Boosheid (jongeren)

Wat is boosheid?

Boosheid is een emotie, een gevoel, waarmee iedereen wel eens te maken heeft. Boosheid gaat gepaard met emotionele spanning. Als je boos bent, verhoogt dat je bloeddruk en ook je hart gaat sneller kloppen. Dit is een natuurlijke reactie van het lichaam op gevaar.

Het ‘gevaar’ hoeft niet altijd een echte bedreiging te zijn. Het kan ook een gedachte zijn die je boos maakt. Je kwaadheid richten op die of datgene wat je boos maakt is een natuurlijke reactie waardoor je je hart kunt luchten. De boze gevoelens verdwijnen weer als de dreiging van het gevaar verdwijnt. Boosheid is geen ‘slechte’ emotie. Het is wel belangrijk voor jezelf en anderen hoe je met je boosheid omgaat.

Symptomen boosheid

Boosheid kan op verschillende manieren naar buiten komen. De spanning die je voelt als je boos bent kan verschillen in hevigheid. Je kunt je nijdig, geïrriteerd, verstoord, kwaad, razend of woedend voelen. Je kunt je boosheid op een rustige manier laten merken, zodat je de gevoelens van een ander niet kwetst, terwijl je toch voor jezelf opkomt. Het luchten van je boosheid kan op deze manier als een opluchting ervaren worden. Dit wordt ook wel assertiviteit genoemd.

Het kan ook zo zijn dat je kwaad bent, maar dit niet uit. Vaak zul je je in zo’n geval machteloos en neerslachtig gaan voelen doordat je niets aan de situatie doet. Het inslikken van boze gevoelens wordt ook wel subassertiviteit genoemd.Het kan ook zijn dat je boos bent en je dat uit op een manier waarmee je de ander wilt kwetsen of zelfs kapot wilt maken. Dit wordt agressiviteit genoemd. Met agressiviteit verdedig je jezelf en kun je tot de aanval overgaan.

Hoe ontstaat boosheid?

Frustratie of kwetsing Je kunt boos worden doordat iets je niet lukt of als een ander je pijn doet. Als iemand je bijvoorbeeld beledigt, dan kan dat pijn doen. Dat kun je laten merken door kwaad te worden. Dan maak je aan de ander duidelijk dat die persoon je beledigd heeft. Je boosheid luchten is dan een manier om je pijn te verzachten. Het kan ook zijn dat je je boosheid niet uit, maar wel voelt. Op deze manier houd je de boosheid binnen waardoor je jezelf gaat ’opvreten’ en de pijn blijft voelen.

Karakter Wat je hebt meegemaakt en hoe je karakter is, speelt mee in hoe je met boosheid omgaat. Mensen kunnen niet in een hokje worden geplaatst: hoe mensen zich gedragen wordt bepaald door een mengeling van verschillende karaktereigenschappen. Mensen die chronisch boos zijn, voelen zich vaak tekortgedaan en geven anderen de schuld van hun moeilijkheden. Zij zijn vaak opvliegend, vijandig of willen graag beter zijn dan de ander. Het is voor hen te pijnlijk om toe te geven dat zij zelf ook bijdragen aan dingen die gebeuren. Boosheid wordt een manier van zelfverdediging om de pijn van eigen fouten te vermijden.

Mensen die zich afhankelijk voelen van de waardering van anderen, zijn vaak bang om boos te worden. Je voelt je wel boos maar je denkt, als je dit laat merken, dat anderen je dan niet meer aardig zullen vinden. De boosheid wordt vaak opgekropt of gericht op iets anders. Geremde mensen durven hun boosheid niet de vrije loop te laten, omdat ze het idee hebben dat ze zichzelf dan niet meer onder controle hebben. Gevoelens worden niet geuit, in plaats daarvan wordt er verstandelijk gepraat zonder dat men gevoelens laat blijken.

Sommige mensen spelen een rol om hun boosheid te uiten. Na een woede-uitbarsting ontkent iemand zijn boosheid door bijvoorbeeld te zeggen dat hij zichzelf niet was. Of iemand zet zijn boosheid om in lichamelijke klachten. Ingehouden woede kan zich manifesteren als migraine of hartkloppingen. De werkelijke gevoelens van boosheid worden dan geuit als de lichamelijke klachten.

Omgeving De opvoeding draagt bij aan de manier waarop iemand omgaat met boosheid. Als je bijvoorbeeld nooit gecorrigeerd wordt door je ouders bij agressief gedrag, dan kun je op latere leeftijd nog steeds ’opvliegend’ of agressief reageren. Ook als ouders zelf vaak boos of agressief zijn tegen hun kinderen, dan nemen kinderen dit als voorbeeld en kunnen zij dit gedrag later zelf gaan overnemen. In een autoritaire of strenge omgeving kan iemand onder druk van de meerderheid gevoelens van boosheid ervaren en agressief gedrag gaan vertonen.

Hitte of drukte kan ook gevoelens van irritatie of boosheid veroorzaken. Bijvoorbeeld een houseparty waar ook nog eens drugs wordt gebruikt, kan tot agressie leiden. Bovendien is bekend dat alcohol de drempel verlaagt om agressief te reageren.

Wat kun je verwachten bij boosheid?

Je boosheid uiten is een natuurlijke, gezonde reactie die nodig is om je gevoelsleven in evenwicht te houden. Het is daarbij belangrijk dat je de boosheid uit op die of datgene wat je boos heeft gemaakt. Waar het op aankomt is dat je je eigen gevoelens respecteert: het is jouw gevoel en daar hoef je je niet voor te schamen. Het is goed als je de ander duidelijk maakt dat zijn gedrag je pijn heeft gedaan en waarom. Daarnaast is het belangrijk dat je je probeert in te leven in de gevoelens van degene die je boos heeft gemaakt. Als je nagaat hoe de ander iets bedoeld heeft, kun je de situatie misschien beter begrijpen.

Als je je na het uiten van je boosheid beter voelt zonder de ander gekwetst te hebben, dan kun je er vanuit gaan dat je te maken hebt met gezonde boosheid. Als je je boosheid niet uit, dan kan het gaan vreten aan jezelf. Opgekropte boosheid kan leiden tot zelfbeschadigend gedrag, zoals het bijten van nagels of snijden in jezelf. Als je vaak de voor jouw belangrijke dingen inslikt, kun je op den duur zelfs depressief worden.

Het kan ook zijn dat je na de zoveelste frustratie ‘ontploft’: verschrikkelijk driftig worden, terwijl het maar om een klein dingetje ging. Dan is het voor jezelf en anderen niet meer duidelijk waarom je eigenlijk boos was. Als je boosheid omslaat in destructief agressief gedrag, dan kan dat de band tussen mensen kapotmaken. Het met opzet toebrengen van leed of pijn wordt destructieve agressie genoemd. Bij wraak blijft de boosheid je achtervolgen waardoor je het idee blijft houden dat je de ander betaald moet zetten.

Het kan ook zijn dat je boosheid op iets of iemand anders richt, zoals het pesten van onschuldige anderen. Het uiten van agressie is niet goed voor jezelf en anderen als het niet opbouwend is.Als je agressief wordt als reactie op een bedreiging, dan wordt dit reactieve agressie genoemd. Denk bijvoorbeeld aan het beetpakken van een zakkenroller.

Wanneer naar de huisarts?

Als je gedurende langere tijd lijdt onder je boosheid, doordat je het niet op een gezonde manier kunt uiten, dan kun je naar de huisarts gaan om advies. Vaak zal het advies bestaan uit een doorverwijzing naar een psycholoog. Er bestaan ook cursussen voor het aanleren van sociale vaardigheden of assertiviteit.

Wat kunt u er zelf aan doen?

  • Als je woede op een bepaald moment ongelegen komt, dan kun je het proberen om te zetten in iets anders. Je kunt bijvoorbeeld op een kussen slaan. Of je kan diegene een boze brief schrijven maar deze niet opsturen. Die brief kun je dan later overlezen en eruit opmaken hoe (on)redelijk je boosheid is.
  • Begrip doet wonderen, maar het heeft wel wat tijd nodig. Als je je eigen gevoelens nagaat en daarna die van anderen, dan kan daarmee veel woede gesust worden. Je kunt bijvoorbeeld een kwetsende opmerking van een ander op een andere manier in je hoofd proberen te formuleren, zodat het minder kwetsend klinkt.
  • Probeer je frustratie te uiten vanuit jezelf in plaats van verwijten te maken naar de ander. Bijvoorbeeld: 'Ik ben boos, vind dat je me pijn hebt gedaan'. Dan voelt de ander zich minder aangevallen en is er een gesprek mogelijk.
  • Als je boosheid omslaat in lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, probeer dan de volgende keer anders om te gaan met je gevoelens. Gebruik je lichamelijke gevoel als een signaal dat je je emoties moet uiten.
  • Alcohol verlaagt de drempel om agressief te reageren. Wanneer je onder invloed bent van alcohol kun je ruzie daarom beter vermijden. Dit geldt ook voor het uitpraten van ruzies.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Boos zijn is gezond als het jezelf en anderen niet schaadt. Boosheid uiten is iets wat je moet leren. Iedereen heeft zijn eigen gevoel van boosheid en wordt door bepaalde dingen wel of niet gekwetst. Het kan moeilijk zijn om een gevoel zoals boosheid de vrije loop te laten. Het betekent dat je gekwetst bent.

Als je op een eerlijke manier boos kunt worden op de mensen in je omgeving, dan zal dit achteraf vaak de band verstevigen. Met het uiten van je boosheid verdwijnt vaak ook de pijn die je is aangedaan. Tenslotte is het belangrijk om na te gaan of je boosheid redelijk is.

Lees ook: Boosheid schaadt het hart

In samenwerking met

Drs. F. Sio Drs. H.E. de Jonge Dr. A.A. Vendrig

Bronnen

  • Baanders MF. Ik ben niet verdrietig, ik ben boos: hoe oprecht zijn onze emoties? Bakker, 1999.
  • Jeninga J. Tel dan eerst even tot tien: voorkomen van agressief gedrag. Salland de Lange, 2000. Schuur G en Gispen A. Ik erger me blauw: omgaan met woede en irritaties. Boom, 1990.
  • Viscott D. De taal van de gevoelens. Servire Uitgevers B.V., 1990.
  • Wilson T. Het voelt goed: emoties beter begrepen. Andromeda, 1998.

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd