Boosheid (volwassenen)

Aandoening 2 april 2016

Wat is boosheid?

Boosheid is een emotie, een gevoel waarmee iedereen wel eens te maken heeft. Boosheid gaat gepaard met emotionele spanning. Als u boos bent, verhoogt dat de bloeddruk en maakt dat het hart sneller gaat kloppen. Dit is een natuurlijke reactie van het lichaam op gevaar. Het “gevaar” hoeft niet altijd een werkelijke bedreiging te zijn; het kan bijvoorbeeld ook een gedachte zijn die iemand boos maakt. De boze gevoelens verdwijnen meestal weer als de dreiging van het gevaar verdwijnt. Boosheid is geen “slechte” emotie; veel mensen luchten hiermee hun hart. Het is wel belangrijk voor uzelf en voor anderen hoe u met deze emotie omgaat.

Symptomen boosheid

Boosheid kan op verschillende manieren naar buiten komen. De spanning die iemand voelt als hij boos is, kan verschillen in hevigheid. U kunt zich bijvoorbeeld nijdig, geïrriteerd, verstoord, kwaad, razend of woedend voelen.
Boosheid kunt u op een rustige manier laten merken, zodat de gevoelens van de ander niet worden gekwetst, terwijl u toch voor uzelf op komt. Het luchten van boosheid kan op deze manier als een opluchting worden ervaren; dit wordt ook wel assertiviteit genoemd. Het kan ook zo zijn dat u kwaad bent, maar dit niet naar anderen toe duidelijk maakt. U kunt zich machteloos en neerslachtig gaan voelen, doordat u niks aan de situatie doet. Het inslikken van boze gevoelens wordt ook wel sub-assertiviteit genoemd.
Het kan ook zijn dat iemand boos is, en dit op zo’n manier naar buiten brengt dat de ander gekwetst wordt of zelfs beschadigd wordt. Dit wordt agressiviteit genoemd. Met agressiviteit verdedigt iemand zichzelf en kan men tot aanval overgaan.

Hoe ontstaat boosheid?

Frustratie of kwetsing
U kunt boos worden doordat iets niet loopt zoals u dat wilt, of als een ander u op een of andere manier pijn doet. Een belediging of een nare opmerking kan bijvoorbeeld aanleiding zijn voor pijn. Door boos te worden, maakt u naar anderen duidelijk dat u zich gekwetst voelt. Het uiten van boosheid is dan een manier om de pijn te verzachten. Het kan ook zijn dat iemand zijn boosheid voelt, maar deze niet laat blijken. Op deze manier wordt de boosheid binnengehouden, waardoor iemand zich van binnen gaat “opvreten” en de pijn blijft voelen. Vaak is het prettiger voor uzelf om boosheid te uiten.

Karakter
Wat iemand heeft meegemaakt en hoe iemands karakter is, spelen een rol bij de manier waarop diegene met boosheid omgaat. Mensen kunnen niet in een hokje worden geplaatst. Hoe mensen zich gedragen, wordt bepaald door een mengeling van verschillende karaktereigenschappen en omgevingsfactoren. Mensen die chronisch boos zijn, voelen zich vaak tekortgedaan en geven anderen de schuld van hun moeilijkheden. Zij zijn vaak opvliegend, vijandig of willen graag beter zijn dan de ander. Het is voor hen te pijnlijk om toe te geven dat zij zelf ook bijdragen aan dingen die er gebeuren. Boosheid wordt in dit geval een manier van zelfverdediging om de pijn van eigen fouten te vermijden.

Mensen die zich afhankelijk voelen van de waardering van anderen zijn vaak bang om boos te worden. Deze mensen voelen zich wel boos maar denken dat als ze dit laten merken, het gevolg is dat anderen hen dan niet meer aardig zullen vinden. De boosheid wordt dan vaak opgekropt of gericht op iets anders. Geremde mensen durven hun boosheid niet de vrije loop te laten, omdat zij het idee hebben dat zij zichzelf dan niet meer onder controle hebben. Gevoelens worden niet geuit, maar in plaats daarvan wordt er verstandelijk gepraat, zonder dat men gevoelens laat blijken. Sommige mensen spelen een rol om hun boosheid te uiten. Na een woede-uitbarsting ontkent iemand zijn boosheid door bijvoorbeeld te zeggen dat hij zichzelf niet was. Of iemand zet zijn boosheid om in lichamelijke klachten. Ingehouden woede kan zich bijvoorbeeld manifesteren als migraine of hartkloppingen. De werkelijke gevoelens van boosheid worden dan verhuld door de lichamelijke klachten.

Omgeving
De opvoeding draagt ook bij aan de manier waarop iemand omgaat met boosheid. Als iemand bijvoorbeeld nooit gecorrigeerd wordt door zijn ouders bij agressief gedrag, dan kan diegene op latere leeftijd nog steeds “opvliegend” of agressief reageren. Ook als ouders zelf vaak boos of agressief zijn tegen hun kinderen, dan dient dit vaak als een voorbeeld en kunnen kinderen dit gedrag later zelf gaan overnemen.
In een autoritaire of strenge omgeving kan iemand onder druk van de meerderheid gevoelens van boosheid ervaren en agressief gedrag gaan vertonen. Hitte of drukte kan gevoelens van irritatie of boosheid veroorzaken. Bijvoorbeeld een houseparty waar ook nog drugs wordt gebruikt, kan tot agressie leiden.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

De eigen boosheid uiten is een natuurlijke, gezonde reactie die nodig is om uw gevoelsleven in evenwicht te houden. Het is daarbij belangrijk dat u de boosheid richt op die- of datgene wat u boos heeft gemaakt. Waar het op aankomt is dat u, uw eigen gevoelens respecteert; het is uw eigen gevoel en daar hoeft u zich niet voor te schamen. Het is goed als u de ander duidelijk maakt dat zijn gedrag u pijn heeft gedaan en waarom dat zo is. Daarnaast is het belangrijk dat u zich probeert in te leven in de gevoelens van degene die u boos heeft gemaakt. Als men nagaat hoe de ander iets bedoeld heeft, is de situatie misschien beter te begrijpen. Als u zich na het uiten van uw boosheid beter voelt, zonder de ander gekwetst te hebben dan kunt u er vanuit gaan dat u dan te maken heeft met gezonde boosheid.

Als u uw boosheid niet uit, dan kan het gaan vreten aan uzelf. Opgekropte boosheid kan leiden tot zelfbeschadigend gedrag, zoals het bijten van nagels of snijden in het eigen lichaam. Als u geregeld de voor u belangrijke zaken inslikt, kunt u op den duur zelfs depressief worden. Het kan ook zijn dat u na de zoveelste frustratie “ontploft”; zo verschrikkelijk driftig wordt, terwijl het eigenlijk maar om iets kleins ging. Daardoor is het voor uzelf en anderen niet meer duidelijk waarom u eigenlijk boos was.

Als boosheid omslaat in destructief agressief gedrag, dan kan dat de band tussen mensen kapot maken. Het met opzet toebrengen van leed of pijn wordt destructieve agressie genoemd. Bij wraak blijft de boosheid iemand achtervolgen waardoor diegene het idee blijft houden dat hij de ander betaald moet zetten. Het kan ook zijn dat iemand boosheid op iets of iemand anders richt, zoals het pesten van onschuldige anderen. Het uiten van agressie is niet goed voor uzelf en anderen als het niet opbouwend is. Als u agressief wordt als reactie op een bedreiging, dan wordt dit reactieve agressie genoemd. Denk bijvoorbeeld aan het beetpakken van een zakkenroller.

Wanneer naar de huisarts?

Als u gedurende langere tijd lijdt onder uw gevoelens van boosheid, doordat u het niet op een gezonde manier kunt uiten, dan kunt u naar de huisarts gaan om advies. Vaak zal het advies bestaan uit een doorverwijzing naar een psycholoog. Er bestaan ook cursussen voor het aanleren van sociale vaardigheden of assertiviteit.

Wat kunt u er zelf aan doen?

  • Als uw woede op een bepaald moment ongelegen komt, dan kunt u het proberen om te zetten in iets anders. Zo kunt u bijvoorbeeld op een kussen slaan. Ook kunt u diegene een boze brief schrijven maar deze niet opsturen. De brief kunt u later eventueel overlezen en hieruit opmaken hoe (on)redelijk uw boosheid was.
  • Begrip doet wonderen, maar het heeft wel wat tijd nodig. Als u uw eigen gevoelens nagaat en daarna die van anderen, dan kan daarmee veel woede gesust worden. U kunt bijvoorbeeld een kwetsende opmerking van een ander op een andere manier in het hoofd proberen te formuleren, zodat het minder kwetsend klinkt. Probeer uw frustratie te uiten vanuit uzelf in plaats van verwijten te maken naar de ander. U kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik ben boos, ik vind dat je me pijn hebt gedaan’. Dan voelt de ander zich minder aangevallen en is er een gesprek mogelijk.
  • Als uw boosheid omslaat in lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, probeer dan de volgende keer anders om te gaan met uw gevoelens. Gebruik uw lichamelijke gevoel als een signaal dat u uw emoties moet uiten.
  • Alcohol verlaagt de drempel om agressief te reageren. Wanneer u onder invloed bent van alcohol kunt u ruzie daarom beter vermijden. Dit geldt ook voor het uitpraten van ruzies.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Boos zijn is gezond als het uzelf en anderen niet schaadt. Boosheid uiten, is iets wat iedereen moet leren. Iedereen heeft een eigen gevoel van boosheid; de een wordt door andere dingen gekwetst dan de ander. Het kan moeilijk zijn om een gevoel zoals boosheid de vrije loop te laten. Als u op een eerlijke manier boos kunt worden op de mensen in uw omgeving, dan kan dit achteraf vaak de band juist verstevigen. Met het uiten van boosheid verdwijnt vaak ook uw gekwetstheid. Tenslotte is het belangrijk om na te gaan of uw boosheid redelijk is.

In samenwerking met

Drs. F. Sio (auteur)
Drs. H.E. de Jonge (consulent)
Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Bronnen

  • Baanders MF. Ik ben niet verdrietig, ik ben boos: hoe oprecht zijn onze emoties? Bakker, 1999.
  • Jeninga J. Tel dan eerst even tot tien: voorkomen van agressief gedrag. Salland de Lange, 2000
  • Schuur G en Gispen A. Ik erger me blauw: omgaan met woede en irritaties. Boom, 1990.
  • Viscott D. De taal van de gevoelens. Servire Uitgevers B.V., 1990.
  • Wilson T. Het voelt goed: emoties beter begrepen. Andromeda, 1998.