Pessarium

Wat is een pessarium?

Een pessarium is een voorbehoedsmiddel dat door de vrouw wordt gebruikt. Het is een rubberen kuipje met een stevige, maar flexibele rand. Een pessarium wordt ook een diafragma of barrièremiddel genoemd. In Nederland gebruikt minder dan één procent van alle vrouwen het pessarium als anticonceptiemiddel.

Barrièremiddelen zijn middelen die verhinderen dat de zaadcellen de baarmoedermond kunnen bereiken. Het pessarium occlusivum (diafragma) is een soepele gesloten rubberen ring, die diep in de schede wordt geplaatst. Er zijn meerdere maten beschikbaar. Een pessarium moet worden aangemeten door een arts, die daar ervaring mee heeft.

Hoe werkt een pessarium?

Een pessarium is een zogenaamd barrièremiddel, dat wil zeggen dat het een barrière vormt tegen de zaadcellen. Het pessarium sluit de baarmoedermond af, zodat de zaadcellen niet in de baarmoeder en de eileiders kunnen komen.Door het verhinderen van de doorgang van de zaadcellen kunnen deze niet via de baarmoederhals, de baarmoeder en de eileiders bij de eierstokken komen, zodat geen bevruchting kan plaatsvinden.

Hoe gebruikt u een pessarium?

Het pessarium occlusivum (diafragma) dient in de vagina te worden geplaatst vóórdat er contact is geweest met de penis. Aan de kant waar het diafragma tegen de baarmoedermond wordt geplaatst dient eerst een zaaddodend middel te worden aangebracht. Na het inbrengen van het diafragma wordt eveneens een zaaddodend middel in de schede gebracht. Zonodig kan na twee uur opnieuw een dosis van het zaaddodende middel worden toegevoegd. Het pessarium kan het beste nog een uur of zes na de geslachtsgemeenschap in de schede gelaten worden om de zaaddodende middelen hun werk te laten doen. Daarna dient het diafragma verwijderd te worden. In tegenstelling tot een condoom kan een diafragma meerdere malen worden gebruikt.

Hoe betrouwbaar is een pessarium?

Wanneer het pessarium op de juiste manier wordt gebruikt, is het een betrouwbaar voorbehoedsmiddel. De kans op zwangerschap is dan minder dan één procent per jaar. In de praktijk blijkt dat het pessarium niet altijd goed wordt gebruikt. Gemiddeld wordt in Nederland per jaar drie tot vier procent van de vrouwen die het pessarium gebruikt zwanger.

Pessarium, zijn er bijwerkingen?

Een pessarium heeft nauwelijks bijwerkingen. De vrouw voelt het niet zitten; de man kan het soms voelen tijdens de geslachtsgemeenschap. Sommige vrouwen reageren overgevoelig op bepaalde zaaddodende middelen. Als dat ook bij u het geval is, kunt u een ander middel proberen.

Soms kan bij gebruik van een pessarium een rubberallergie ontstaan. Een latexvrij condoom, vrouwencondoom of Femcap® zijn dan mogelijke alternatieven.

Indien er sprake is van een latexallergie is het belangrijk dit te laten vaststellen door een arts. In een ziekenhuis wordt bijvoorbeeld gewerkt met latex handschoenen, waardoor er tijdens een eventuele operatie complicaties optreden. Laat uw vermoedens van een latexallergie dus altijd vaststellen door een arts.

Wanneer naar de huisarts?

Een pessarium moet worden aangemeten. Dit kunt u laten doen bij de huisarts. Wanneer uw lichaamsgewicht flink is toe- of afgenomen of wanneer u zwanger bent geweest, is het verstandig het pessarium opnieuw te laten aanmeten. Waarschijnlijk is de grootte van uw baarmoedermond dan namelijk veranderd.

Wat moet u doen bij problemen?
Wanneer u merkt dat het pessarium niet of niet goed was ingebracht of wanneer u het te vroeg heeft verwijderd, bestaat de kans op zwangerschap. Wanneer u dit echt niet wilt, kan een morning after behandeling worden gegeven.

Is een pessarium voor u geschikt?

Voor de meeste vrouwen is het pessarium een geschikt voorbehoedmiddel, behalve voor vrouwen die:

nog nooit geslachtsgemeenschap hebben gehad
een verzakking van de baarmoeder hebben
niet goed met hun vingers in hun vagina kunnen of willen komen
minder dan zes weken geleden zijn bevallen

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Een pessarium beschermt tegen zwangerschap maar niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (geslachtsziektes). Om ook beschermd te zijn tegen geslachtsziektes is het nodig om condooms als aanvullende bescherming te gebruiken.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur)
Dr. R.J.C.M. Beerthuizen (auteur)
Drs. N. Bos (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Sips AJBI, Beijderwellen L, Kardolus GJ, Burgers JS. NHG-Standaard Hormonale Anticonceptie (eerste herziening). Huisarts en Wetenschap 1998;41(8):385-94
Nusselder AE, Kuiper CAG, Dussen J van der, Bos MM, Koning SMJ de, Bock GH de. De pil: reden tot klagen? Een enquête naar klachten die vrouwen toeschrijven aan het gebruik van de anticonceptiepil. Huisarts en Wetenschap 2001;44(1):13-5
Speroff L, Darney PD. A clinical guide for contraception (3rd edition). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2001. ISBN 0-7817-2984-X
Beerthuizen RJCM. Anticonceptie op maat: van puberteit tot overgang. Winterswijk: Stichting Anticonceptie Nederland, 1998. ISBN 90-9011998-1
Syllabus Pil en IUD in de dagelijkse praktijk. Winterswijk: Stichting Anticonceptie Nederland, 1999
Dossier anticonceptie. Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers, december 2002
Richtlijn Natuurlijke geboorteregeling en barrieremethoden. Nederlandse vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie, nummer 44, 2002
Heineman MJ, Bleker OP, Evers JLH, Heintz APM. Obstetrie en gynaecologie. De voortplanting van de mens. Elsevier gezondheidszorg. Maarssen: 2002
Task Force on Postovulatory Methods of Fertility regulation: World Health organization. Randomised controlled trial of levonorgestrel versus the Yuzpe regimen of combined oral contraceptives for emergency contraception. The lancet 1998;352:428-33