Acute diarree bij kinderen

Wat is acute diarree?

Acute diarree is een plotseling optredende afwijking van het normale ontlastingspatroon. Er is sprake van te vaak, te veel en te dunne ontlasting. Meestal is het binnen vier tot tien dagen over. Als de diarree langer dan twee weken duurt, spreken we van chronische diarree. De termen acuut en chronisch zeggen iets over de duur van de diarree en niets over de ernst ervan. Acuut is kortdurend en chronisch langdurend.

Symptomen acute diarree bij kinderen

Verschijnselen die kunnen optreden bij een kind met acute diarree:

• ontlasting die brijig tot waterig is
• meer en vaker ontlasting dan normaal
• zich vaak beroerd voelen
• buikkrampen, vooral voor het toiletbezoek
• braken, vooral de eerste dagen
• misselijkheid, vooral de eerste dagen
• koorts
• bloed of slijm bij de ontlasting

Hoe ontstaat acute diarree bij kinderen?

Acute diarree wordt meestal veroorzaakt door een infectie van het maag-darmkanaal. Deze infectie is meestal het gevolg van besmetting met een bacterie, virus of protozo. Deze ziekteverwekkers komen het lichaam binnen via:

• Bedorven voedsel
  Hierbij gaat het meestal om vlees, vis of schaal- en schelpdieren die niet goed of te lang zijn bewaard of niet goed zijn bereid
• Besmet water
• Contact met ontlasting of speeksel van iemand die diarree heeft
  Hieraan kunt u denken als u een gezin heeft met kleine kinderen en een aantal gezinsleden in huis hebben last van diarree In de darmen wordt het voedsel verteerd. Via de darmwand neemt het lichaam voedingsstoffen en vocht op uit het voedsel. Wat overblijft van het voedsel verlaat het lichaam als ontlasting. Door een infectie is de darmwand aangetast, waardoor deze niet meer optimaal functioneert. Dit heeft vooral invloed op de vochtopname door de darmwand. Een belangrijke taak van de darmen is om vocht op te nemen uit de darminhoud. Dit bestaat uit voedsel en spijsverteringssappen. Hierdoor wordt de ontlasting dikker, naarmate de darminhoud verder opschuift richting anus. Bij diarree is deze taak verstoord en is de ontlasting dunner dan normaal en komt de ontlasting vaker dan normaal.

De ontlasting is dunner, doordat:

• er minder vocht uit het voedsel wordt opgenomen
• een ontstoken darmwand vocht verliest
• het voedsel sneller dan normaal door de darm heen gaat en er daardoor minder vocht uit het voedsel wordt opgenomen

Virusinfectie met het rotavirus
Bij kinderen komt een virusinfectie door het rotavirus het meest voor. Verschijnselen die hierbij optreden zijn:

• acute diarree
• veel braken, vooral de eerste dagen
• relatief lang aanhoudende diarree, omdat de darmwand zich pas na tien dagen weer volledig heeft hersteld

Infectie met een bacterie
Bij een besmetting met een bacterie kan uw kind één tot zeven dagen na besmetting ziek worden. Verschijnselen die hierbij optreden zijn:

• ontlasting die brijig tot waterig is
• meer en vaker ontlasting dan normaal
• buikkrampen, vooral voor het toiletbezoek
• koorts, vooral de eerste dagen
• bloed of slijm bij de ontlasting

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Acute diarree gaat bijna altijd vanzelf over en is geen ernstige aandoening. Wel is het vervelend om diarree te hebben.

Bij een infectie met het rotavirus heeft duurt de diarree relatief lang. De darmwand heeft zich pas na tien dagen weer volledig hersteld.

Bij een infectie met een bacterie wordt een kind één tot zeven dagen na besmetting ziek. Meestal duurt acute diarree niet langer dan twee tot tien dagen.

Uitdroging
Een kind met diarree verliest meer vocht dan normaal, vooral als het daarbij ook moet braken. Vooral baby's en bejaarden kunnen snel uitdrogen.

Het enige risico bij acute diarree is uitdroging. Daarom is veel drinken heel belangrijk. Uitdroging is niet altijd makkelijk te herkennen.

Verschijnselen die op uitdroging kunnen duiden:

• duidelijke vermindering van de urineproductie
• opvallende dorst
• (neiging tot) flauwvallen
• sufheid of verwardheid Als u deze verschijnselen herkent, dan is het mogelijk dat uw kind last heeft van acute diarree met (dreigende) uitdroging. 

Er is een verhoogde kans op uitdroging:

• als de diarree langer duurt dan twee dagen
• bij aanhouden braken
• bij aanhouden koorts
• een kind jonger dan twee jaar
• een kind een andere ziekte heeft, zoals diabetes mellitus (suikerziekte)
• bij gebruik van medicijnen die de kans op uitdroging vergroten

Acute diarree tijdens een ziekte
Acute diarree kan ernstiger verlopen bij een verminderde weerstand. Bijvoorbeeld bij kankerpatiënten of AIDS-patiënten.

Als een kind diabetes mellitus (suikerziekte) heeft, kan zijn ‘suiker’ ernstig ontregeld raken tijdens een periode van acute diarree. Soms heeft een kind geen ‘gewone’ acute diarree, maar is de diarree een uiting van een andere aandoening.

Bij aanhoudende buikpijn in plaats van buikkrampen, kan sprake zijn van een acute blindedarmontsteking.

Bloed en slijm bij de ontlasting en hoge koorts, kan duiden op een ernstig verlopende vorm van acute diarree (dysenterie). Dat kan bij kinderen langer duren en ernstiger verlopen dan bij volwassenen. Het kan zijn dat uw kind dan een antibioticakuur nodig heeft.

Duurt diarree langer dan tien dagen, dan kan ook sprake zijn van een infectie met een protozo: de giardia lamblia. Dit komt wel eens voor bij kinderen die kinderdagverblijven bezoeken.

Als een kind langer dan zeven dagen achter elkaar diarree heeft of perioden heeft met diarree, dan kan sprake zijn van een lactose-intolerantie. Dit betekent dat uw kind geen melksuiker kan verteren.

Wanneer naar de huisarts?

Neem contact op met uw huisarts als:

• uw kind voortdurend last van buikpijn heeft, in plaats van buikkrampen
• uw kind jonger is dan twee jaar en langer dan een dag diarree heeft
• uw kind ouder is dan twee jaar en langer dan drie dagen diarree heeft
• uw kind ouder is dan twee jaar en langer dan drie dagen diarree heeft en koorts
• uw kind diarree heeft en daarbij blijft braken, iedere keer als het iets drinkt. Er is een verhoogde kans op uitdroging
• uw kind bloed of slijm bij de ontlasting heeft
• uw kind suf of verward is. Dit kan wijzen op uitdroging
• uw kind 24 uur niet geplast heeft. Dit kan wijzen op uitdroging
• uw kind medicijnen gebruikt
• uw kind diabetes mellitus (suikerziekte) heeft
• uw kind diarree heeft en een kinderdagverblijf bezoekt. Zijn diarree kan besmettingsgevaar opleveren voor de andere kinderen en de leiding

Als u twijfelt is het verstandig om contact op te nemen met uw huisarts.

Het komt bij zuigelingen en peuters vrij vaak voor dat de diarree een bijkomend verschijnsel is van een bovenste luchtweginfectie, zoals een oorontsteking.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Meestal is acute diarree binnen vier tot tien dagen over. Uw kind heeft hier geen medicijnen bij nodig. Maatregelen die u kunt nemen:

• uw kind veel laten drinken. Als hij diarree heeft, verliest zijn lichaam meer vocht dan normaal. Om te voorkomen dat er een vochttekort in zijn lichaam ontstaat, moet u er dus voor zorgen dat hij meer dan normaal drinkt. Een goede regel is om na iedere dunne ontlasting een glas vocht aan te bieden. Dit hoeft niet iets speciaals te zijn, u mag hem gewoon geven wat hij lekker vindt
• uw kind kan verder gewoon eten en drinken, voor zover hij daar zin in heeft. Een zuigeling, die borst- of flesvoeding krijgt, kan daar het beste gewoon mee doorgaan. Het is aangetoond, dat een kind, dat doorgaat met de voeding, sneller herstelt dan een kind dat een paar dagen niet eet
• uw kind niet te veel tegelijk laten drinken als het last heeft van misselijkheid en braken
• zorg voor een goede hygiëne, vanwege besmettingsgevaar voor uw gezinsleden. Laat uw kind de handen wassen als hij naar het toilet is geweest en voor het eten. Was zelf uw handen als u uw kind heeft verzorgd. Was het eet- en drinkgerei af dat uw kind heeft gebruikt
• als de diarree heel heftig is en uw kind ook braakt, is er een verhoogde kans op uitdroging. Dan is het raadzaam om uw huisarts te raadplegen. Deze adviseert u om behalve vocht ook zout en suiker aan te vullen. Hiervoor kunt u bij de drogist of apotheek zakjes O.R.S. (Oral Rehydration Solution) kopen. Als u zo'n zakje in 200 ml water oplost, heeft u precies de juiste verhouding zout en suiker.

Hoeveelheid O.R.S. voor een kind:

• jonger dan zes jaar: na iedere dunne ontlasting 10 ml O.R.S. per kilogram lichaamsgewicht
• zes jaar of ouder: na iedere dunne ontlasting tot 300 ml O.R.S. Het is af te raden om zelf O.R.S. te maken: de verhoudingen zout en suiker kloppen dan vaak niet en dat is niet zonder risico

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

• Om acute diarree te voorkomen is het belangrijk voedsel met zorg te bewaren en goed te bereiden. Let op de houdbaarheidsdatum. Bak, braad of kook uw voedsel lang genoeg
• Uitdroging kunt u meestal voorkomen door uw kind veel te laten drinken als het diarree heeft. Als uw kind jonger is dan twee jaar moet u al na de eerste dag van een periode van acute diarree contact opnemen met uw huisarts
• Bij acute diarree moet u op de eerste dag al contact opnemen met uw huisarts als uw kind een chronische ziekte heeft en/of medicijnen gebruikt
• Zorg voor een goede hygiëne: handen wassen na elk toiletbezoek of elke verschoning van de luier en was eet- en drinkgerei goed af
• Hou uw kind zonodig thuis van het kinderdagverblijf

De Televisiedokter

In deze aflevering van de televisiedokter kunt u alle informatie over acute diarree bij kinderen bekijken.

In samenwerking met

R.H. Jamin (auteur)
Dr. P. Fockens (consulent)
Drs. W.J. den Ouden (consulent)
Dr. R. Breumelhof (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Van Gompel A.M.L, Denekens J.P.M., Reizen en Ziekte, Hoofdstuk 6, Preventie van reizigersdiarree, hoofdstuk 20 Buikklachten en diarree
• Van Dijk P, De thuisarts. Hoofdstuk Diarree, 11 e.v.
• NHG-Standaard Acute Diarree. Nederlands Huisartsen Genootschap, december 1996.
• NHG-Patiëntenfolder. Diarree. Nederlands Huisartsen Genootschap.
• Onbekend: Voorlichting Reizigersdiarree, Telefoonkaart NHG
• Onbekend: Acute Diarree, Telefoonkaart NHG