Constitutioneel eczeem

Wat is constitutioneel eczeem?

Constitutioneel eczeem is een huidaandoening met vooral roodheid, schilfering en jeuk. Ze wordt vaak gezien bij mensen met een atopische constitutie (de aanleg om allergisch te kunnen reageren). Ongeveer 10 procent van de Nederlanders heeft een atopische constitutie en 3 tot 5 procent van hen heeft constitutioneel eczeem. Andere namen voor deze vorm van eczeem zijn dauwworm, atopische dermatitis, atopisch eczeem en neurodermatitis.

Symptomen constitutioneel eczeem

Constitutioneel eczeem kunt u aan een aantal kenmerken herkennen, met name aan de combinatie hiervan. Het begin van de klachten, het type huidveranderingen, de hevige jeuk en het wisselend beloop zijn de belangrijkste.

Het begin Constitutioneel eczeem ontstaat meestal tussen de eerste en vierde levensmaand, met een piek in de derde. Van de mensen met constitutioneel eczeem kreeg 80 procent klachten vóór de eerste verjaardag. Recent is duidelijk geworden dat constitutioneel eczeem steeds vaker pas op volwassen leeftijd ontstaat. De reden daarvan is nog onduidelijk.

Huidveranderingen Bij zuigelingen bevindt het eczeem zich met name in het gezicht en op de hoofdhuid. Het gebied rond de mond en de neus, het zogenaamde narcosekapje, blijft vrij van eczeem. Vaak hebben deze kinderen bij de overgang van de oorlel naar het gezicht een klein scheurtje.

Bij baby’s is het eczeem vaak nattend, dat wil zeggen dat er blaasjes ontstaan waar vocht uit sijpelt. Dit wordt dauwworm genoemd en kan in een nacht ontstaan. Als het kind wat ouder wordt en gaat kruipen, ontstaan er ook eczeemplekken in de lichaamsplooien van hals, nek, ellebogen, knieën en soms de handen. Vanaf de tweede verjaardag wordt het eczeem droger. Dit beeld blijft soms bestaan tot de jongvolwassen leeftijd.

Jeuk Constitutioneel eczeem geeft een allesoverheersende, zeer hevige jeuk die vaak in aanvallen optreedt. Met name ’ s avonds en ’s nachts kan de jeuk opspelen. Het kind móet krabben en kan de neiging daartoe niet onderdrukken. Het krabt of wrijft net zo lang, vaak onbewust, totdat de huid kapot is. Deze kinderen zijn ’s nachts onrustig en slapen slecht. Over jeuk kunt u eventueel meer lezen in de dokterdokter.nl informatiefolder 'Jeuk'.

Wisselend beeld Constitutioneel eczeem gaat altijd gepaard met exacerbaties (opflikkeringen, verergeringen) en remissies (verminderingen) van de huidafwijkingen.

Het is een wisselend beeld waarbij het de ene week veel heftiger kan zijn dan de andere week. Vaak ervaren ouders dat dit bij mensen uit de omgeving (bijvoorbeeld school, familie, vrienden en kennissen) verwarring en onbegrip veroorzaakt.

Hoe ontstaat constitutioneel eczeem?

Constitutioneel eczeem kan het gevolg zijn van een allergische reactie, hoewel een allergie lang niet altijd aantoonbaar is. Deze reactie kan optreden bij kinderen met een allergische aanleg, ook wel atopische constitutie. Er zijn factoren die het eczeem kunnen verergeren.

Allergische reactie Bij kinderen met constitutioneel eczeem op basis van een allergie reageert het afweersysteem ten onrechte op normale, onschadelijke stoffen.

Stoffen uit de voeding, deeltjes die worden ingeademd of stoffen die via de huid het lichaam binnenkomen, worden door het afweersysteem van het lichaam ten onrechte als indringers gezien. Er komt een ontstekingsreactie waarbij histamine vrijkomt. Deze stof is mede verantwoordelijk voor de kenmerkende huidsymptomen van het constitutionele eczeem. Er zijn zeer veel andere stoffen bij de huidreactie betrokken, waarin artsen geleidelijk meer inzicht krijgen.

Atopische constitutie Bij constitutioneel eczeem speelt de erfelijke aanleg om allergisch te kunnen reageren een belangrijke rol. Dit wordt atopische constitutie genoemd. Naast constitutioneel eczeem kunnen deze kinderen ook te maken krijgen met allergische neusklachten, hooikoorts, astma en voedselovergevoeligheid.

Als (één van) de ouders en/of een ouder broertje of zusje last heeft van een allergie, is de kans groter dat een kind een atopische constitutie heeft bij de geboorte. Deze kans stijgt verder naarmate meer gezinsleden dergelijke klachten hebben (gehad).

Beïnvloedende factoren Factoren die het eczeem kunnen beïnvloeden, zijn:

  • Stress Bij kinderen die een spannende gebeurtenis meemaken, bijvoorbeeld voor het eerst naar een nieuwe oppas, kan het eczeem erger worden. Bij oudere kinderen kunnen spanningen of drukte op school of rond de feestdagen (bijvoorbeeld Sinterklaas) het eczeem verergeren. Ook bij volwassenen is de invloed van stress duidelijk aanwezig
  • Hormonen Vrouwen merken duidelijk veranderingen in de huidafwijkingen rondom de menstruatie of tijdens de zwangerschap
  • Seizoenen De koude, droge vrieslucht in de winter kan het eczeem verergeren, maar ook in de herfst en de lente, bij vochtig weer, kan het eczeem vaker opvlammen. In de zomer, en met name in zonnige periodes, is het eczeem vaak rustig, hoewel sommige patiënten juist dan weer meer last hebben door de warmte. Zonlicht en zeewater hebben meestal een gunstig effect
  • Zweten Transpiratievocht kan wanneer het opdroogt op de huid het eczeem en dan met name de jeuk verergeren
  • Kleding Kledingstukken die zijn gemaakt van wol of synthetische stoffen, kunnen het eczeem en de jeuk doen verergeren; katoen wordt meestal beter verdragen
  • Ontvettende middelen Zeep, afwasmiddel, wasmiddelen en allesreinigers ontvetten de huid en verergeren daardoor het eczeem
  • Droge huid De eczeemhuid is vaak zeer droog. Een droge huid is gevoeliger, jeukt sneller en leidt dan door krabben vaak weer tot opvlammen van het eczeem

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

 Verloop van het eczeem Constitutioneel eczeem is meestal een self-limiting disease, dat wil zeggen dat het vanzelf overgaat. Ongeveer 30 procent van deze kinderen heeft geen klachten meer als ze twee jaar oud zijn. Op de leeftijd van vijf jaar heeft 65 procent geen klachten meer en op vijftienjarige leeftijd is dat percentage gestegen tot 90.

Het eczeem verdwijnt in principe zonder littekens na te laten. Als er echter zo hard gekrabd is dat er flinke wondjes zijn ontstaan, kunnen er wel littekens achterblijven. Ook wordt, vooral bij de gepigmenteerde huid nogal eens kleurverschil (donkere of juist lichtere vlekken) gezien, dat vaak in de loop van jaren geleidelijk bijtrekt. Veel mensen die ooit constitutioneel eczeem hebben gehad, houden last van een droge, gevoelige huid die snel schilfert.

Behandelingsmogelijkheden Constitutioneel eczeem kan ontsierend zijn en jeukt hevig. De huisarts kan verschillende zalven voorschrijven om deze symptomen te bestrijden. Wanneer het eczeem nattend is (dauwworm), krijgt uw kind meestal een zinkolie of crème die de huid indroogt. Is het eczeem echter droog, dan wordt vaak een vette crème of zalf voorgeschreven.

De jeuk en roodheid kan verminderen door het gebruik van een teerzalf of een hormoonzalf. Teerzalf wordt steeds minder gebruikt omdat het erg vies ruikt en vlekken veroorzaakt in kleding en beddengoed.

Hormoonzalven kunnen als u ze volgens voorschrift gebruikt, geen kwaad. De groei van uw kind wordt er bij juist gebruik niet door beïnvloed. Wel kan bij intensief smeren de huid verkleuren of dunner worden; dit herstelt vaak als met smeren wordt gestopt. Als uw kind eczeem heeft op de behaarde hoofdhuid, wordt in plaats van een zalf een lotion voorgeschreven.

De behandeling van constitutioneel eczeem is maatwerk en kan daarom per kind verschillend zijn. Bij kinderen jonger dan twee jaar waarbij geen enkele zalf voldoende helpt, zal de huisarts of eventueel de consultatiebureauarts nagaan of er mogelijk sprake is van een voedselallergie, bijvoorbeeld een koemelkallergie.

Grotere kans op huidinfecties De huid van een kind met constitutioneel eczeem is wat gevoeliger voor huidinfecties. Het eczeem kan geïnfecteerd raken met een virus of bacterie. Dit is niet ernstig en kan door de huisarts behandeld worden.

Grotere kans op andere allergieën Kinderen met constitutioneel eczeem hebben mogelijk een atopische constitutie, de aanleg om allergisch te reageren. Ze hebben daardoor een verhoogde kans op het ontwikkelen van meerdere allergische reacties.

Ongeveer 30 procent van de kinderen met constitutioneel eczeem is bijvoorbeeld overgevoelig voor koemelkeiwit. Ook astma en hooikoorts komen vaker voor, beide ongeveer bij 50 procent van deze kinderen. Deze aandoeningen ontstaan vaak op wat latere leeftijd.

Besmettelijkheid Constitutioneel eczeem is op zichzelf nooit besmettelijk. Als er sprake is van infectie van het eczeem met een bacterie (wondjes waar pus uitkomt), komt dit meestal door bacteriën die bij anderen, met een onbeschadigde huid, niet tot een infectie leidt.

Wanneer naar de huisarts?

Als u vermoedt dat uw kind last heeft van constitutioneel eczeem, is het verstandig een afspraak te maken met uw huisarts of met het consultatiebureau. De arts kan het eczeem bekijken en in een gesprek met u nagaan of er mogelijk sprake is van constitutioneel eczeem. Eventueel kan de huisarts een behandeling starten als uw kind veel klachten heeft. Als de diagnose constitutioneel eczeem bij uw kind al eerder gesteld werd, dan is het raadzaam om naar de huisartspraktijk te gaan als:

  • de voorgeschreven behandeling niet (voldoende) helpt. Mogelijk helpt een andere zalf beter of is er sprake van een voedselallergie die het eczeem veroorzaakt
  • er met pus gevulde blaasjes of gele korsten op het eczeem ontstaan. Het eczeem is geïnfecteerd en kan door de huisarts behandeld worden
  • uw kind in aanvallen kortademig of benauwd wordt en een piepend geluid maakt bij de ademhaling. Deze klachten kunnen wijzen op astma
  • uw kind andere klachten of symptomen heeft waarover u zich zorgen maakt

Wat kunt u er zelf aan doen?

Het volgende kunt u doen om verergeringen van het eczeem zo veel mogelijk te voorkomen.

Krabben voorkomen Met name kleine kinderen kunnen hun huid helemaal kapot krabben. Vaak doen ze dit onbewust in hun slaap. Probeer de nageltjes daarom zo kort mogelijk te houden door ze regelmatig te vijlen of te knippen. Eventueel kunt u uw kind ’s nachts sokjes over de handjes aantrekken.

Om de jeuk zoveel mogelijk te beperken, is het verstandig uw kind niet te warm aan te kleden of toe te stoppen in bed.

Stress proberen te verminderen Stress verergert het eczeem. Helaas is het niet altijd mogelijk om spanningen te voorkomen. Voor kinderen blijven speciale gebeurtenissen en feestdagen nu eenmaal spannend. Eventueel kunt u met een dergelijke gebeurtenis in het verschiet de huid extra vet houden.

Lekker in de zon Het eczeem vermindert meestal in de zon. Met kleine kinderen moet u echter wel verantwoord zonnen. Voor volwassenen kan lichttherapie in het ziekenhuis het eczeem verminderen.

Douchen na het sporten Transpiratievocht dat opdroogt op de huid, verergert het eczeem. Dit kunt u voorkomen door uw kind na het sporten of buiten spelen, kort te douchen met niet te warm water.

Om zweten te voorkomen is het belangrijk dat u uw kind niet te warm aankleedt. Bij kinderen die zwemmen is het goed om voor ze het water ingaan de huid extra in te vetten en dat ook te doen meteen na het zwemmen.

Katoenen kleding en beddengoed Wol en synthetische kleding en beddengoed kunnen het eczeem verergeren. Kies daarom zoveel mogelijk voor katoenen producten. Deze stof is luchtig en heeft geen invloed op het eczeem.

Weinig ontvettende middelen gebruiken Zeep, wasmiddelen, afwasmiddelen en allesreinigers ontvetten de huid waardoor deze gevoeliger wordt voor het eczeem. Probeer het gebruik van deze producten daarom zoveel mogelijk te vermijden. In plaats van badschuim kunt u bijvoorbeeld een milde babyolie in het bad doen. De apotheek kan u hierover adviseren.

Als wasmiddel kunt u kiezen voor een neutraal middel dat dermatologisch is getest. Wasverzachter kan irriterend werken en kan dan ook beter niet worden gebruikt. Volwassenen kunnen het afwassen en poetsen beter overlaten aan iemand anders of beschermende handschoenen dragen.

Contact opnemen met de patiëntenvereniging Voor meer informatie, lotgenotencontact en praktische tips kunt u terecht bij de patiëntenvereniging voor mensen met constitutioneel eczeem. http://www.vmce.nl

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Constitutioneel eczeem kunt u niet voorkomen. Wel kunt u proberen de ernst van de klachten te beperken, maar dit is vaak zeer moeilijk. U moet zich daarom ook niet schuldig voelen over het eczeem van uw kind; het is nu eenmaal zo en u doet wat u kunt. Acceptatie van de huidaandoening is voor de patiënt en voor de ouders vaak heel moeilijk, maar maakt het omgaan met de aandoening wel gemakkelijker.

Lees voor meer informatie ook:

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur) Drs. A.M.H. Bijl (consulent) Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Bronnen

  • Oranje AP. Aspecten van de kinderdermatologie, tweede herziene druk. Lochem: De Tijdstroom, 1990.
  • Gerth van Wijk R, Groot H de. Allergie. Over hooikoorts, astma, eczeem en andere allergische aandoeningen. Wormer: Inmerc, 1999.
  • Bosch WJHM van den et al (red). Het Pediatrisch Formularium, een praktische leidraad. Tweede editie. Rotterdam: Erasmus publishing, 1998.
  • Koopman RJJ, Wijmer SJ. Huidklachten. Eczeem, jeuk, uitslag? Eindhoven: ImageBooksPublishers, 1998.
  • Brande JL van den, Monnens LAH (red). Kindergeneeskunde. Tweede herziene druk. Utrecht: Bunge, 1993.
  • NHG Standaard constitutioneel eczeem 2014
  • Lisdonk van de EH, Bosch van den SJHM, Lagro-Janssen ALM, Schers HJ. Ziekten in de huisartsenpraktijk vijfde druk  2008.  Reed Business, Amsterdam.

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd