Astma

Wat is astma?

Astma is een aandoening van de luchtwegen die zowel bij kinderen als volwassenen kan voorkomen. De aandoening wordt gekenmerkt door aanvallen van hoesten, piepen, benauwdheid en extra slijmproductie in de longen.

In het verleden viel astma samen met twee andere longaandoeningen onder de verzamelnaam CARA. Tegenwoordig worden deze twee andere longziekten samen COPD genoemd en astma gewoon astma.

Astma-aanvallen kunnen worden uitgelokt door prikkels waar het lichaam op reageert, bijvoorbeeld allergische prikkels zoals huisstofmijt, kattenharen, of andere prikkels zoals rook, vochtigheid of inspanning.

Het slijmvlies dat de longen van binnen bekleedt gaat hierdoor ontsteken, zwelt op en gaat meer slijm produceren. Deze ontstekingsreactie is dus niet het gevolg van een infectie met bacteriën of virussen, maar een reactie van het slijmvlies op prikkels. De spiertjes rondom het slijmvlies kunnen spastisch samentrekken. Dit leidt tot een vernauwing van de luchtwegen en een bemoeilijkte ademhaling, wat een gevoel van benauwdheid geeft.

Tussen de aanvallen door, kunnen er weinig of geen klachten zijn. Astma is niet altijd een blijvende aandoening. De meeste mensen groeien er overheen, vooral als het op jonge leeftijd is begonnen. In de andere gevallen kunnen de verschijnselen bestreden worden met medicijnen.

U kunt ook zelf veel doen om de klachten te verminderen. Door een goede behandeling is astma normaal gesproken niet gevaarlijk en hoeft het weinig invloed te hebben op uw dagelijks leven.

Symptomen astma

Het is niet altijd gemakkelijk om verkoudheid en astma van elkaar te onderscheiden. Beide aandoeningen leiden tot ‘vol zitten’, hoesten en soms benauwdheid. Toch heeft astma een paar kenmerken die niet bij een verkoudheid voorkomen.

Aanvallen Astma kenmerkt zich door aanvallen van hoesten en/of benauwdheid en/of een piepende ademhaling. Tussen de aanvallen door zijn er vaak geen klachten.

Allergie Een astma aanval heeft vaak een allergische oorzaak. Dat wil zeggen dat het lichaam afweerstoffen heeft gemaakt tegen een bepaalde stof of prikkel, en dat blootstelling aan die stof of prikkel een astma aanval kan geven.

De meest voorkomende allergische oorzaken zijn:

  • stof (bijvoorbeeld huisstofmijt in vloerbedekking)
  • haren en huidschilfers (bijvoorbeeld van katten)
  • stuifmeel en graspollen (voornamelijk in de lente en zomer)

Als u eenmaal astma heeft, kunnen aanvallen ook uitgelokt worden door allerlei andere prikkels. We noemen dat hyperreactiviteit. U reageert dan veel eerder en veel sterker dan een ander, zoals:

  • na een verkoudheid
  • bij blootstelling aan sigarettenrook (zelf roken of meeroken)
  • koude lucht (bijvoorbeeld tijdens boodschappen doen in de winter)
  • smog of andere luchtjes (bijvoorbeeld parfum)
  • inspanning (bijvoorbeeld sporten, vrijen)

Aanleg/erfelijkheid Mensen van wie een eerstegraads familielid (vader, moeder, dochter of zoon) astma heeft, hebben een grotere kans op astma. Deze aanleg voor astma is erfelijk. Toch krijgt niet iedereen met deze aanleg ook echt astma.

Waarschijnlijk spelen er meerdere factoren mee bij het ontstaan van de aandoening. Hiernaar wordt nog veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. In bepaalde gevallen of omstandigheden kan het waarschijnlijker zijn dat iemand astma heeft.

De aanleg voor astma kan al op de babyleeftijd duidelijk worden, maar meestal begint het tussen het tweede en tiende levensjaar. Baby's met een bepaalde vorm van eczeem (constitutioneel eczeem of dauwworm) hebben een grotere kans om later astma te krijgen.

Kinderen onder de vier jaar die steeds weer opnieuw periodes doormaken van hoesten, piepen en volzitten, hebben ongeveer vijftig procent kans op astma. Deze periodes moeten dan wel meer dan vijf keer per jaar voorkomen en langer dan tien dagen duren.

Als deze kinderen ouder worden, kunnen de perioden piepen en kortademigheid toenemen, maar ze kunnen ook volledig verdwijnen.

Hoe ontstaat astma ?

De aanleg voor astma is erfelijk. Toch krijgt niet iedereen met deze aanleg astma. Er spelen waarschijnlijk nog meer factoren mee bij het ontstaan van astma dan alleen erfelijkheid. Naar deze factoren wordt nog wetenschappelijk onderzoek gedaan. Wel weten we dat blootstellingen aan allergie verwekkende stoffen ongunstig is net als infecties door bepaalde virussen op kinderleeftijd.

Bij iemand met aanleg voor astma, kunnen bepaalde prikkels en stoffen plotseling (soms al na een kwartier maar soms pas na acht uur) leiden tot een astma aanval. De bekendste voorbeelden zijn prikkels als vocht, stof, stuifmeel en pollen en rook. Het slijmvlies in de longen gaat opzwellen en produceert meer slijm. De spiertjes rondom de luchtwegen raken geïrriteerd en gaan samentrekken. De luchtwegen worden hierdoor nauwer en dit leidt tot benauwdheid en tot een piepend geluid bij het ademen.

Geestelijke inspanning, emoties en spanningen hebben invloed op alle ziekten, en dus ook op astma. Zij zijn echter niet de oorzaak van deze ziekte. Iemand die astma heeft en een moeilijke periode doormaakt (bijvoorbeeld door ruzies, echtscheiding, examens of een verhuizing) kan wel vaker een aanval krijgen of meer last van de ziekte ervaren.

In zulke gevallen is het zinvol de verergerende omstandigheden aan te pakken. Eventueel kunt u daarbij hulp inroepen van een naast familielid of een vriend, uw huisarts of een maatschappelijk werker. Het belangrijkste in deze situaties is altijd de goede medicijnen te gebruiken.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Astma is een relatief onschadelijke aandoening van de luchtwegen. De aanleg voor deze ziekte heb je en die is niet te veranderen. Maar u hoeft zeker niet altijd last te hebben.

Door een aantal dingen te veranderen in uw huis en uw gewoontes, kunt u de klachten die u ervan heeft, doen verminderen. Dit is minstens net zo belangrijk als de eventuele medicatie die u krijgt van uw huisarts.

Wat u zelf aan astma kunt doen, leest u onder het kopje 'Wat kunt u er zelf aan doen?'.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Saneren Saneren wil zeggen dat u alle prikkels en stoffen die bij u of uw kind een aanval kunnen uitlokken, zoveel mogelijk verwijdert uit uw huis.

Katten en andere gezelschapsdieren Als de boosdoeners huidschilfers of haren van een kat zijn, kan het verstandig zijn een nieuw thuis voor de kat te zoeken.

Huisstofmijten In de meeste gevallen gaat het echter om ongewilde huisdieren: de huisstofmijten. Deze kleine beestjes die met het blote oog niet te zien zijn, leven voornamelijk in stof.

Niet roken Na huisstofmijt is rook de belangrijkste veroorzaker van astma-aanvallen. Een volwassene met astma kan het beste, in het belang van zijn eigen gezondheid stoppen, met roken. Ook het verblijven in rokerige ruimtes kan het beste vermeden worden.

Bij kinderen met astma is het erg belangrijk dat er niet in de omgeving van het kind gerookt wordt. Mocht u het vervelend vinden dit steeds tegen het bezoek te moeten zeggen, dan kan een 'niet roken'-sticker op de voordeur uitkomst bieden.

Goede vakantiebestemmingen kiezen Voor iemand met astma kan het letterlijk een verademing zijn om op vakantie te gaan naar een gebied waar weinig prikkels en stoffen zijn die een astma-aanval kunnen veroorzaken.

Bergen en zee zijn wat dat betreft ideale vakantiebestemmingen. Voor kinderen met en ernstige vorm van astma zijn er ook speciale kuuroorden in deze gebieden.

Gedoseerde inspanning Inspanning tijdens een astma-aanval kan moeilijk zijn. Helaas kan bij een enkeling inspanning een astma-aanval uitlokken. Natuurlijk kan inspanning niet vermeden worden. Maar u kunt er wel op een goede manier mee omgaan.

Fietsen naar school of het werk kan best, maar als u of uw kind slecht tegen vocht kan, is het verstandiger om dit bij mist achterwege te laten. In dit voorbeeld is zwemmen in een gewoon zwembad beter dan in een subtropisch zwembad omdat bij deze laatste de luchtvochtigheid veel hoger is.

Daarnaast kan een goede warming-up de klachten soms voorkómen. Door op deze manier te redeneren kunt u voor u of uw kind een uitstekend inspanningsprogramma opstellen.

Griepprik halen Griep is ook een van de prikkels die kan leiden tot verergering van de astma. De beste manier om griep te voorkomen, is de griepprik. Als u astma heeft, is het daarom verstandig gehoor te geven aan de oproep van uw huisarts voor het krijgen van deze injectie.

Geestelijke rust en ontspanning Geestelijke inspanning, emoties en spanningen verhogen de gevoeligheid voor ziektes. Iemand die astma heeft en een moeilijke periode doormaakt (bijvoorbeeld door ruzies, echtscheiding, examens of een verhuizing) kan dus meer last hebben. In deze gevallen kan het belangrijk zijn de medicatie aan te passen zodat de klachten weer verminderen.

Natuurlijk is het in deze situatie goed om stappen te ondernemen die je een beter gevoel geven. Dat kan variëren van tijd nemen voor ontspanning door een lekker boek lezen of een goede film zien, tot die ruzie met uw collega oplossen. Iedereen kan dat voor zich bepalen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Evenwicht zoeken U heeft net een groot aantal mogelijkheden gelezen waarmee u astma kunt voorkomen, of de gevolgen ervan kunt beperken. Een goede aanpak leidt tot een duidelijke verbetering en meestal tot het volledig verdwijnen van de klachten. Een 'normaal' leven is dan in ieder geval mogelijk.

Het is dan ook erg belangrijk u te realiseren dat er mogelijkheden beschreven zijn en geen verplichtingen. U voelt zelf het beste wat u wel kunt en wat niet. En net als bij veel dingen in het leven moet ook hier een balans gevonden worden tussen geven en nemen. Als uw kind bijvoorbeeld slecht tegen vocht kan maar haar vriendinnetje geeft een partijtje in een subtropisch zwembad, kunt u best een compromis sluiten. Door het kind van tevoren goede medicatie te geven en de ouders van het jarige meisje goed voor te lichten, kan dit best.

Mocht u twijfelen over wat u in een bepaalde situatie het beste kunt doen, kunt u dit natuurlijk altijd overleggen met uw huisarts of zijn assistente.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur) Dr. B. Bottema (consulent) Dr. P.J.G. Schreurs (consulent) Drs. E.L. Swart (consulent)

Bronnen

  • NHG-standaarden: Astma bij kinderen, COPD en astma bij volwassenen: diagnostiek, Astma bij volwassenen: behandeling. Nederlands Huisartsen Genootschap. Utrecht.
  • Lisdonk van de EH, Bosch van den SJHM, Lagro-Janssen ALM, Schers HJ. Ziekten in de huisartsenpraktijk vijfde druk  2008.  Reed Business, Amsterdam.
  • www.longfonds.nl

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd