Bloedarmoede in de zwangerschap

Wat is bloedarmoede in de zwangerschap?

Bij bloedarmoede is het hemoglobinegehalte in het bloed te laag. Hemoglobine is een ijzerhoudend stofje in de rode bloedcellen. Het zorgt voor het transport van zuurstof via het bloed. De hemoglobinewaarde wordt uitgedrukt in een getal dat de hoeveelheid hemoglobine per liter bloed aangeeft.

Normaal ligt het hemoglobinegehalte voor vrouwen tussen de 7,5 en de 10 millimol per liter. Tijdens de zwangerschap daalt het hemoglobinegehalte in het bloed altijd. Daarom is er in de zwangerschap pas sprake van bloedarmoede als het hemoglobinegehalte lager is dan circa 6,8 millimol per liter. Bij negroïde vrouwen mag het iets lager zijn.

Symptomen bloedarmoede in de zwangerschap

Wanneer u bloedarmoede heeft, kunt u de volgende klachten en verschijnselen hebben:

  • moeheid
  • een licht gevoel in het hoofd
  • zwarte vlekken voor de ogen
  • het gevoel gemakkelijk flauw te vallen
  • een bleke huidskleur
  • hartkloppingen
  • een gevoel van benauwdheid
  • een gevoel van kortademigheid
  • een misselijk gevoel
  • geen energie
  • vatbaar zijn voor infecties

Hoe ontstaat bloedarmoede in de zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap daalt de hemoglobinewaarde. Dat is normaal. Het is het gevolg van een toename van de hoeveelheid bloed in combinatie met een veranderde samenstelling van het bloed. We spreken daarom in de zwangerschap pas van bloedarmoede als het hemoglobinegehalte lager is dan circa 6,8 millimol per liter. Dit wordt meestal veroorzaakt door een tekort aan ijzer.

Normale daling van de hemoglobinewaarde De daling tijdens de zwangerschap wordt veroorzaakt doordat de hoeveelheid bloed in uw lichaam toeneemt met één liter en de samenstelling ervan verandert. Bloed bestaat uit bloedcellen en bloedplasma (het bloedvocht waarin de cellen zitten).

Tijdens de zwangerschap neemt met name de hoeveelheid bloedplasma toe. Het aantal rode bloedcellen stijgt ook, maar niet zo sterk als het bloedplasma. Naar verhouding neemt het aantal rode bloedcellen per liter bloed dus af. Dit geldt ook voor de hemoglobine die immers in de rode bloedcellen zit.

Bloedarmoede In de zwangerschap komen er dus rode bloedcellen bij. Omdat rode bloedcellen hemoglobine bevatten, moet uw lichaam dus ook meer hemoglobine gaan aanmaken. Een belangrijke bouwstof van hemoglobine is ijzer. Ook uw kindje heeft ijzer nodig om zijn eigen bloed te maken en haalt dit via de moederkoek uit uw bloed. Tijdens de zwangerschap heeft u dus veel ijzer nodig.

Wanneer u te weinig ijzer binnenkrijgt via uw voeding, ontstaat er een tekort. Er is dan niet genoeg ijzer om elke bloedcel voldoende ijzer te geven. Het gevolg hiervan is dat elke rode bloedcel minder ijzer krijgt dan nodig is . Omdat ijzer nodig is voor de aanmaak van hemoglobine, bevat elke rode bloedcel door het ijzertekort minder hemoglobine dan normaal. De hemoglobinewaarde wordt hierdoor lager.

Een belangrijke stof bij de aanmaak van rode bloedcellen is foliumzuur. Soms kan door onvoldoende foliumzuur in de voeding ( bijvoorbeeld bij streng lijnen) een tekort ontstaan. Dit kan dan ook bloedarmoede geven.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Door de bloedarmoede voelt u zich niet fit en weinig energievol. Lichte bloedarmoede (tussen de 6,5 en 6,8 millimol per liter) is niet ernstig voor u en uw kind. Als de hemoglobinewaarde nog verder daalt, kan er niet voldoende zuurstof meer worden vervoerd. Uw klachten nemen toe en de toevoer van zuurstof naar uw kindje neemt af waardoor groeiachterstand en ontwikkelingsstoornissen kunnen ontstaan. Daarom moet bloedarmoede opgespoord en behandeld worden.

Controle op bloedarmoede Omdat bloedarmoede tijdens de zwangerschap vrij vaak voorkomt, zal uw verloskundige, huisarts of gynaecoloog die uw zwangerschap begeleidt hier alert op zijn. Tijdens de zwangerschapscontrole wordt standaard een aantal malen uw bloed gecontroleerd op bloedarmoede. Dit gebeurt met 12, 24 en soms 36 weken zwangerschap.

In sommige gevallen wordt ook met 30 weken gecontroleerd. Soms gebeurt dit met een vingerprikje, anders moet u bij een afnamelaboratorium bloed laten prikken. Als er tussen de standaardcontroles door aanwijzingen zijn voor bloedarmoede, kan het bloed extra worden gecontroleerd op bloedarmoede.

Behandeling Bloedarmoede kan heel goed worden behandeld met extra ijzer in de vorm van tabletten, de zogenaamde staalpillen. De ijzervoorraad wordt zo aangevuld en de rode bloedcellen worden weer voorzien van voldoende ijzer om hemoglobine te maken. Het zuurstoftransport is daarmee veilig gesteld. Wanneer er een tekort aan foliumzuur is, kan dit ook via medicijnen weer aangevuld worden.

Bijwerkingen De belangrijkste bijwerking van staalpillen is dat ze verstopping (obstipatie) kunnen veroorzaken. Bij sommige mensen leiden de staaltabletten juist tot diarree. Een andere hinderlijke bijwerking die soms optreedt, is misselijkheid. De meeste mensen verdragen staalpillen echter goed. Het is heel normaal dat uw ontlasting tijdens het gebruik van staalpillen donkerder tot zwart verkleurt.

Alternatieven voor staalpillen Als u een lichte vorm van bloedarmoede heeft en de staalpillen slecht verdraagt, kan de verloskundige u adviseren als alternatief voor de staalpillen andere ijzerbronnen te gebruiken. Dit kunnen ijzerverrijkte vruchtensappen, kruidenelixers of multivitamine preparaten zijn. Soms kan het ijzergehalte in het bloed hier ook door stijgen. U kunt dergelijke middelen beter niet op eigen initiatief gaan gebruiken, overleg altijd eerst met uw verloskundige of gynaecoloog.

Wanneer naar de huisarts?

Als u bij uzelf de verschijnselen van bloedarmoede herkent, kunt u dit bespreken met de huisarts, verloskundige of gynaecoloog die uw zwangerschap begeleidt. Deze kan dan het hemoglobinegehalte controleren. Omdat bloedarmoede tijdens de zwangerschap vrij vaak voorkomt, zal uw begeleider ook zelf alert zijn op tekenen van bloedarmoede en standaard uw bloed twee tot driemaal onderzoeken op tekenen ervan.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Opname van ijzer bevorderen Als u daadwerkelijk bloedarmoede heeft ontwikkeld, zult u staalpillen moeten nemen om ervoor te zorgen dat de bloedarmoede verdwijnt. IJzer wordt het beste door het lichaam opgenomen in combinatie met vitamine C. Neem de staalpillen dan ook in met bijvoorbeeld sinaasappelsap. Doe dit een half uur voor het ontbijt. Drink geen melk bij het ontbijt, want melk remt juist de opname van de staalpillen.

Verstopping (obstipatie) voorkomen Om verstopping als gevolg van de staalpillen te voorkomen is het belangrijk voldoende te drinken (minstens twee liter vocht per dag), voldoende vezels te eten (volkorenproducten) en regelmatig te bewegen (wandelen, fietsen, zwemmen).

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Door ijzerrijke voeding te gebruiken  kunt u de kans op bloedarmoede in de zwangerschap te verkleinen. Producten waar veel ijzer in voorkomt, zijn onder andere:

  • vlees
  • tomatensap
  • (cashew)noten
  • peulvruchten
  • volkorenbrood
  • kiwi’s
  • gedroogd fruit (abrikozen)
  • ei
  • tahoe
  • zilvervliesrijst
  • appelstroop
  • pure chocolade
  • groene groenten

Opname van ijzer bevorderen Combineer deze ijzerrijke producten met producten die vitamine C bevatten, zoals sinaasappelsap en ander fruit. Vitamine C bevordert de opname van ijzer. Drink geen melk of thee bij het eten; zij remmen juist de opname van ijzer. Drink daarom de melk die wel nodig is halverwege de ochtend, ‘s middags of ’s avonds.

Multivitamines Een multivitaminepreparaat kan ook helpen om het ijzergehalte te verhogen en om meer energie te krijgen. Er zijn speciale multivitaminepreparaten te koop voor zwangeren. Overleg voordat u zo’n preparaat gaat gebruiken met degene die uw zwangerschap begeleidt. Wanneer u zwangersschapsvitamine gebruikt, moet u niet tevens een ander vitaminepreparaat gebruiken, zeker geen vitamine A.

Aandachtspunten voor vegetariërs Ook als u vegetarisch eet en dus geen vlees waar veel ijzer in zit binnenkrijgt, bent u extra gevoelig om bloedarmoede te ontwikkelen. Daarbij is het belangrijk dat u andere voedingsmiddelen gebruikt met veel ijzer. Onder het kopje Wat kunt u er zelf aan doen? leest u daar meer over.

Melden Als u normaal al last heeft van bloedarmoede bent u extra gevoelig om bloedarmoede in de zwangerschap te ontwikkelen. Meld dit dan ook aan de verloskundige, huisarts of gynaecoloog die uw zwangerschap begeleidt. Volg de eerder vermelde voorzorgsmaatregelen zorgvuldig op.

In samenwerking met

Drs. J.H. Schieving (auteur) Drs. E.G.C. van Seumeren (consulent) Dr. K. Boer (consulent)

Meer informatie:

Bronnen

  • Moore ML. Perinatologie deel 3. Leerboek voor verpleegkundigen neonatologie en verloskunde. Derde druk. Houten, Bohn Stafleu Van Loghum 1997
  • Treffers PE, Heintz APM, Keirse MJNC et al. Obstetrie en Gynaecologie. De voortplanting van de mens. Eerste druk. Utrecht, Wetenschappelijke uitgeverij Bunge 1993
  • LESA Anemie tijdens de Zwangerschap en Kraamperiode
  • NHG Standaard: Anemie

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd