag vermoeid voelen, ook als ze wel voldoende slaap lijken te krijgen. De slaap is vaak onrustig.

Andere klachten die kunnen voorkomen zijn:

  • Darmklachten
    buikpijn en afwisselende obstipatie en diarreeklachten.
  • Hoofdpijn en aangezichtspijn
    meestal in combinatie met pijn en stijfheid in nek en schouders.
  • Pijn rond de kaakgewrichten
  •  Verhoogde gevoeligheid voor geluid, fel licht, aanraking of reuk
  • Prikkelende of dove gevoelens in de handen en voeten
  • Depressieve gevoelens
  • Concentratie- en geheugenproblemen
  • Duizeligheid
  • Angstgevoelens

Hoe ontstaat fibromyalgie?

Het is nog niet bekend hoe fibromyalgie precies ontstaat. Er zijn verschillende theorieën over. Volgens een moderne theorie hebben de hersenen van mensen met fibromyalgie een toegenomen gevoeligheid gekregen voor pijnprikkels. Dit wordt ook wel ‘sensitisatie’ genoemd. Hierbij is sprake van een toegenomen hoeveelheid chemische stoffen in de hersenen die pijnprikkels overbrengen, de zogenaamde neurotransmitters. De plaatsen waar deze stoffen zich hechten, de receptoren, zouden een soort ‘pijnherinnering’ opbouwen. Daardoor reageren deze sneller met een pijngevoel bij minder pijnprikkels. Hoe en waarom deze toename van gevoeligheid voor pijnprikkels in gang wordt gezet, is nog niet geheel duidelijk. Andere factoren die mogelijk een rol spelen bij het ontstaan van fibromyalgie zijn:

  • Slaapstoornissen
    Volgens sommige theorieën zouden slaapstoornissen een oorzaak en niet een gevolg zijn van fibromyalgie.
  • Infecties
    Het is mogelijk dat een virale of bacteriële infectie als het ware een ‘trigger’ vormt voor het ontstaan van fibromyalgie.
  • Lichamelijk letsel
    Een letsel, bijvoorbeeld als gevolg van een ongeluk, zou ook een ‘trigger’ kunnen vormen.
  • Ontregelingen van het onbewuste (= autonome of sympatische) zenuwstelsel
    Dit deel van ons zenuwstelsel stuurt allerlei processen aan in ons lichaam waar we geen bewuste invloed op kunnen uitoefenen, zoals hartritme, ademhaling, bloeddruk, zweten en maagdarmactiviteit. Bij mensen met fibromyalgie kunnen een of meerdere van deze processen ontregeld zijn. Ook hier is echter niet duidelijk wat oorzaak en gevolg is.
  • Mentale stress
    Stress is een factor die bij veel lichamelijke aandoeningen (mede) een rol blijkt te spelen. Zo kan stress bij fibromyalgie ook een (mede-)oorzaak zijn.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Fibromyalgie is geen progressieve of levensbedreigende aandoening. Het beloop kan echter per persoon heel verschillend zijn. De klachten kunnen geleidelijk toenemen, maar zullen vaak geleidelijk verminderen en verdwijnen. Fibromyalgie leidt nooit tot beschadiging van gewrichten of spieren.

Wanneer naar de huisarts?

Als u pijn aan een of meerdere gewrichten heeft met symptomen van zwelling, roodheid, bewegingsbeperking of koorts, is het raadzaam op korte termijn uw huisarts de klachten te laten beoordelen.

De combinatie van aanhoudende pijnklachten op meerdere plaatsen in het lichaam en vermoeidheid kan ook bij andere aandoeningen voorkomen en hoeft dus niet te betekenen dat er sprake is van fibromyalgie. Als dergelijke klachten langer aanhouden dan enkele maanden is het verstandig uw huisarts te raadplegen. Uw huisarts kan u adviseren of het nodig is de klachten verder te laten onderzoeken en adviezen geven over het verdere handelen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Om uw klachten te verminderen kunt u het beste trachten zoveel mogelijk regelmaat in uw dagelijks leven in te bouwen. Zorg voor een gezonde en regelmatige leefstijl en breid hierbij uw activiteiten geleidelijk uit (zie ‘Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen’).

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Wanneer er bij u sprake is van fibromyalgie, kunt u er zelf veel aan doen om uw klachten te verminderen:

  • Zorg voor een gezonde en regelmatige leefstijl
    Zoals dit voor iedereen geldt, is het verstandig gezond en regelmatig te eten. Het is raadzaam het gebruik van cafeïne (koffie, thee, cola) en alcohol te beperken.
  • Zorg voor voldoende nachtrust
    Hierbij kan het erg helpen om op een vaste tijd naar bed te gaan en op een vaste tijd op te staan. Probeer overdag zo min mogelijk te slapen. Ook is het raadzaam om overdag voor een min of meer regelmatige belasting te zorgen. Dit kan helpen om de klachten niet de baas te laten worden. Als u op een ‘goede’ dag meer doet dan normaal, is de kans groot dat er een ‘slechte’ dag volgt waarop u minder kunt doen. U kunt uw activiteiten geleidelijk uitbreiden.
  • Zorg voor regelmatige lichamelijke training
    Bewegen en sporten kan in het begin meer pijn veroorzaken, maar zal op de langere termijn zorgen voor afname van de klachten. U zou (eventueel met hulp) een trainingsprogramma kunnen maken voor 3 à 4 maal per week op vaste dagen en tijden. Probeert u zich zoveel mogelijk hieraan te houden, ook als u op dat moment klachten heeft. U kunt een bezigheid kiezen die u leuk/prettig vindt, zoals wandelen, fietsen, zwemmen of aquarobics. Voer hierbij de belasting heel geleidelijk (stapsgewijs) op, door bijvoorbeeld elke week de duur van de activiteit met enkele minuten uit te breiden. U kunt dit ook voortzetten als u nog (enige) klachten ervaart.
  • Verminder / beperk stress
    Om goed te functioneren hebben we een zekere mate van stress nodig. Een teveel aan stress is echter ongezond en kan de klachten bij fibromyalgie doen toenemen. Het is dus raadzaam om te leren grenzen aan te geven en op z’n tijd ‘nee’ t e leren zeggen. Pobeer ook tijd te maken voor ontspannende, plezierige activiteiten. U zou eventueel ook stressverminderende activiteiten kunnen uitproberen, zoals meditatie.
  • Cognitieve gedragstherapie
    Deze therapievorm is erop gericht het geloof in eigen mogelijkheden te versterken, wat kan bijdragen aan het herstel.
  • Multidisciplinaire programma’s
    Deze programma’s zijn ontwikkeld omdat bij fibromyalgie combinaties van factoren een rol kunnen spelen. Er worden verschillende, aan elkaar gerelateerde behandelmethoden op elkaar afgestemd met als doel de functionele mogelijkheden uit te breiden. De resultaten hiervan zijn gunstig te noemen.
  • Wees terughoudend met het gebruik van medicijnen / zelfzorgmiddelen
    Pijnstillers hebben in het algemeen een zeer matig of zelfs geen effect op de klachten en hebben wel vaak vervelende bijwerkingen. Spierontspanners (benzodiazepines) werken meestal maar kortdurend, hebben bijwerkingen en kunnen maar beperkt worden voorgeschreven in verband met gevaar voor afhankelijkheid. Slaapmiddelen werken meestal maar kortdurend en leiden vervolgens vaak tot meer slaapproblemen. Een aantal antidepressiva kunnen in lage dosering de klachten verminderen. Dergelijke middelen zijn alleen op recept verkrijgbaar en hebben bijwerkingen die meestal al eerder opkomen dan het werkzame effect. Voor al dit soort middelen geldt dus dat het raadzaam is hier zo min mogelijk gebruik van te maken.

In samenwerking met

Dr. P.M. Stuurman (auteur)
R. Burger (psycholoog)

Bronnen

  • Spinhoven PH, Mouman TK, en Hoogduin CAL. Behandelingsstrategieën bij somatoforme stoornissen. Bohn Staflue Van Loghum, 2001.
  • Gijn J van, Bierman WEW, Zuketto C en Rooijmans HGM. Chronische, onverklaarde pijn: van klacht naar doel. Ned. Tijdschrift voor Geneeskunde 2000; 144: 641-643.
  • het Reumafonds
  • NHG Standaard Polymyalgia rheumatica en arteriitis temporalis
  • NHG Standaard Somatisch onvoldoende verklaaarde lichamelijke klachten
  • website voor fibromyalgie patienten