Anticonceptie natuurlijke methoden

Aandoening 1 maart 2016

Wat zijn natuurlijke anticonceptiemethoden?

Deze methoden om zwangerschap te voorkomen zijn vooral gebaseerd op het niet hebben van  gemeenschap tijdens de vruchtbare dagen van de vrouw. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de kennis over de normale vruchtbaarheid van de vrouw. Voor het toepassen van coïtus interruptus (C.I.) is deze kennis niet nodig. Hoe de vruchtbare periode wordt bepaald, hangt af van de gekozen methode.

Bij een regelmatige cyclus van 28 dagen zijn er per jaar 13 periodes van ongeveer 4 dagen, dat een vrouw vruchtbaar is. Dat is op de dag van de eisprong en de dagen die daar aan voorafgaan. De vruchtbaarheid is dan afhankelijk van de overlevingsduur van de zaadcellen. Die bedraagt gemiddeld 2 dagen, maar sommige zaadcellen kunnen zelfs tot 5/6 dagen overleven. Een cyclus begint per definitie op de eerste dag van de menstruatie en eindigt op de laatste dag voorafgaande aan de volgende menstruatie. Tijdens het eerste gedeelte van de cyclus, de folliculaire fase, gaan een of meerdere follikels uitrijpen totdat er op de dag van de eisprong (ovulatie) een of meerdere eitjes vrijkomen.

De tweede fase heet de luteale fase, waarbij het baarmoederslijmvlies wordt voorbereid om 5 tot 7 dagen na een eventuele bevruchting een bevruchte eicel te kunnen laten innestelen. Als er geen bevruchting is geweest dan wordt weer 7 dagen later het baarmoederslijmvlies afgestoten (menstruatie) en begint de cyclus weer opnieuw. De tweede fase (luteale fase) duurt 12 tot 16 dagen; de duur van de eerste fase (folliculaire fase) kan wisselen. Een normale cyclus kan een lengte hebben van 18 tot 35 dagen. Bij een cyclus van 18 dagen is er al een eisprong tijdens de laatste dagen van de menstruatie. Bij een cyclus van 35 dagen komt de eisprong pas 3 weken na het begin van de menstruatie. Vanaf de tweede dag na de ovulatie is bevruchting niet meer mogelijk.

 

Hoe werken natuurlijke anticonceptiemethoden?

Met uitzondering van de C.I. methode zijn de natuurlijke methoden werkzaam als er tijdens de vruchtbare dagen geen geslachtsgemeenschap plaats vindt. We noemen dat ook wel periodieke onthouding (P.O.). De natuurlijke methoden van geboorteregeling zijn bedoeld om de vruchtbare periode waarin geen geslachtsgemeenschap mag plaatsvinden te bepalen.De NFP-methode (Natuurlijke Family Planning) ook wel sympto-thermale methode genoemd is gebaseerd op het waarnemen door de vrouw van een aantal veranderingen, die gedurende de cyclus plaats vinden in relatie tot de vruchtbare periode. Er worden drie veranderingen tijdens de cyclus geobserveerd:

·        de lichaamstemperatuur

·        het (cervix) slijm

·        de consistentie (weekheid) van de baarmoederhals

Bij de temperatuurmethode wordt gebruik gemaakt van het gegeven dat in de periode na de ovulatie tot aan de eerstvolgende menstruatie de basale lichaamstemperatuur 0,2 à 0,3 ºC hoger is dan in het eerste gedeelte van de cyclus. De lichaamstemperatuur dient steeds ‘s morgens vóór het opstaan op een vast tijdstip te worden opgenomen om deze betrouwbaar te kunnen interpreteren. Het goedkoopste is om de temperatuur op te meten met een simpele thermometer en de gegevens dagelijks te noteren.

Door het combineren van de verkregen gegevens is het tijdstip van de ovulatie met vrij grote nauwkeurigheid te bepalen. Om de methode betrouwbaar toe te leren passen worden cursussen georganiseerd, die door speciaal hiervoor opgeleide NFP-consulenten worden gegeven.

Vanaf de tweede dag met de verhoogde temperatuur is het ontstaan van zwangerschap niet meer mogelijk. Bij deze methode kan dus pas achteraf het moment van de eisprong worden vastgesteld. Men dient eerst een drietal maanden dagelijks de temperatuur te meten en dit te noteren om het eigen ritme te kunnen vaststellen. Geslachtsgemeenschap dient dan te worden vermeden vanaf 7 dagen voorafgaande aan de dag van de berekende eisprong tot en met de tweede dag na de eisprong.

Het principe van de temperatuurmethode wordt ook gebruikt bij een aantal systemen, die het rekenwerk ter bepaling van de vruchtbare dagen overnemen. Voorbeelden van deze microcomputers zijn de Babycomp®, de Cyclotest 2 plus®, de Ladycomp®, de Minisophia® en de Pearly®. Deze microcomputers worden door de leveranciers veelal gepropageerd als een methode van geboorteregeling op zich met een betrouwbaarheid, die vergelijkbaar zou zijn met de betrouwbaarheid van de pil. Het blijven echter (dure) hulpmiddelen gebaseerd op de temperatuurmethode. Het tijdstip van de ovulatie kan ook worden vastgesteld door gebruik te maken van de bepaling van enkele hormonen, die kort voor de eisprong verhoogd in het lichaam aanwezig zijn. Dit kan met ovulatietesten of met het systeem Persona®.

Coïtus interruptus (C.I.) betekent letterlijk: onderbroken geslachtsgemeenschap. Hierbij wordt de penis teruggetrokken uit de schede als de man de zaadlozing voelt aankomen en vervolgens de zaadlozing buiten het lichaam laat plaatsvinden. Deze methode wordt ook wel genoemd: “Voor het zingen (of voor de zegen) de kerk uit!”

Bij de methode Billings maakt men gebruik van de eigenschappen van het cervixslijm om het tijdstip van ovulatie vast te stellen. In de periode voorafgaande aan de ovulatie zorgt het natuurlijke oestrogeen oestradiol voor een toename van de rekbaarheid van het cervixslijm. Men kan de rekbaarheid beoordelen door een kleine tampon tot op de baarmoedermond in de schede in te brengen en deze vervolgens weer te verwijderen. In de vruchtbare periode zal dan een heldere slijmdraad met het tamponnetje naar buiten worden getrokken. De productie van het cervixslijm houdt abrupt op na de ovulatie. Voor een veili ge toepass ing van deze method e dient men na het weer verdwijnen van het c ervixslijm voor alle zekerheid nog een dag te wachten om niet alsnog zwanger te raken. Ook voor het bepalen van de kwaliteit van het cervixslijm is een hulpmiddel verkrijgbaar: de Donna®. Dit is een ovulatietester in de vorm van een kleine zakmicroscoop. Gedurende een periode van 3-4 dagen vóór de eisprong tot 1-2 dagen erna is de concentratie van het oestrogeen hormoon oestradiol verhoogd en dat wordt zichtbaar door een “varen” structuur in het speeksel of in het cervixslijm.

De LAM of lactatie amenorroe methode kan toegepast worden gedurende 4 tot 6 maanden na de geboorte van de baby indien de baby volledige borstvoeding krijgt. Er treedt dan geen eisprong op als voldaan wordt aan de volgende voorwaarden:

·        de baby mag geen andere voeding dan borstvoeding krijgen, ook geen hapjes tussendoor

·        de borstvoeding mag niet afgekolfd worden

·        vanaf 15 dagen na de bevalling mag er geen bloedverlies meer zijn. Komt er daarna toch een bloeding dan is de methode niet meer betrouwbaar

Hoe gebruikt u natuurlijke anticonceptiemethoden ?

Alle natuurlijke methoden van geboorteregeling dienen zorgvuldig volgens de beschreven methode te worden gebruikt. Dat betekent een grote discipline en een goede administratie. Tijdens de vruchtbare dagen kan zonodig een barrièremiddel gebruikt worden. Zie de folder barrièremiddelen.

Hoe betrouwbaar zijn de natuurlijke anticonceptiemethoden?

In theorie kan een redelijke betrouwbaarheid worden bereikt. Hoe zorgvuldiger de instructies worden opgevolgd, des te betrouwbaarder zijn de resultaten. Combinatie van de verschillende methoden om de vruchtbare periode te bepalen zoals bij toepassing van de NFP-methode geeft nog de beste resultaten. In de praktijk blijkt het aantal vrouwen, dat bij langdurig gebruik van een van de natuurlijke methoden zwanger wordt op te lopen tot ca. 20% per jaar. Dit wordt mede veroorzaakt omdat de natuurlijke methoden in feite tegennatuurlijk zijn: juist in de vruchtbare periode is de behoefte aan seksueel contact het grootst!

Van de besproken methoden is de coïtus interruptus het minst betrouwbaar. Vaak komt er al zgn. ‘voorvocht’ afkomstig uit de klieren van Cowper in de schede voorafgaande aan het gevoel dat de zaadlozing gaat komen. Dit kan toch tot zwangerschap leiden, aangezien dit voorvocht ook al actieve zaadcellen kan bevatten.

Bij zorgvuldige toepassing van de LAM is de betrouwbaarheid gedurende de eerste 4 maanden vergelijkbaar met de betrouwbaarheid van de pil. Daarna wordt de betrouwbaarheid snel minder.

Wat zijn de bijwerkingen van de natuurlijke anticonceptiemethoden?

Bij toepassing van een natuurlijke methode van anticonceptie zijn er geen bijwerkingen.

Wanneer naar de huisarts?

De methoden van natuurlijke geboorteregeling kunnen zonder tussenkomst van de huisarts worden toegepast.

Zijn de natuurlijke anticonceptiemethoden, voor u geschikt ?

De LAM methode is geschikt voor vrouwen die volledige borstvoeding geven gedurende de eerste 4-6 maanden na de bevalling.

De natuurlijke methoden kunnen ook toegepast worden als geen hormonen of intra-uteriene middelen gewenst worden of als er medische redenen zijn, die het gebruik van hormonen of intra-uteriene middelen niet toestaan. Natuurlijke methoden van anticonceptie kunnen bovendien worden toegepast door diegenen, die op grond van religieuze of ethische motieven het gebruik van hormonale, intra-uteriene of barrièremiddelen als methode van anticonceptie afwijzen.

De natuurlijke methoden zijn niet geschikt als de discipline die nodig is om de methoden betrouwbaar toe te passen ontbreekt.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Natuurlijke methoden beschermen bij correcte toepassing alleen tegen zwangerschap, niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (geslachtsziektes). Om beschermd te zijn tegen seksueel overdraagbare aandoeningen is het gebruik van een barrièremiddel als condoom of vrouwencondoom noodzakelijk. Meer hierover is te lezen in de folder barrièremiddelen. Alleen in een stabiele seksuele relatie is extra bescherming niet nodig. Geadviseerd wordt om bij een nieuwe relatie extra bescherming te gebruiken en na 3 maanden beide partners te testen op de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoeningen als chlamydia en HIV. Testen kan via de huisarts, maar ook indien gewenst anoniem via een instelling van de GGD. Adressen van alle GGD’s in Nederland zijn te vinden op www.ggd.nl

Als gebruik gemaakt wordt van een natuurlijke methode van geboorteregeling dan is het in voorraad hebben van de morningafter pil wenselijk om te kunnen gebruiken als er toch tijdens de vruchtbare periode geslachtsgemeenschap plaatsvindt. Zie ook de folder mislukte anticonceptie. Gebruik bij seks in de vruchtbare periode een barrièremiddel. Zie ook de folder barrièremiddelen.

In samenwerking met

Dr. R.J.C.M. Beerthuizen (auteur)
Drs. S. Verlinden (consulent)

Bronnen

•    SOA AIDS Nederland
•    NHG Standaard anticonceptie