Invloed van leefstijl op maagklachten

Invloed van leefstijl op maagklachten

In deze informatiefolder worden de belangrijkste 'leefstijlfactoren' die van invloed zijn op maagklachten besproken.

Met leefstijlfactoren wordt bedoeld:

• psychische factoren
• gebruik van genotmiddelen zoals koffie, alcohol en tabak
• overgewicht en lichaamsbeweging
• regelmaat in uw dagelijks bestaan.

Maagklachten – pijn of ongemak in de bovenbuik, al of niet in combinatie met klachten als misselijkheid, een vol gevoel of snelle verzadiging – kwamen in vroegere tijden ook al voor. In alle oude beschavingen bestonden er al middeltjes die maagklachten moesten bestrijden.

Nu zegt men wel eens dat maagklachten veroorzaakt worden door o.a. de stress en andere factoren die de moderne samenleving met zich meebrengt.

De verschillende leefstijlfactoren

Maag en psyche
‘De maag is de spiegel van de ziel’, wordt wel gezegd. En daar zit wel iets in. Niet voor niets bestaan er uitdrukkingen als “ergens mee in de maag zitten” en “ergens misselijk van worden”. De eerste uitdrukking neigt naar depressieve gedachten, de tweede naar boosheid. Emoties kunnen op die manier leiden tot klachten van de maag.

De balans
Ons lichaam functioneert onder andere door een balans van opbouw en afbraak, een ritme van slapen en waken, van eten en verteren en presteren. Het maagdarmstelsel is bij uitstek een systeem dat baat heeft bij regelmaat in deze balans.

Het verteringsproces van de maag komt pas goed op gang, als wij al lang van tafel zijn opgestaan. Verstoring van de balans en verandering van de regelmaat, kunnen op deze wijze aanleiding geven tot maagklachten.

Leefstijl
Leefstijl verwijst naar onze dagelijkse routine. Het tijdstip van opstaan en slapengaan, ontbijt, lunch en avondeten, werkzaamheden en vrijetijdsbesteding. Naarmate we ouder worden zal er meer routine en regelmaat in ons leven ontstaan.
Verandering van de regelmaat vraagt altijd om aanpassing. Dat merken we als we een vliegvakantie houden met verandering van tijdszones. Sommige mensen merken dat in hun werk: ploegendiensten, freelance projectwerk, deadlines. Sommige mensen passen zich gemakkelijker aan dan anderen, maar naarmate men ouder wordt, wordt aanpassen meestal moeilijker.

Genotmiddelen
Roken, koffie en alcohol zijn in de maatschappij geaccepteerde genotmiddelen. Allen bevatten ze stofjes die invloed hebben op de werking van het maagdarmkanaal. Verstandig gebruik van genotmiddelen betekent dan ook beperkt gebruik. Zeker wanneer sprake is van maagklachten.

Maagklachten en stress en wetenschap
Maagklachten zijn altijd in verband gebracht met stress en spanningen. Nog geen dertig jaar geleden werden ook maagzweren toegeschreven aan spanningen. Sinds we weten dat de maagbacterie Helicobacter pylori onlosmakelijk verbonden is met de maagzweer, is de rol van spanningen bij maagzweer naar de achtergrond geraakt.

Maar nog steeds weten we niet waarom slechts 15% van de mensen die besmet is met de maagbacterie een maagzweer krijgt en de andere 85% niet. Mogelijk spelen spanningen in het leven van deze mensen een rol.

De meeste mensen die wegens maagklachten hun huisarts bezoeken, hebben meer last van stress dan van de maag. Dat is geen bewijs voor een oorzakelijk verband, maar wel iets om goed te onthouden. Als er stress bestaat, is de functie van de maag verstoord. Hierdoor kan sneller het gevoel van vol zitten tijdens het eten ontstaan. Bovendien is de lediging van de maag dan vaak vertraagd. Waarschijnlijk bevordert dit opboeren en terugvloed van zure maaginhoud in de slokdarm, waardoor zuurbrandklachten en zure oprispingen kunnen ontstaan.

Onderzoekers hebben steeds meer aanwijzingen dat er een mogelijke samenhang is tussen het zenuwstelsel en maagdarmklachten. Het maagdarmkanaal zit vol met zenuwweefsel en er is een wederzijdse beïnvloeding van de ingewanden en dit zenuwweefsel.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Hieronder treft u aan wat u kunt doen om uw leefstijl positief te beïnvloeden:

1. Zorg ervoor dat u voldoende lichaamsbeweging hebt, geen overgewicht heeft en gezond eet

2. Zorgt u voor regelmaat in uw leven
Ga op een vaste tijd naar bed en sta op een vaste tijd weer op. Neem uw maaltijden op vaste tijden. Het ritme van uw spijsverteringsorganen is gebaat bij voorspelbaarheid van voedselinname, activiteit en rust

3. Wees u zich bewust van factoren die emoties bij u losmaken
Zijn er spanningen op uw werk, in het gezin of in de familie waar u maar moeilijk los van kunt komen? Kijkt u eens goed naar uw situatie en de emoties die u misschien onderdrukt. U kunt dan proberen de emoties te beheersen, waardoor maagklachten verklaarbaar zijn of verdwijnen

4. Ga bewust om met genotmiddelen
Hieronder wordt dit nader beschreven: stoppen met roken is voor veel gezondheidsaspecten belangrijk. Denkt u aan het risico van longkanker, emfyseem, kransvatvernauwing, hartinfarct, etalagebenen, maar ook aan maagklachten en maagzweer.

• Voor het slagen van een stoppoging is het van het grootste belang, dat u volledig achter uw beslissing om te stoppen staat. Nicotinepleisters, kauwgom, een cursus via de thuiszorg organisatie of geneesmiddelen kunnen uw poging ondersteunen.
  Informeert u bij uw huisarts
• koffie is vaker een probleem dan veel mensen vermoeden. Afhankelijk van de grootte van de kopjes en de sterkte van de koffie kunnen meer dan 4 kopjes per dag al klachten van de ingewanden veroorzaken
• Alcohol met mate is niet slecht en kan zelfs een gunstige invloed op uw gezondheid hebben. Voor mannen ligt de grens van verantwoord gebruik bij 20 glazen alcohol per week, voor vrouwen bij 15 glazen. Alles wat u meer drinkt dan deze hoeveelheid, kan dit u gezondheidsschade opleveren, zoals klachten van de ingewanden

Invloed gedachten op ziekteduur

Hieronder worden enkele denkbeelden beschreven, die mensen met maagklachten er soms op nahouden.

Deze gedachten zorgen in sommige gevallen voor een langere ziekteduur, doordat zij het herstelproces ongunstig beïnvloeden. Dit wordt ziekteduur-verlengend ziektegedrag genoemd.

• het vermijden van een enkel voedingsproduct vanuit het idee dat dit voedingsproduct de oorzaak van de klachten is Als u bijvoorbeeld veronderstelt dat pindakaas de oorzaak is van de klachten, kan dat betekenen dat u angstvallig pindakaas vermijdt maar verder andere mogelijke factoren over het hoofd ziet
• het vermijden van lichamelijke en sociale activiteiten Als u denkt dat sporten een slechte invloed op uw maagklachten heeft, zal u geneigd zijn minder te sporten, terwijl minder sporten juist een ongunstige invloed heeft. Bewegen kan geen kwaad. Het gedrag waarbij bepaalde activiteiten gemeden gaan worden, wordt vermijdingsgedrag genoemd. Dit kan hele ernstige vormen aannemen, zoals het in bed blijven liggen in afwachting van het verdwijnen van de klachten
• de gedachte: ’’ik moet medicijnen gebruiken, anders gaat het fout’’ Maagklachten genezen over het algemeen vanzelf. Het idee afhankelijk te zijn van bepaalde medicijnen is niet reëel en kan de genezing vertragen
• veel praten over de klachten met anderen Het praten over de klachten en over wat de dokter heeft gezegd, kan een belangrijk deel van het leven gaan uitmaken. Als de klachten zouden verdwijnen, is er weinig meer om over te praten. Om deze reden hebben mensen soms onbewust helemaal geen behoefte om de klachten te laten verdwijnen

Wanneer naar de huisarts?

De huisarts kan u op verschillende manieren helpen. Bij de helft van de mensen met maagklachten kan hij volstaan met het geven van uitleg en advies. Bij de andere helft of wanneer de klachten aanhouden, zal er meer voor nodig zijn. In deze gevallen kan de huisarts uitleg en advies (blijven) combineren met het voorschrijven van maagmedicijnen.

De huisarts zal proberen te achterhalen of er verbanden zijn met bepaalde leefgewoonten. Indien u veel rookt, kan de huisarts u begeleiden bij het stoppen met roken. Er zijn ondersteunende middelen verkrijgbaar, zoals nicotinepleisters.

Het kan zijn dat de huisarts u vraagt om een dagboek bij te houden, om op deze manier te achterhalen welke factoren in uw leven een invloed kunnen hebben op het ontstaan van maagklachten.

Ook zal hij proberen duidelijk te krijgen hoe u zelf tegenover uw klachten staat en wat u van uw huisarts verwacht. Samen met de huisarts kan een groot deel van de mensen tot een verbetering van de maagklachten komen en wordt het vaak overbodig om maagmedicatie te slikken

In samenwerking met

Dr. A.O. Quartero (auteur)
Drs. W. van Donselaar (auteur)
Dr. G.J.B. Hurenkamp (consulent)
Dr. P. Fockens (consulent)
Dr. P.J.G. Schreurs (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

1. Agreus L, Talley NJ. Dyspepsia: current understanding and management. Annu Rev Med 1998;49:475-93.
2. Agréus L, Talley N. Challenges in managing dyspepsia in general practice. BMJ 1997;315:1284-8.
3. Bleijenberg, van der Horst HE, Fennis JFM. Functionele buikklachten in: Psychologie en Geneeskunde behavioural medicine Kaptein A et al (red.) Bohn Stafleu Van Loghum, 2000; 156-76.
4. Huisartsenstandaard Maagklachten. Nederlands Huisartsen genootschap, Utrecht 1996.