Zwangerschap en alcoholgebruik

Inleiding zwangerschap en alcoholgebruik

Deze informatiefolder gaat over de invloed van alcoholgebruik op de vruchtbaarheid, zwangerschap en het (ongeboren) kind.

Is zwangerschap en alcoholgebruik schadelijk en wat kunt u verwachten?

Het gebruik van alcohol door zowel de man als de vrouw beïnvloedt de kans op zwanger worden negatief. Als u al zwanger bent, heeft het gebruik van alcohol invloed op de ontwikkeling van het ongeboren kind.
Het beste is daarom om geen alcohol te drinken. De reden is dat alcohol zelfs in kleine hoeveelheden schadelijk kan zijn voor uw ongeboren kind.

Wat is de invloed van alcoholgebruik op de vruchtbaarheid van de vrouw?

De eisprong wordt geremd
Meer dan twee alcoholische consumpties per dag heeft invloed op de geslachtsorganen van de vrouw.

De functie van de lever verslechtert
Overmatig alcoholgebruik remt de eisprong waardoor een kans bestaat op verminderde vruchtbaarheid
Onder invloed van alcohol kunnen de menstruaties uitblijven (amenorroe) of onregelmatig worden
In een enkel geval treedt de overgang vervroegd in

Wat is de invloed van alcoholgebruik op de vruchtbaarheid van de man?

Hoeveelheid zaadcellen neemt af
Meer dan twee alcoholische consumpties per dag heeft invloed op de geslachtsorganen van de man. Door de schadelijke invloed van alcohol wordt de leverfunctie minder.
De productie van het mannelijk geslachtshormoon (testosteron) daalt. Dit hormoon zorgt ervoor dat de zaadballen zaad produceren. Overmatig alcoholgebruik leidt daarom tot een afgenomen hoeveelheid zaadcellen. Dit beïnvloedt de kans op zwangerschap negatief.

Kwaliteit van zaadcellen neemt af
Naast het feit dat alcohol leidt tot minder zaadcellen, neemt ook de kwaliteit ervan af. Bij de man wordt er voortdurend zaad aangemaakt in de zaadballen. Onder invloed van alcohol kunnen de zaadcellen zich niet goed ontwikkelen.
Er ontstaat zaad met een afwijkende vorm dat bovendien ook slechter kan zwemmen en daardoor meer moeite heeft om de eicel te bereiken. De kans dat deze zaadcellen een eicel bevruchten, is veel minder groot dan bij normale zaadcellen.

Minder zin in seks
De verminderde hoeveelheid testosteron die het gevolg is van overmatig alcoholgebruik, beïnvloedt ook de seksualiteit van de man.
De zin in seks neemt af en het krijgen van een erectie kan langer duren dan normaal of helemaal niet optreden.

Wat is de invloed van alcoholgebruik op de zwangerschap?

Alcohol komt via de placenta (moederkoek) snel bij uw ongeboren kind terecht. De schadelijke invloeden van alcohol op uw ongeboren baby zijn afhankelijk van de hoeveelheid alcohol die en het moment waarop dit in de zwangerschap gebeurt. Zeer schadelijk is het nuttigen van veel alcohol in korte tijd (binge drinking).

Wat is de invloed van alcoholgebruik op het (ongeboren) kind?

Alcohol komt via de placenta (moederkoek) snel bij uw ongeboren kind terecht. De schadelijke invloeden van alcohol op uw ongeboren kind zijn afhankelijk van de hoeveelheid alcohol en het moment waarop dit in de zwangerschap gebeurt.

Als tijdens de zwangerschap erg veel alcohol is gedronken, kan dit bij het kind leiden tot:

foetaal alcoholsyndroom
foetale alcoholeffecten
ontwenningsverschijnselen

Foetaal alcoholsyndroom
Een kind dat is geboren met het foetale alcoholsyndroom, heeft de volgende aangeboren afwijkingen:

het kind is kleiner en lichter dan op grond van de zwangerschapsduur verwacht kan worden en daardoor gevoelig voor het krijgen van infecties
een opvallende typische misvorming van het gezicht
het kind heeft soms hartafwijkingen, meestal een gaatje tussen de beide hartboezems of hartkamers
het kind heeft op latere leeftijd vaak een geestelijke achterstand
het kind kan gedragsproblemen vertonen, zoals problemen met leren, concentratie, dingen onthouden, oplossingen bedenken en coördineren
het kind kan spraak- en gehoorstoornissen hebben

Hoewel de uiterlijke kenmerken minder opvallen na de puberteit, blijven de geestelijke afwijkingen levenslang bestaan.

Foetale alcoholeffecten
De mildere variant van het foetaal alcoholsyndroom wordt aangeduid als foetale alcoholeffecten. Deze kinderen hebben dezelfde geestelijke afwijkingen als kinderen met het foetale alcoholsyndroom, maar ze hebben niet de lichamelijke kenmerken. Ze kunnen over de geestelijke achterstand heen groeien.

Ontwenningsverschijnselen
Wanneer de moeder tegen het einde van de zwangerschap veel drinkt (de laatste drie maanden meer dan vijf glazen alcohol per dag), kan het kindje na de geboorte ontwenningsverschijnselen vertonen, zoals trillingen (tremoren), slaapproblemen, huilen en abnormale reflexen.

Wanneer naar de huisarts?

Voor elke vrouw die zwanger is of zwanger wil worden en drugs gebruikt, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.

Als u zwanger wilt worden of als u zwanger bent, is het het beste om geen alcohol te drinken. U kunt altijd contact opnemen met uw huisarts, als u het moeilijk vindt om geen alcohol te gebruiken. Ook voor voorlichting kunt u bij uw huisarts terecht.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het beste is om tijdens de zwangerschap geen alcohol te drinken. Ook als u zwanger wilt worden is het aan te raden om geen alcohol te drinken.

Vindt u dit moeilijk, dan is het advies om hooguit één glas alcohol per dag te drinken. De reden is dat alcohol zelfs in kleine hoeveelheden schadelijk kan zijn voor het (ongeboren) kind.

Het heeft nog steeds zin om te stoppen met het drinken van alcohol, ook als u al enige tijd zwanger bent. De hersenen van een kind worden nog tot twee jaar na de geboorte aangelegd.

Door te stoppen met het drinken van alcohol, kan geestelijke achterstand worden voorkomen of verminderd.

In samenwerking met

Drs. H.A. Vrij-Mazee (auteur)
Prof. Dr. T.K.A.B. Eskes (consulent)
Dr. K. Boer (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Buck GM, Sever LE, Batt RE, Mendola P. Lifestyle factors and female infertility. Epidemiology resources Inc.: 1997.
Cefalo RC en Moos MK. Preconceptional care: a practical guide. St Louis Mosby 1995.
Hadi HA, Hill JA, Castillo RA. Obstetrical and gynecological survey: Alcohol and reproductive function: a review. 1987.
Hakim RB, Gray RH, Zakur H. Alcohol and caffeine consumption and decreased fertility. Fertility and sterility: 1998.
Heineman MJ et al. Obstetrie en gynaecologie. De voortplanting van de mens.Elsevier/Bunge, 1999.
Kline J, Stein Z, Shrout P, Susser M, Warburton D. Drinking during pregnancy and spontaneous abortion. The Lancet: 1980.
Olsen J, Rachootin P, Schk’dt AV, Damsbo N. Tobacco use, alcohol consumption and infertility. International journal of epidemiology: 1983.
Rasheed A, Hines RN, Gail McCarver-May D. Toxicology and applied pharmacology: variation in induction of human placental CYP2E1: possible role in susceptibility to fetal alcohol syndrome? 1997.
Schydlower M et al. Foetal alcohol syndrome and fetal alcohol effects. Pediatrics: 1993.
Spohr HL, Willms J, Steinhausen HC. Prenatal alcohol exposure and long-term developmental consequenses. The Lancet: 1993.
Windham GC, Behren J von, Fenster L, Schaefer C, Swan SH. Moderate maternal alcohol consumption and risk of spontaneous abortion. Epidemiology resourses Inc.: 1997.
Zaadstra BM, Habbema JDF, Looman CWN, Karbaat J, Velde JER te. Fertility and sterility: Moderate drinking: no impact on female fecundity. 1994
www.ncadd.org: Alcohol and other drug-related birth defects
Alcohol en zwangerschap vergroot kans op hyperactiviteit