Acute diarree bij volwassenen

Wat is acute diaree bij volwassenen?

Acute diarree is een plotseling optredende afwijking van het gewone ontlastingspatroon, waarbij de ontlasting brijig tot waterig is en de persoon meer en vaker ontlasting kwijt raakt dan hij normaal doet. Als het langer duurt dan twee weken, spreken we van chronische diarree. Acute diarree gaat meestal binnen 4 tot 7 dagen over.

Symptomen acute diaree bij volwassenen

Als u acute diarree heeft, dan moet u vaker dan normaal naar het toilet om u te ontlasten, de ontlasting is dunner dan normaal (brijig of waterig). U voelt zich vaak beroerd en kunt last hebben van buikkrampen, vooral voordat u naar de wc gaat. Het kan zijn dat u koorts heeft of last heeft van misselijkheid en braken, maar dat is niet altijd het geval. Soms ziet u bloed of slijm bij de ontlasting. Als u deze klachten herkent dan is het zeer waarschijnlijk dat u last heeft van acute diarree.

Hoe ontstaat acute diaree bij volwassenen?

Acute diarree wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door een infectie in de darmen. Deze infectie is het gevolg van een besmetting met een bacterie, een virus of een protozo. Deze ziekteverwekkers krijgt u binnen via:

Voedsel
Hierbij gaat het meestal om vlees, vis of schaaldieren die niet goed of te lang bewaard zijn of niet door en door gaar waren; ook kan het komen van niet goed gewassen groente of fruit
Besmet water
Contact met de ontlasting of het speeksel van iemand die diarree heeft
(bijvoorbeeld als u een gezin hebt met kleine kinderen, en meerdere personen hebben diarree)
Recent verblijf in de (sub)tropen kan ook met de infectie samenhangen
De infectie tast (tijdelijk) de darmwand aan, waardoor deze niet meer optimaal functioneert. Dit heeft met name invloed op de vochtopname in de darmwand. Een belangrijke functie van de darmen is om vocht te onttrekken aan het passerende voedsel (het indikken van de ontlasting). Deze functie is in het geval van diarree verstoord: er wordt minder vocht aan het voedsel onttrokken. Bovendien verliest de ontstoken darmwand zelf vocht. Ook zal het voedsel sneller dan normaal door de darm heen gaan. De meest voorkomende verwekker van diarree bij volwassenen is het Norwalkvirus. De belangrijkste bacteriën zijn Shigella sp., Campylobacter sp. en non typhii Salmonella.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Acute diarree gaat bijna altijd vanzelf over en is dus geen ernstige aandoening. Na 10 dagen is 90 procent klachtenvrij. Meestal duurt het niet langer dan twee tot vier dagen. Een infectie met het Norwalkvirus virus verloopt mild en is na 4 tot 7 dagen over. Een bacteriële infectie verloopt wat heftiger. U wordt binnen 1 tot 7 dagen na inname van het besmette voedsel acuut ziek, met waterige diarree, buikkrampen en koorts. Na enkele dagen kunt u bloed en slijm in de ontlasting vinden.

Door de diarree verliest u meer vocht dan normaal. Het is dus heel belangrijk dat u meer drinkt dan u gewoonlijk doet, juist ook als u last hebt van braken. Uit onderzoek is gebleken dat, ook als u braakt, er toch altijd vocht wordt opgenomen. Door te drinken kunt u voorkomen dat u uitdroogt. Uitdroging is het belangrijkste risico dat een persoon met acute diarree loopt. U mag gewoon eten.

Wanneer naar de huisarts?

Er zijn aandoeningen die gepaard gaan met diarree en die, anders dan acute diarree, wel behandeld moeten worden. Het is daarom verstandig om in geval van twijfel toch contact te zoeken met uw huisartspraktijk. Verder moet u in ieder geval contact opnemen met de huisartspraktijk als:

U geen buikkrampen heeft die bij vlagen op komen zetten, vooral vlak voor de stoelgang, maar continue buikpijn. In dat geval kan er iets anders aan de hand zijn en zal uw huisarts u willen onderzoeken
U langer dan 3 dagen heel vaak waterdunne diarree heeft
U diarree heeft en 3 dagen koorts
U 70 jaar of ouder bent en langer dan 1 dag heel vaak waterdunne diarree heeft/ 70 jaar of ouder bent en diarree en langer dan 1 dag koorts heeft
U diarree heeft en daarbij blijft braken, iedere keer als u iets drinkt. In dat geval heeft u een verhoogde kans op uitdroging. De hoeveelheid vocht in uw lichaam kan te klein worden en dit kan ernstige gevolgen hebben
U bloed of slijm bij de ontlasting heeft. Dit komt met name bij een bacteriële darminfectie regelmatig voor en hoeft dan geen ernstig symptoom te zijn, maar het kan ook wijzen op een andere aandoening dan acute diarree
U het gevoel hebt dat u flauw gaat vallen of als u zich suf of verward voelt. Dit zijn verschijnselen die er op kunnen wijzen dat u uitgedroogd bent
U 24 uur niet geplast heeft. Dit betekent dat uw nieren geen vocht meer uitscheiden omdat uw lichaam daar geen vocht meer voor over heeft. Er is een grote kans dat u uitgedroogd bent. Neem zo snel mogelijk contact op met uw huisarts
U medicijnen gebruikt. Sommige medicijnen worden minder goed door de darmen opgenomen als u diarree heeft. Deze medicijnen zullen dan dus minder effectief zijn en misschien is een aanpassing van de dosis nodig. Nota bene: Ook de anticonceptiepil is minder betrouwbaar als u diarree heeft. Andere medicijnen die u gebruikt kunnen de diarree juist veroorzaken. Een antibioticakuur kan als neveneffect diarree veroorzaken. Ook sommige pijnstillers, waarvan een aantal vrij verkrijgbaar zijn, kunnen diarree veroorzaken. Als u contact opneemt met uw huisarts is het dan ook belangrijk, dat u het eventuele gebruik van zelf gekochte middelen vermeldt. Voorts zijn er nog medicijnen, met name plaspillen, die de kans op uitdroging verhogen
U lijdt aan diabetes mellitus. Uw diabetes kan door de diarree sterk ontregeld raken. Want als u zich beroerd voelt, eet en drinkt u misschien anders dan normaal. U loopt een verhoogd risico op uitdroging
U werkt in een omgeving met besmettingsgevaar voor anderen. Bijvoorbeeld in een restaurant of snackbar, in de verzorging, de verpleging of in een crèche. Zowel bejaarden als kleine kinderen zijn gevoelig voor besmetting en lopen meer risico als ze besmet raken
Als u naar de praktijk van uw huisarts belt met uw klachten, dan is het goed mogelijk dat de huisarts of de assistent(e) u niet zal vragen naar de praktijk te komen. Dan heeft hij, op basis van de telefonische gegevens, de conclusie kunnen trekken dat u lijdt aan ongecompliceerde acute diarree. In dat geval kan hij volstaan met telefonisch advies. Als u een of meer van de hierboven genoemde verschijnselen heeft, is het dus belangrijk, dat u die door de telefoon al aan uw huisarts of de assistent meldt.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Acute diarree gaat binnen maximaal twee weken vanzelf over. Twee weken is echter uitzonderlijk lang voor een periode van acute diarree. Het ‘twee weken’ criterium wordt vooral gebruikt om de definitie acute diarree te onderscheiden van chronische diarree. Het is gebruikelijk dat de acute diarree binnen 4 tot 7 dagen over gaat. U heeft hier geen medicijnen bij nodig. Wat u wel kunt doen:

Veel drinken. Als u diarree heeft, verliest uw lichaam meer vocht dan normaal. Om te voorkomen dat er een vochttekort in uw lichaam ontstaat, moet u dus ook meer dan normaal drinken. Een goede regel is om na iedere dunne ontlasting een glas vocht tot u te nemen. Dit hoeft niet iets speciaals te zijn, u kunt gewoon drinken wat u lekker vindt
Als u last heeft van misselijkheid en braken, is het beter niet te veel tegelijk te drinken. Als u bijvoorbeeld elke vijf minuten een paar slokjes neemt, heeft u meer kans dat u het vocht binnen houdt
Beperk zoete dranken (zoals melk en appelsap) als de diarree langer dan 7 dagen duurt of opnieuw begint
Een dieet houden of geheel niet eten is niet zinvol. Eet wat goed valt en waar u trek in heeft. Gebruik bij buikkrampen kleine porties
In verband met het besmettingsgevaar voor uw gezinsleden is het belangrijk extra zorg te besteden aan uw hygiëne. Was uw handen als u naar de wc bent geweest, voordat u eten klaar maakt en voor u gaat eten. Ook na het verschonen van een kind met diarree, is het verstandig om uw handen te wassen
Was al het eet- en drinkgerei dat u gebruikt heeft af. U kunt namelijk ook via speeksel anderen besmetten
Stop het gebruik van plaspillen tijdelijk in verband met vochtverlies. Neem hierover contact op met uw huisarts
Als uw diarree heel heftig is, waardoor u veel vocht verliest, en als u daarbij braakt en/of koorts heeft zodat u op die manier nog meer vocht verliest, heeft u een verhoogde kans op uitdroging. In dat geval is het raadzaam om uw huisarts te raadplegen. Deze zal u in ieder geval adviseren om behalve vocht ook zout en suiker aan te vullen. Dit doet u het beste door bij drogist of apotheek zakjes O.R.S.(Oral Rehydration Solution) te kopen. Als u zo’n zakje in 200 ml water oplost, heeft u precies de juiste verhouding zout en suiker in uw drankje. Na iedere dunne ontlasting neemt u tot 300 ml O.R.S..
Het is af te raden om zelf O.R.S. te maken: de verhoudingen zout en suiker kloppen dan vaak niet goed en dat is niet zonder risico
Er zijn medicijnen die de verschijnselen van de diarree wat kunnen verlichten; er zijn geen geneesmiddelen met effect op de totale duur van de diarree.
Loperamide vermindert het aantal lozingen van ontlasting. Het kan gebruikt worden in een dosering van 1 tot 6 capsules per dag (niet meer!, maximaal 16 mg per dag), gedurende maximaal 2 dagen. Als het te lang wordt gebruikt, ontstaat het risico op constipatie (verstopping). Loperamide mag niet gebruikt worden door kinderen beneden de 8 jaar en zwangere vrouwen. Het mag ook niet gebruikt worden als er verschijnselen zijn die wijzen op een bacteriële infectie: bloed of slijm in de ontlasting, langer dan twee dagen hoge koorts en hevige buikkrampen. In principe wordt het gebruik van loperamide alleen geadviseerd als de diarree onaanvaardbaar is, bijvoorbeeld omdat tijdens een lange busreis toiletbezoek niet mogelijk is
Azitromycine kan voorgeschreven bij aanhoudende of hoge koorts en/of veel bloed en slijm bij de ontlasting, als de de verwekker niet bekend is
Anti-braakmiddelen (anti-emetica). Dit zijn medicijnen die de misselijkheid en het braken tegengaan. Gebruik hiervan wordt afgeraden: ze zijn weinig effectief en niet vrij van bijwerkingen

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Om acute diarree te voorkomen, is het belangrijk voedsel met zorg te bewaren en goed te bereiden. Let op de houdbaarheidsdatum. Bak, braad of kook uw voedsel lang genoeg. Het moet door en door gaar zijn
U kunt proberen dehydratie te voorkomen door bij de eerste verschijnselen gelijk veel te gaan drinken
Als u plaspillen gebruikt en/of ouder bent dan 70 jaar, moet u al op de eerste dag van acute diarree contact opnemen met uw huisarts
Ook als u een chronische ziekte heeft, moet u al op de eerste dag met diarree contact opnemen met uw huisarts
Als u medicijnen gebruikt (bijvoorbeeld de anticonceptiepil) of kortgeleden medicijnen heeft gebruikt (bijvoorbeeld een antibioticakuur) moet u contact opnemen met uw huisarts of zijn assistent. Deze kan u vertellen of u diarree door de medicatie wordt veroorzaakt. Ook kan het zijn dat de werking van medicatie door de diarree wordt beïnvloed

In samenwerking met

R.H. Jamin (auteur)
Dr. P. Fockens (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Van Gompel A.M.L, Denekens J.P.M., Reizen en Ziekte, Hoofdstuk 6, Preventie van reizigersdiarree, hoofdstuk 20 Buikklachten en diarree
Van Dijk P, De thuisarts. Hoofdstuk Diarree, 11 e.v.
Lamers HJ, Dongen AM van, Jamin R, Bruhl PhC, Dijkstra RH, Geijer RMM. NHG-Standaard Acute Diarree (M34) Nederlands Huisartsen genootschap, Utrecht.
Onbekend: Voorlichting Reizigersdiarree, Telefoonkaart NHG
Onbekend: Acute Diarree, Telefoonkaart NHG