Anticonceptie definitieve methoden

Wat zijn definitieve methoden van anticonceptie ?

Definitieve methoden zijn methoden die een eind maken aan de mogelijkheid om zwanger te worden of een zwangerschap tot stand te brengen. Dit kan door sterilisatie van de man of sterilisatie van de vrouw. De term definitief is maar betrekkelijk. Soms is herstel van de vruchtbaarheid mogelijk. Soms kan de vruchtbaarheid zich ook spontaan herstellen, waardoor toch nog een zwangerschap tot stand komt.

Hoe werken definitieve anticonceptie methoden?

Bij sterilisatie van man of vrouw wordt de mogelijkheid van transport van eicel of zaadcel weggenomen: eicellen en zaadcellen worden nog wel geproduceerd, maar kunnen elkaar niet meer bereiken.

Bij sterilisatie van de man worden beide zaadstrengen doorgeknipt en afgebonden. Als regel gebeurt dat poliklinisch onder plaatselijke verdoving. De ingreep kan uitgevoerd worden door iedere arts die daarin is getraind. Doorgaans is dat een uroloog of chirurg, maar ook sommige huisartsen, gynaecologen en artsen verbonden aan een instelling voor anticonceptie, seksualiteit en abortushulpverlening voeren de ingreep uit.

Bij sterilisatie van de vrouw worden als regel beide eileiders onderbonden via een laparoscopie (kijkoperatie in de buik). Meestal worden ringetjes of clips op de eileiders geplaatst. Als dit technisch niet goed mogelijk is worden de eileiders soms ook dichtgebrand of verwijderd. Een laparoscopie wordt in dagopname uitgevoerd onder kortdurende algehele narcose.

Sterilisatie bij de vrouw kan ook worden uitgevoerd via een hysteroscopie (kijkoperatie in de baarmoeder). Hierbij worden poliklinisch meestal onder plaatselijke verdoving de toegangen tot de eileiders afgesloten met silicone (de Ovabloc® methode) of met een veertje met nitinol (de Essure® methode).

Sterilisatie van de vrouw wordt uitgevoerd door een gynaecoloog, die getraind is in de techniek die wordt toegepast.

Na sterilisatie van de vrouw via laparoscopie treedt de onvruchtbaarheid direct in. Na sterilisatie van de man of na sterilisatie van de vrouw via hysteroscopie is nog aanvullende anticonceptie nodig gedurende een periode van 3 maanden. Aanvullende anticonceptie kan na sterilisatie van de man worden gestopt als er bij controle van het sperma geen bewegende zaadcellen meer aanwezig zijn en het totaal aantal zaadcellen niet meer bedraagt dan 1 miljoen per ml. Na sterilisatie via hysteroscopie bij de vrouw kan met aanvullende anticonceptie worden gestopt als bij een controlefoto blijkt dat de eileiders zijn afgesloten.

Hoe betrouwbaar zijn de definitieve methoden?

Definitieve methoden van anticonceptie zijn zeer betrouwbaar. Toch kan zwangerschap ontstaan na spontaan herstel van de doorgankelijkheid van een van de zaadleiders bij de man of van een van de eileiders bij de vrouw. Hoe jonger de leeftijd bij het uitvoeren van de sterilisatie, hoe groter de kans op spontaan herstel. De ervaring van de operateur speelt ook een rol. Hoe minder ervaring des te groter de kans op zwangerschap. Definitieve methoden zijn betrouwbaarder dan pil en koperspiraaltje. Het hormoonstaafje Implanon®, het hormoonspiraaltje Mirena® en het koperimplantaat Gynefix® zijn tenminste zo betrouwbaar als sterilisatie.

Wat zijn de bijwerkingen van de definitieve methoden?

De absolute risico's die verbonden zijn aan het uitvoeren van een sterilisatie zijn gering. Als echter de kans op complicaties bij sterilisatie van de vrouw wordt vergeleken bij die van de man is de kans op ernstige complicaties bij de vrouw ca. 20 keer groter dan bij de man. Dit is een gevolg van het feit, dat sterilisatie bij de vrouw een intra-abdominale ingreep is (m.u.v. de hysteroscopisch uitgevoerde sterilisatie) en sterilisatie bij de man onder plaatselijke verdoving kan plaats vinden. Om een idee te geven: wereldwijd overlijden 1,5 tot 4 per 100.000 vrouwen t.g.v. de ingreep door complicaties bij de narcose of t.g.v. een sepsis of bloeding. Bij 1 tot 6 vrouwen per 1000 treden beschadigingen op aan darm, ureter, blaas of bloedvaten. Bij de man komt soms een nabloeding of een plaatselijke infectie voor.

Zowel na sterilisatie van de man als na sterilisatie van de vrouw kunnen bij de vrouw menstruatieproblemen ontstaan na verloop van enige jaren, vooral als voorafgaande aan de sterilisatie een hormonale vorm van anticonceptie zoals bijv. de pil is gebruikt. Dit is naar schatting het geval bij ongeveer 1 op de 4 vrouwen die gesteriliseerd zijn of van wie de partner is gesteriliseerd. De kans hierop is groter als eerder met de pil werd begonnen wegens heftige of pijnlijke menstruaties.

Wanneer naar de huisarts?

Als het besluit om zich te laten steriliseren is genomen is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk ter bespreking van alle ins en outs van de voorgenomen ingreep. De huisarts zal dan een verwijzing regelen naar degene, die de gewenste ingreep kan uitvoeren.

Na de sterilisatie is een bezoek aan de huisarts nodig als:

  • de menstruatie uitblijft ter uitsluiting van een zwangerschap. Dat bezoek moet niet te lang worden uitgesteld omdat na sterilisatie van de vrouw de kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap ongeveer 50% is.
  • er heftige of pijnlijke menstruaties ontstaan
  • een hersteloperatie wordt gewenst

De kans op herstel van de eileiders met daaropvolgende zwangerschap is het grootst (ca. 80%) na sterilisatie met ringetjes of clips. Na hysteroscopische sterilisatie is herstel niet mogelijk. In die situatie kan zwangerschap soms nog via buitenbaarmoederlijke bevruchting (IVF) tot stand worden gebracht. De kans op zwangerschap is dan ca. 50%. De kans op herstel van de zaadstrengen bij de man met daaropvolgende vruchtbaarheid bedraagt 20 – 40%, afhankelijk van de periode die verstreken is na de sterilisatie.

Hoe meer tijd er zit tussen de sterilisatie en de hersteloperatie, des te kleiner is de kans op herstel van de vruchtbaarheid. Dit komt omdat na de sterilisatie nogal eens antistoffen aangemaakt worden tegen de eigen zaadcellen, waardoor de kans op vruchtbaarheid sterk afneemt.

Is een definitieve anticonceptie methode voor u geschikt?

Definitieve methoden zijn bij uitstek geschikt als het gezin voltooid wordt geacht. Ook als een volgende zwangerschap hoge gezondheidsrisico’s met zich meebrengt is een definitieve methode van anticonceptie geschikt. Definitieve methoden zijn ongeschikt bij instabiele relaties of emotionele gebeurtenissen zoals onmiddellijk na een abortus of tijdens een keizersnede.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Sterilisatie beschermt alleen tegen zwangerschap, niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (geslachtsziektes). Om beschermd te zijn tegen seksueel overdraagbare aandoeningen is het gebruik van barrièremiddel zoals een condoom of vrouwencondoom noodzakelijk. Meer hierover is te lezen in de folder barrièremiddelen.

Alleen in een stabiele seksuele relatie is extra bescherming niet nodig. Geadviseerd wordt om bij een nieuwe relatie extra bescherming te gebruiken en na 3 maanden beide partners te testen op de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoeningen als chlamydia en HIV. Testen kan via de huisarts, maar ook indien gewenst anoniem via een instelling van de GGD. Adressen van alle GGD’s in Nederland zijn te vinden op www.ggd.nl

In samenwerking met

Dr. R.J.C.M. Beerthuizen (auteur) Drs. S. Verlinden (consulent)

Bronnen

  • SOA AIDS Nederland
  • NVOG
  • Essure
  • WHO: surgical sterilization procedures
  • NHG Standaard Anticonceptie

Pagina laatst aangepast op 24 juni 2019


Gerelateerd