De pil door 50 jaren heen

Op: 25-05-2010 in anticonceptie | forum

De anticonceptiepil bestaat dit jaar 50 jaar en is zo ingeburgerd dat we hem ‘De Pil’ noemen. Door de jaren heen is er vooral geprobeerd de hormonen in de pil te reduceren.

De pil werd in 1962 in Nederland geïntroduceerd, en sindsdien is er veel veranderd aan de samenstelling. Dit is vooral gebeurd in de hoeveelheid oestrogeen en progestageen, de twee belangrijkste hormonen in de anticonceptiepil. In het begin was de concentratie in de pil zeer hoog, en door de jaren heen is hier steeds meer aan gesleuteld.

Werking pil
Maar wat doet de pil ook alweer precies? Arts-seksuoloog dr. Rik van Lunsen, hoofd van de afdeling Seksuologie van AMC: ‘Met de pil laat je het lichaam als het ware denken dat er een zwangerschap is, waardoor er geen eisprong meer plaatsvindt. Dit gebeurt met een progestageen, een synthetische variant van het hormoon progesteron: deze geeft de hersenen het signaal dat er geen opdracht tot een eisprong gegeven hoeft te worden. Naast het onderdrukken van de eisprong maakt de pil het baarmoederslijmvlies ongeschikt voor innesteling van een bevruchte eicel.

Menstruatie
De belangrijkste hormonen in de pil zijn progestageen en oestrogeen. Progestageen verhindert dus de zwangerschap, terwijl oestrogeen ervoor zorgt dat je eens in de zoveel tijd een bloeding (menstruatie) hebt. Als er geen oestrogeen in de pil zou zitten, zou je elk moment een bloeding kunnen hebben. Door oestrogeen wordt dit gereguleerd.

Testosteron
Vroeger was de hoeveelheid progestageen en oestrogeen vrij hoog. Inmiddels ligt de hoeveelheid progestageen de afgelopen dertig jaar op hetzelfde niveau: er is nu eenmaal een minimum nodig om de pil betrouwbaar te houden. De hoeveelheid oestrogeen wordt wel steeds verlaagd, omdat het onnatuurlijke oestrogeen dat gebruikt wordt de meeste bijwerkingen heeft, zoals een vergroot risico op trombose en een afname van de hoeveelheid testosteron in het lichaam. Van Lunsen: ‘Het is een grote misvatting dat vrouwen geen testosteron hebben. Zij hebben testosteron dat voor de ene helft in de eierstokken wordt aangemaakt, en de andere 50 % in de bijnieren. Omdat de eierstokken door de pil vrijwel stilgelegd worden, produceren zij minder testosteron. Dit kan er bij sommige vrouwen voor zorgen dat de zin in seks afneemt.’

Verschillende pillen
Door de jaren heen zijn er dus steeds meer verschillende pillen op de markt gekomen, met een verschillende samenstelling van oestrogeen en progestageen. Een positieve ontwikkeling, vindt Van Lunsen: ‘Er bestaat geen perfecte pil. Elk vrouwenlichaam reageert weer anders op een anti-conceptiepil. De ene pil kan klachten opleveren zoals hoofdpijn, vermoeidheid, verminderd seksueel verlangen en stemmingswisselingen. Dit kan worden weggenomen door van pil te veranderen. Vrouwen hebben steeds meer keus.’

Meerfasepillen
Ook de meerfasepil deed zijn intrede. De algemeen bekende monofasische pil heeft elke pil dezelfde hoeveelheid hormonen. Bij de meerfasepil hebben de pillen in één strip verschillende hoeveelheden hormonen. Deze pillen hebben als doel om de juiste hoeveelheid hormonen op het juiste moment toe te dienen. ‘Maar de pilstrip van één meerfasepil bevat uiteindelijk net zoveel hormonen als een pilstrip van een monofasische pil’, zegt Van Lunsen. ‘Met de meerfasepil schommelt je hormoonspiegel, waar sommige vrouwen gevoelig voor zijn. Hierdoor kunnen zij zich niet lekker voelen of last krijgen van stemmingswisselingen. Daarnaast is het met deze pillen niet mogelijk om je menstruatie uit te stellen door de pil dóór te slikken. Je kunt je cyclus dus niet zelf controleren.’

Lichaamseigen oestrogeen
Er werd ondertussen steeds intensiever gezocht naar een pil met een natuurlijk oestrogeen. Van Lunsen: ‘Het oestrogeen dat in de pil wordt gebruikt heeft nadelen: omdat oestrogeen niet lichaamseigen is, is het risico op trombose enigszins verhoogd.’ Halverwege dit jaar is het gelukt om een pil te ontwikkelen met een lichaamseigen oestrogeen: met het estradiol component. Van Lunsen: ‘Het is mooi dat het gelukt is om een pil met een lichaamseigen oestrogeen te maken, waardoor hij mogelijk beter is voor het lichaam. Om deze pil betrouwbaar te laten zijn, is het wel een 4-fasenpil geworden. Je moet een uitgebreide instructie volgen wanneer je per ongeluk een pil vergeet.’
Vrouwen die kiezen voor een meerfasepil zullen dus extra gedisciplineerd moeten zijn in het slikken ervan, om een eventuele ongewenste zwangerschap te voorkomen.

De pil voor mannen
En toen waren in 2005 opeens compleet nieuwe berichten over de pil: er zou een anti-conceptiepil voor mánnen in ontwikkeling zijn. Van Lunsen: ‘Deze onderzoeken waren heel hoopvol, maar uiteindelijk werd alle onderzoek stopgezet. De reden: er bleek een te kleine markt voor te zijn. Uit onderzoek bleek dat alleen Westerse mannen met een langdurige, serieuze relatie met een partner die hen volledig vertrouwde, kandidaten waren voor de mannenpil. Daarmee werd verdere ontwikkeling oninteressant voor de industrie. Ik vind dat heel jammer, we waren er wetenschappelijk gezien zó dichtbij. Aan de andere kant: mannen gaan het nooit voor elkaar krijgen om deze pil zo goed te slikken. De motivatie is minder: zíj zijn niet degene die risico op een zwangerschap lopen.’

Via de genen
En ziet de pil er in de toekomst dan uit? Van Lunsen: ‘Met de pil moet je wel er ingewikkelde dingen doen een zwangerschap te voorkomen. Het zou mooi zijn als er een manier gevonden wordt die ervoor zorgt dat dat ene moment, dat zaadcel en eicel elkaar ontmoeten, verhinderd wordt. ’Dat zou bijvoorbeeld kunnen via het maken van antistoffen tegen zwangerschap en en wellicht ook door beïnvloeding van genen die bij de vruchtbaarheid zijn betrokken. Misschien lukt het wel om een manier te vinden vrouwen genetisch onvruchtbaar te maken. ‘Maar het is vooral de vraag hoe je ze dan weer vruchtbaar krijgt wanneer ze wél kinderen willen’, vertelt Van Lunsen. ‘Er is hier wel wetenschappelijke belangstelling voor, maar er moet ook geld voor zijn. Deze vorm van anticonceptie in de genen zal waarschijnlijk niet in pilvorm zijn, maar tegediend worden met behulp van injecties. Maar hier wordt nog over nagedacht.’

Auteur: Rhijja Jansen
Bron: Arts-seksuoloog dr. Rik van Lunsen, hoofd van de afdeling Seksuologie van het AMC en voorzitter van Stichting Anticonceptie Nederland