Zemelenuitslag (pityriasis versicolor)

Wat is zemelenuitslag ?

Pityriasis versicolor is een goedaardige aandoening van de huid. Het is een schimmelinfectie in de hoornlaag van de huid en wordt voornamelijk gezien op het bovenste gedeelte van de romp, hals en bovenarmen. De schimmel die het veroorzaakt heet malassezia furfur. Deze schimmel hoort bij de normale huidflora en draagt dus iedereen bij zich.

Symptomen zemelenuitslag ?

Pityriasis versicolor wordt gekenmerkt door licht gekleurde vlekjes op de huid die licht schilferen. Bij het strak trekken van het plekje ziet men de stoffige schilfering dat een mat aspect geeft van de verkleurde plek. De witte kleur wordt vooral veroorzaakt doordat de schimmel een stof maakt die de pigmentatie van de huid beïnvloedt. In de zon vormt de schilfering een "paraplu effect" zodat de zonnestralen het pigment niet kunnen activeren.

Hoe ontstaat zemelenuitslag?

Elk mens heeft schimmelkolonies op de huid. Vooral op het behaarde hoofd en tussen de schouderbladen komen schimmels en gisten voor. Deze aandoening wordt veroorzaakt door overmatige groei van één van die schimmels: Malassesia furfur.
Er zijn bepaalde factoren van belang die in een bevorderende rol lijken te spelen:

• veel transpireren;
• bij het gebruik van bepaalde geneesmiddelen (bijvoorbeeld corticosteroïden);
• ondervoeding;
• bij bepaalde behandelingen die de afweer onderdrukken;
• bij afwijkingen van de huid (bijvoorbeeld eczeem);
• hoge vochtigheidsgraad van de lucht (bijvoorbeeld in de tropen);
• bij een hoge omgevingstemperatuur (in de tropen kan ook de huid van het gezicht en de behaarde hoofdhuid zijn aangedaan).

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Pityriasis versicolor is een onschuldige aandoening. De voornaamste klacht is dan ook dat mensen het een vervelend gezicht vinden, zo'n gevlekte huid. Het is vaak wel een erg hardnekkige aandoening die vaak terug komt. Dat komt omdat de veroorzakende schimmel vaak op het behaarde hoofd aanwezig blijft.
Het volledig uitroeien van de schimmel is niet mogelijk. Er blijven als snel een paar sporen bewaard en daaruit kan dan weer een geheel nieuwe kolonie ontstaan. Bovendien blijft vaak de onderliggende oorzaak, zoals beschreven onder het kopje “hoe ontstaat het?” bestaan. Na het genezen van de schimmelinfectie duurt het nog een paar maanden tot de vlekken echt verdwenen zijn. Dit komt omdat het pigment in de huid eerst geactiveerd moet worden en daarna weer bij moet kleuren om dezelfde kleur als de omgevende huid te krijgen.

Wanneer naar de huisarts?

Zoals al eerder beschreven is het een onschuldige aandoening, maar vindt men het vervelend door de ontsierende plekken. Als het niet duidelijk is wat voor een aandoening iemand heeft kan de huisarts een testje doen. Het testje bestaat uit het onderzoek van wat huidschraapsel van de aangedane plek. De huisarts kan dat huidschraapsel onder de microscoop bekijken.
De voornaamste reden om er wat aan te doen is dus dat men de vlekken ontsierend vindt of omdat de plekken soms jeukend zijn.
De behandelingen die de huisarts eventueel kan adviseren zijn:

• Shampoo met seleniumsulfide 2,5% ’s avonds het bovenste deel van de romp en achter de oren insmeren en de hele nacht laten zitten.
• Eventueel kan met ook gedurende 10 dagen eenmaal per dag de plek insmeren met de shampoo met seleniumsulfide en dat dan 10 minuten laten intrekken.
• Er zijn behalve seleniumsulfide nog diverse andere antischimmelmiddelen die eventueel ook gegeven kunnen worden: miconazol, bifonazol, ketaconazol, sulconazol en econazol.
• Eventueel kan de huisarts een middel voorschrijven (itraconazol) dat de patiënt gedurende een week tweemaal per dag moet slikken. Dit is vooral bij de meer hardnekkige gevallen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Door het hoofdhaar regelmatig te wassen met shampoo, waarin seleensulfide zit, kan de schimmel ook in het gebied van het behaarde hoofdhaar bestreden worden. De kans op terugkeer van de aandoening wordt daardoor kleiner. Na het genezen van de schimmelinfectie heeft u dus voornamelijk geduld nodig om te wachten tot het pigment in de huid herstelt is en de huid weer dezelfde kleur krijgt als de omringende huid. Het verdwijnen van de vlekken duurt vaak wel een paar maanden.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

De volgende adviezen kunnen de kans op het ontstaan of de terugkeer van pityriasis versicolor verkleinen:

• Gezonde, gevarieerde voeding is belangrijk voor een gezonde huid.
• Vermijdt, indien mogelijk, zoveel mogelijk broeierige ruimtes. Dat wil dus zeggen een omgeving met een hoge luchtvochtigheidsgraad en een hoge omgevingstemperatuur.
• Heeft u van nature een erg droge huid of last van eczeem onderhoudt uw huid dan regelmatig met vettige crèmes of oliën om de huid soepel te houden.
• Probeer, voor zo ver mogelijk, overmatige transpiratie te voorkomen.
• Beperk het insmeren van de huid met zalven of crèmes die corticosteroïden bevatten (in de volksmond 'hormonenzalf') tot een minimum.