Dyslexie bij kinderen

Wat is dyslexie?

Dyslexie is een stoornis waarbij iemand moeite heeft met (leren) lezen en vaak ook met schrijven. Deze informatiefolder richt zich in het bijzonder op dyslexie bij kinderen. Dyslexie wordt gekenmerkt door hardnekkige problemen bij de automatisering van het lezen en spellen van woorden. Met automatisering wordt bedoeld dat een proces (zoals lezen of spellen):

  • zonder bewuste controle verloopt
  • weinig aandacht vraagt
  • niet beïnvloed wordt door de moeilijkheid van een taak

Bij kinderen met dyslexie zijn de lees- en spellingsvaardigheden onvoldoende geautomatiseerd. Hierdoor lezen deze kinderen vaak traag en maken ze fouten bij het lezen en/of spellen.Kinderen met dyslexie ondervinden met name problemen, wanneer:

  • een taak moeilijker wordt (bijvoorbeeld bij het spellen van lange of onbekende woorden)
  • tijdsdruk een rol speelt
  • tegelijkertijd aandacht besteed moet worden aan een andere taak (bijvoorbeeld tegelijk luisteren en schrijven)

Dyslexie kan worden vastgesteld na uitgebreid onderzoek. Men spreekt pas van dyslexie als er niet voldoende verbetering optreedt in het lezen en/of spellen, ondanks extra hulp door bijvoorbeeld een leerkracht of remedial teacher.Minstens vijf procent van de kinderen in de basisschoolleeftijd heeft dyslexie. Doordat kinderen met dyslexie vaak trager zijn op school, worden zij soms als minder intelligent ingeschat dan hun medeleerlingen. Er is echter geen verband tussen dyslexie en intelligentie: kinderen met dyslexie hebben geen lagere intelligentie dan kinderen zonder dyslexie.

Symptomen dyslexie

Kleuterleeftijd Tijdens de kleuterperiode zijn er soms al aanwijzingen dat uw kind dyslectisch is. U kunt dyslexie bijvoorbeeld herkennen aan:

  • slecht kunnen onthouden van liedjes
  • moeite met rijmen
  • moeite met het onthouden van namen (bijvoorbeeld namen van klasgenootjes, straatnamen, moeilijke woorden)

Dit betekent niet dat uw kind per definitie dyslectisch is, als u hem in bovenstaande voorbeelden herkent. Om de stoornis vast te stellen, is een uitgebreid onderzoek nodig. Schoolleeftijd In groep drie komt het lezen bij dyslectische kinderen vaak wat moeizaam op gang. Ze hebben vaak moeite met het omzetten van klanken naar letters en andersom. Ook hebben ze vaak moeite met gelijkklinkende klanken, taalregels en buitenlandse woorden.

Problemen met lezen Kinderen met dyslexie worden soms onderverdeeld in de volgende twee typen:

  • De spellende lezer Dit kind leest erg traag, maar wel vrij nauwkeurig. Het trage lezen kost tijd en leidt tot haperend en herhalend lezen
  • De radende lezer Dit kind leest snel, ‘radend’ en met veel fouten. Woorden of letters worden overgeslagen of juist toegevoegd, letters of woorden worden omgekeerd of woorden worden vervangen door andere woorden die in de zin passen Sommige kinderen lezen zowel spellend als radend en zijn een combinatie van beide types.

Problemen met schrijven Om een idee te geven van het soort schrijffouten dat bij kinderen met dyslexie gezien wordt, volgen hier een paar voorbeelden: gur (geur), meew (meeuw), loopen (lopen), visen (vissen), tavel (tafel), trauw (trouw), weizen (wijzen), paart (paard), hij rijd (hij rijdt), drop (dorp).

Problemen met praten, luisteren en onthouden Een kind met dyslexie heeft moeite met het verwerken van taalklanken door de hersenen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor het lezen en spellen, maar ook voor andere taalactiviteiten zoals praten, luisteren en onthouden. Het kan u bijvoorbeeld opvallen dat uw kind bepaalde opdrachten moeilijk onthoudt of lijkt te vergeten, met name langere en meer ingewikkelde opdrachten.

Problemen met andere vaardigheden Ook is er bij kinderen met dyslexie vaak een moeizame en gebrekkige automatisering van het aanleren van bepaalde vaardigheden. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met het snel en correct benoemen van wat links en rechts is, wat boven en onder is en gaat het benoemen van kleuren soms niet zo snel.

Hoe ontstaat dyslexie?

Bij het lezen moeten letters worden omgezet in klanken, en moet vervolgens het woordbeeld worden herkend. Het idee is dat bij kinderen met dyslexie met name de automatisering van het lezen niet goed tot stand komt. Dit komt waarschijnlijk doordat een klein gebied van de hersenen anders functioneert. Het kind moet steeds bewust nagaan welke klank bij een letter hoort en hoe het woord in zijn geheel uitgesproken moet worden. En bij het spellen heeft een kind met dyslexie moeite met het automatisch omzetten van een klank in de juiste letter en lettervolgorde.

Een kind met dyslexie heeft op zich geen moeite met het begrijpen van taal, maar het moeizame verwerken van klanken heeft wel invloed op het begrijpen van taal. Hierdoor blijken kinderen met dyslexie vaak moeilijk in korte tijd veel taalinformatie te kunnen onthouden. Een ingewikkelde opdracht kan hierdoor soms niet uitgevoerd worden, omdat er te veel informatie in één keer gegeven wordt. Veel dyslectici hebben dus moeite met het snel en correct verwerken van taalinformatie. Men denkt nu ook dat bij kinderen met dyslexie, de informatieverwerking en automatisering in het algemeen wat moeizamer verloopt, dus niet alleen bij het leesproces. Het komt met name tot uiting bij het leesproces, omdat dit zo ingewikkeld is. Wanneer in de directe familie van een kind ernstige lees- en spelproblemen voorkomen, is de kans groter dat ook hij dyslectisch is.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Dyslexie betekent voor sommige mensen een flinke beperking van hun dagelijks leven; tegenwoordig kan een mens bijna niet meer zonder lezen en schrijven. Het is daarom belangrijk om dyslexie op tijd te onderkennen en eventueel hulp te zoeken. Alleen al erkenning van de stoornis is belangrijk voor kinderen; hun slechte cijfers worden dan op een andere manier bekeken. Is dyslexie eenmaal bekend, dan kan hier op school rekening mee worden gehouden.

Onzekerheid Sommige kinderen hebben ook problemen die zijn ontstaan als gevólg van dyslexie. Doordat het kind moeite heeft met lezen en schrijven, kan bijvoorbeeld onzekerheid of faalangst ontstaan. Hij wordt dan bang om fouten te maken en durft nog weinig, omdat het voor zijn gevoel toch mislukt.

Ook krijgen sommige kinderen met dyslexie te maken met gevoelens van boosheid of verdriet, omdat het lezen en schrijven niet makkelijk gaat of omdat ze bang zijn om fouten te maken.

Pesten Ook worden sommige kinderen met dyslexie gepest door hun klasgenootjes, omdat zij het raar vinden dat ze veel fouten maken. Hierdoor kan de motivatie van het kind afnemen om naar school te gaan. Het is mogelijk dat een kind dan met tegenzin naar school gaat of zelfs gaat spijbelen van school. Dyslexie gaat nooit over, het kan niet ‘genezen’. Maar een kind kan er wel zo goed mogelijk mee leren omgaan. Sommige kinderen kunnen met de juiste hulp hun lees- en spellingsproblemen overwinnen of ze zoveel mogelijk beperken. Het is belangrijk dat kinderen met dyslectie extra aandacht krijgen op het gebied van lezen en schrijven. Dit helpt hen onder andere zelfvertrouwen te geven en is weer motiverend om verder te leren.

Wanneer naar de huisarts?

Vaak wordt dyslexie bij kinderen op school gesignaleerd. Vermoedt u zelf dat uw kind dyslectisch is, dan is het niet nodig om uw huisarts hiervoor te raadplegen. U kunt het beter melden bij de school van uw kind. Wanneer de school denkt dat het nodig is, kan een onderzoek naar de aard en ernst van de leesproblemen aangevraagd worden. Mocht het nodig zijn, dan kan uw kind extra hulp krijgen bij het lezen en schrijven. Het is ook mogelijk om zelf contact te zoeken met een psycholoog of orthopedagoog, die een onderzoek kan doen bij uw kind.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Het is belangrijk dat uw kind zelfvertrouwen krijgt. Uw kind moet weten dat zijn ouders beseffen hoeveel inspanning het lezen en schrijven hem kost. En dus ook dat het geen luiheid is of dat uw kind weinig zijn best doet, maar toch veel fouten maakt.

Het is belangrijk dat u de lees- en schrijffouten nooit bestraft, maar juist de dingen die goed gaan benadrukt. Verder is het belangrijk om goed contact met school te houden; daar houden ze immers de vorderingen van uw kind in de gaten. Thuis kunt u uw kind helpen, maar zorg ervoor dat het leuk blijft en spelenderwijs gaat; uw kind werkt immers al hard op school. Op school kan de leerkracht extra op uw kind letten door bijvoorbeeld extra tijd te geven voor taken of minder werk op te geven. Ook is het goed om op de sterke kanten van uw kind te letten en hem extra te laten oefenen, bijvoorbeeld met een remedial teacher.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het is van belang om dyslexie vroegtijdig te signaleren. Voor meer informatie over dyslexie en het omgaan met deze stoornis, kunt u terecht bij Balans. Dit is de landelijke vereniging voor ontwikkelings-, gedrags- en leerproblemen, waaronder dyslexie. U kunt hierover lezen op www.balansdigitaal.nl.

In samenwerking met

Drs. F.A. Munnik (auteur) Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • het Steunpunt Dyslexie
  • Stichting Dyslexie Fonds
  • Braams T (1998). Kinderen met dyslexie. Een gids voor ouders. Amsterdam: Boom.
  • Bron GW (1997). Tips voor ouders. In: Paternotte A (red). Dus toch… dyslexie. Bilthoven: landelijke vereniging Balans.
  • Bron GW (1997). Tips voor leerkrachten in het basisonderwijs. In: Paternotte A (red). Dus toch… dyslexie. Bilthoven: landelijke vereniging Balans.
  • Dumont JJ (1994). Dyslexie. Theorie, diagnostiek, behandeling. Rotterdam: Lemniscaat.
  • Gezondheidsraad (1995). Dyslexie. Afbakening en behandeling. Publicatienr. 1995/15. Den Haag: Gezondheidsraad.
  • Kappers EJ (1996). Diagnostiek van dyslexie: illustratie van een werkwijze. In: Kievit Th, Wit J de, Groenendaal JHA, Tak JA (red). Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen (1998, 5e druk). Maarssen: Elsevier/De Tijdstroom.
  • Leij A van der (1997). Dyslexie en automatiseren. In: Paternotte A (red). Dus toch… dyslexie. Bilthoven: landelijke vereniging Balans.
  • Leij A van der (1998). Leesproblemen. Beschrijving, verklaring en aanpak. Rotterdam: Lemniscaat.
  • Leij A van der, Struiksma AJC, Ruijssenaars AJJM (2000). Dyslexie: classificatie, diagnose en dyslexieverklaring. Bilthoven: Stichting Dyslexie Nederland.

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd