Bijholte-/voorhoofdsholteontsteking

Aandoening 2 maart 2016

Wat is een bijholte/voorhoofdsholteontsteking?

De bijholten zijn holle ruimtes achter de neus, in de bovenkaak en in het voorhoofd. Er zijn aan beide kanten in het hoofd vier holten:

  • voorhoofdsholte
  • zeefbeenholte
  • wiggebeenholte
  • kaakholte

Bij kinderen tot acht jaar zijn de bijholten nog niet volledig ontwikkeld zodat bij hen deze ontsteking niet vaak voorkomt. De ruimtes staan via kleine kanaaltjes in verbinding met de neus. Het slijmvlies dat de neus van binnen bedekt, loopt via de verbindingskanaaltjes door in de bijholten.

Men spreekt van sinusitis of bijholteontsteking wanneer het slijmvlies van één of meer ruimtes is ontstoken. Zelden blijft de ontsteking beperkt tot één holte, meestal zijn er meerdere aangedaan. De bijholten die het meest zijn ontstoken zijn de kaakholten. Hoewel de term voorhoofdsholteontsteking vaak wordt gebruikt, zijn de voorhoofdsholten meestal niet ontstoken.

Zowel de arts als de patiënt zeggen al gauw dat er sprake is van een sinusitis. Uit onderzoek blijkt echter dat het hierbij in de meeste gevallen gaat om een flinke verkoudheid of om spanningshoofdpijn.

Er zijn een aantal simpele methodes om sneller te herstellen van een bijholte- of voorhoofdsholte ontsteking. Lees hieronder de tips.

Symptomen van een bijholte/voorhoofdsholteontsteking

Pijn in het voorhoofd, bovenkaken of achter de ogen zijn de belangrijkste verschijnselen. Ook kan er een drukkend gevoel of vol gevoel zijn in het hoofd en de kiezen kunnen pijnlijk zijn bij het kauwen.

Meestal is er een verkoudheid aan voorafgegaan. Verder heeft u meestal een verstopte neus, al of niet met geelgroen, soms wat bloederig slijm. Dit slijm kan ook achter in de keel terechtkomen waardoor men gaat hoesten.

De pijn is vooral ’s ochtends aanwezig en verergert bij voorover bukken.
Iemand met een sinusitis kan koorts hebben en zich flink ziek voelen.

Hoe ontstaat een bijholte/voorhoofdsholteontsteking?

Meestal ontstaat een sinusitis in aansluiting op een verkoudheid. Door de verkoudheid is het neusslijmvlies gezwollen. De zwelling zet zich door in de afvoerkanaaltjes van de bijholten. De slijmvliezen kunnen daardoor hun afvalproducten niet kwijt. De weerstand van de slijmvliezen vermindert, virussen en bacteriën kunnen toeslaan en er ontstaat een ontsteking. In 75% van de gevallen is een bacterie de oorzaak.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Sinusitis is een aandoening die vanzelf overgaat. Zonder behandeling zijn de klachten meestal binnen een week verdwenen. Na tien dagen is tweederde van de patiënten hersteld, na vier weken iedereen.

Wanneer u deze aandoening vermoedt, hoeft u hiermee niet naar de huisarts. Met onderstaande adviezen kunt u de klachten zelf behandelen. Wanneer u erg ziek bent of wanneer de klachten langer aanhouden dan een week, raadpleeg dan de huisarts.

Wanneer naar de huisarts?

In het algemeen zijn de klachten van een bijholteontsteking binnen een week verdwenen. Als de klachten langer aanhouden dan een week kunt u de huisarts raadplegen. Ook wanneer u zich erg ziek voelt is dat verstandig.

De werkzaamheid van antibiotica bij sinusitis is onvoldoende aangetoond. Daarom zal de huisarts terughoudend zijn met deze middelen. Alleen bij ernstige klachten die langer dan een week duren kunnen antibiotica worden overwogen.

Soms kan een allergie klachten veroorzaken die lijken op een bijholteontsteking. Klachten die in deze richting wijzen zijn: niezen, seizoensgebonden pijn en veel helder slijm. Het is dan goed om met de huisarts te overleggen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Aangezien vrijwel elke sinusitis volgt op een verkoudheid zijn de maatregelen voor beide aandoeningen vrijwel hetzelfde.

Druppelen
Het belangrijkste van de behandeling is om ervoor te zorgen dat de afvalproducten weg kunnen uit de ontstoken bijholten. Dit kunt u bereiken door de neus te druppelen met zout water. Hierdoor neemt de zwelling van het slijmvlies in neus en bijholten af waardoor de afvalproducten kunnen worden afgevoerd.

Zoutwater-neusdruppels kunt u kant en klaar kopen bij de drogist of in de apotheek. Met een pipetje of spuitje (te koop in de apotheek) kunt u de oplossing driemaal daags (minstens twee druppels per keer) in beide neusgaten aanbrengen. Buig uw hoofd achterover en druppel het zoute water in één neusgat tot u voelt dat het opengaat. Doe dan hetzelfde met het andere neusgat. Aangezien dit zoute water even zout is als het lichaamsvocht kan het onbeperkt worden gebruikt.

Bij drogist en apotheek zijn ook zoutwatersprays verkrijgbaar. Dit kan een goed alternatief zijn bij kinderen die het druppelen vervelend vinden.

Stomen
Een tweede behandelingsmogelijkheid bij sinusitis is het stomen. Door deze maatregel wordt het slijm in neus en bijholten dun gemaakt waardoor het er gemakkelijk uit kan. Stomen doet u door het gezicht boven een kom kokend water te houden. U ademt de vochtige lucht door de neus in. De stoom wordt op het gezicht geconcentreerd door een handdoek zo over hoofd en pan te plaatsen dat geen stoom kan ontsnappen. Toevoegen van kamille aan het stoomwater kan geen kwaad, menthol, rhinocaps en dergelijke, worden afgeraden. Bij sinusitis stoomt u twee maal per dag gedurende vijftien minuten.

Stomen bij kinderen gebeurt op een andere manier. U zorgt voor een sterke stoomvorming in de doucheruimte. Dit kunt u doen door de warme straal van de douche op een koude muur te richten. Vervolgens laat u het kind een kwartiertje in deze ruimte spelen, of u gaat met het kind onder de douche of in bad. Tabaksrook prikkelt de slijmvliezen en werkt de genezing van de sinusitis tegen. Rook dus niet of zo weinig mogelijk als u het niet kunt laten.

Als u het nodig acht, kunt u een pijnstiller nemen. De klachten genezen er niet door, de pijn is een aantal uren minder erg. Als pijnstiller kunt u paracetamol gebruiken. Met het gebruik van neusdruppels die niet uit zout water bestaan (otrivin, xylometazol) dient men voorzichtig te zijn. Gebruik ze niet langer dan één week achter elkaar.

Ter preventie van bijholteontstekingen is mogelijk het ophalen door de neus beter dan het onder druk snuiten van de neus. Zorg voor een goede algehele conditie.

In samenwerking met

Drs. P.A. van Dijk (auteur)
Drs. A.V.M. de Visscher (consulent)
Dr. J.A.M. Engel (consulent)

Bronnen

  • NHG Standaard Rhinosinusitis 2014
  • Eekhof JAH,Knuistigh Neven A, Opstelten W. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk zesde druk 2013. Reed business education, Amsterdam