Artrose

Aandoening 1 maart 2016

Wat is artrose?

Artrose is de meest voorkomende reumatische aandoening in Nederland. De kans op de aandoening neemt toe met het ouder worden. Bij artrose is overigens geen sprake van slijtage, maar van een verandering in de gewrichten. Hoe deze verandering tot stand komt is niet geheel duidelijk. Waarschijnlijk spelen een aantal, elkaar beïnvloedende factoren een rol. Met name aanleg, erfelijkheid en (over)belasting van het gewricht lijken een rol te spelen. Andere namen voor artrose zijn ‘osteo-artrose’, ‘degeneratieve gewrichtziekte’, ‘slijtagereuma’ en ‘artrosis deformans’.

Symptomen artrose

Artrose komt het meeste voor aan de handen, de heupen en de knieën. Het komt bij vrouwen tweemaal zoveel voor dan bij mannen. Knieartrose komt het meest voor.
Artrose kan in een of meerdere gewrichten aanwezig zijn. Veranderingen in de gewrichten kunnen overigens aanwezig zijn zonder dat er klachten zijn.
De volgende klachten kunnen optreden:

  • pijn
  • stijfheid
  • veranderende gewrichten
  • overige symptomen.

Pijn
Artrose begint vaak met lichte pijn in het gewricht die geleidelijk aan wat erger kan worden. De pijn zit meestal in het gewricht zelf, soms kan de pijn uitstralen naar het gebied rondom het gewricht. De pijn is vaak het hevigst na een periode van rust, bijvoorbeeld na het opstaan ’s morgens of na lang zitten. Dit wordt startpijn genoemd en dit verdwijnt meestal na een aantal minuten bewegen. Bij gevorderde artrose kan de pijn ook in rust en tijdens de nacht aanwezig blijven.

Stijfheid
Bij artrose kunnen de gewrichten met name ’s morgens stijf zijn. Dit wordt ochtendstijfheid genoemd. Na een aantal minuten bewegen verdwijnt de stijfheid.

Veranderende gewrichten
Artrose leidt vaak tot een zichtbare verandering in de gewrichten. Het gewricht kan breder worden, vervormen, een andere stand aannemen of er kunnen (pijnloze) uitsteeksels ontstaan. Met name bij artrose in de vingers kunnen deze uitsteeksels ontstaan. Dit worden de ‘noduli van Heberden’ genoemd.

Overige symptomen
Bij mensen met artrose kunnen de gewrichten kraken bij beweging. Tevens kan er een ontsteking van het gewricht ontstaan. Het gewricht wordt dan dikker, roder, warmer, pijnlijker en de functie neemt tijdelijk af. Wanneer er een stukje bot afbreekt, zwerft dit door het gewricht. Hierdoor kan het gewricht soms ‘op slot’ zitten.

Hoe ontstaat artrose?

Een gewricht is een scharnier tussen twee of meerdere botten. Het scharnier wordt in vorm gehouden door spieren en bindweefsels. De uiteinden van de botten die het scharnier vormen, zijn bekleed met een laagje kraakbeen. De botuiteinden worden hierdoor omgeven en zijn zo beschermd tegen wrijven, krachten en schokken. Door het kraakbeen beweegt het gewricht soepeler.
Bij artrose neemt de hoeveelheid en de kwaliteit van dit kraakbeen af. De botuiteinden zijn niet langer voldoende beschermd en dit leidt tot pijn. Het gewricht loopt minder soepel waardoor stijfheid ontstaat. De botuiteinden worden door de beschadiging geprikkeld en kunnen vervormen. Soms breken er stukjes, de zogenaamde ‘muizen’, vanaf.

Artrose is overigens geen slijtage, het is een verandering. Hoe deze verandering tot stand komt is niet geheel duidelijk. Waarschijnlijk spelen een aantal, elkaar beïnvloedende factoren een rol. Met name aanleg, erfelijkheid en (over)belasting van het gewricht lijken een rol te spelen. Ouderen, vrouwen, topsporters, mensen met beroepen die de gewrichten belasten, mensen met overgewicht en mensen die ooit een blessure of letsel aan een gewricht hebben gehad, hebben een grotere kans op het krijgen van artrose.

Wanneer de artrose het gevolg is van een letsel, blessure of afwijking wordt gesproken van ‘secundaire artrose’. In de andere gevallen spreekt men over ‘primaire artrose’.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

De diagnose artrose wordt vaak door de huisarts gesteld. De klachten zijn meestal zo duidelijk dat aanvullend onderzoek, in de vorm van bijvoorbeeld een röntgenfoto, meestal niet nodig is. Er zijn geen behandelingen of medicijnen die artrose kunnen genezen.
Uw arts kan een behandeling voorstellen. Het doel hiervan zal zijn om klachten die u kunt hebben door de artrose, te helpen verminderen. Aan het einde van dit artikel kunt u lezen wat u er zelf aan kunt doen om uw klachten te verminderen en verergering te voorkomen. De behandeling is afhankelijk van de klachten, de situatie en de gezondheid en kan daarom per patiënt verschillen. Mogelijke behandelingen zijn:

  • pijnstilling
  • oefening
  • voorkomen overbelasting
  • operatie

Pijnstilling
Bij lichte tot matige pijn wordt vaak paracetamol voorgeschreven. Wanneer u soms klachten heeft, kunt u op momenten dat het nodig is een tablet paracetamol innemen.
Heeft u vrijwel altijd pijn dan kunt u een hiervan een onderhoudsdosering gebruiken. Dit houdt in dat u op vaste momenten van de dag paracetamol inneemt. Heeft u hevige pijn of helpt paracetamol niet, dan kan de huisarts u sterkere pijnstillers voorschrijven, zoals ibuprofen en diclofenac. Dit zijn pijnstillers die eveneens een ontstekingsremmende werking bezitten. Wanneer u er gevoelig voor bent, kunnen deze pijnstillers maagklachten veroorzaken. Overleg daarom altijd eerst met uw huisarts voordat u deze medicijnen gaat gebruiken. Een enkele keer zal uw huisarts een crème voorschrijven die de huid enigszins gevoelloos maakt en de pijn vermindert; in enkele gevallen injecteert uw huisarts ontstekingsremmende stoffen direct in het gewricht. In het algemeen geldt dat het af te raden is pijnstillers in grote hoeveelheden te gebruiken. Overmatig gebruik kan schadelijk zijn. Overlegt u daarom altijd eerst met uw huisarts.

Oefening
Klachten kunnen sterk verminderen door het gewricht op de juiste manier te trainen. De fysio- of oefentherapeut kan u oefeningen leren die u thuis zelf kunt uitvoeren. Met de hulp van een ergotherapeut kunt u leren hoe u uw dagelijkse bezigheden zoals werk, hobby’s en huishoudelijke taken het beste kunt uitvoeren met uw artrose. Warmte heeft een gunstig effect op de klachten. Bewegen in warm water is dan ook ideaal.

Overbelasting voorkomen
Probeer overbelasting te voorkomen. De artrose blijft verergeren wanneer eventuele overbelasting blijft bestaan. Wanneer u last heeft van artrose in uw heup of uw knie zal de huisarts u een wandelstok adviseren. Ook overgewicht leidt tot overbelasting van uw gewrichten. Bent u te zwaar, dan is het zeer verstandig om af te vallen.

Operatie
In enkele gevallen wordt een operatie uitgevoerd. Het gewricht wordt dan gecorrigeerd, vastgezet of vervangen door een prothese. Wanneer naar de huisarts? Als u het vermoeden heeft dat u artrose heeft, dan is het raadzaam een afspraak te maken met uw huisarts. Uw huisarts kan nagaan of uw klachten inderdaad door artrose veroorzaakt worden en welke vorm van behandeling voor u het meest geschikt is.

Wanneer naar de huisarts?

Als u het vermoeden heeft dat u artrose heeft, dan is het raadzaam een afspraak te maken met uw huisarts. Uw huisarts kan nagaan of uw klachten inderdaad door artrose veroorzaakt worden en welke vorm van behandeling voor u het meest geschikt is.

Wat kunt u er zelf aan doen?

U kunt zelf niets doen om de artrose te genezen. Wel kunt u veel doen om uw klachten te verminderen en verergering te voorkomen (zie ‘Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen’).

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

U kunt het volgende doen om uw klachten te verminderen en verergering te voorkomen:

  • Zorg voor een goed, gezond lichaamsgewicht
    Overgewicht leidt tot overbelasting van uw gewrichten.
  • Blijf bewegen
    Wanneer u tijdelijk hevige klachten heeft, mag u het gewricht best even ontzien. Maar probeer zo snel mogelijk weer te gaan bewegen. Doe dit op een verantwoorde manier zodat u uw gewrichten niet overbelast. Overleg eventueel met een fysio- of oefentherapeut hoe u uw activiteiten weer op een verstandige manier kunt opbouwen.
  • Houd uw gewrichten warm
    Warmte kan de klachten die kunnen optreden als gevolg van artrose verminderen. Zorg ervoor dat het in uw omgeving niet te koud is. Probeer regelmatig te gaan zwemmen in warm water. Over de mogelijkheden hiervoor kunt u contact opnemen met het regionale reumafonds bij u in de buurt of met uw zwembad.
  • Voorkom overbelasting
    Gebruik bij het lopen eventueel een wandelstok. Probeer belastende bewegingen zoals traplopen en knielen zoveel mogelijk te beperken. U merkt vaak zelf welke bewegingen uw gewrichten overbelasten, doordat u daarna klachten krijgt.

Verder lezen?

Lees ook eens het dossier op Dokterdokter over de symptomen en behandeling van artrose.

In samenwerking met

Andrea Liedtke (auteur)
W. van Donselaar (consulent)
R. Burger (psycholoog)

Bronnen

  • Meer van der J, Stehouwer CDA, Ottenlander den GJH. Interne geneeskunde, elfde herzien druk. Bohn Stafleu van Loghum. Houten/Diegem: 1996.
  • reumafonds.nl
  • Everdingen JJE, Glerum JH,Schobben AFAM,Wiersma Tj(red). Diagnose en Therapie 2013-2014. BSL, Houten. 2013
  • Lisdonk van de EH, Bosch van den SJHM, Lagro-Janssen ALM, Schers HJ. Ziekten in de huisartsenpraktijk vijfde druk  2008.  Reed Business, Amsterdam.