Misschien kun je nog wel herinneren dat je als tiener zoveel moeite had om ‘s ochtends uit bed te komen. Gapend zat je in de klas en het eerste uur ging volledig langs je heen. Toch kwam je ’s avonds niet in slaap voor half elf. Nu mopper je waarschijnlijk zelf op je puber dat hij altijd zo laat naar bed gaat, maar ’s ochtends niet uit bed te branden is. En in het weekend kan je puber eindeloos uitslapen. Dat rare slaapritme van pubers heeft een reden.

Slaapritme verandert
Naarmate de puberteit vordert, zorgen de hersenen er voor dat het waak- en slaapritme anders gaat werken. De stof melatonine wordt steeds later afgescheiden. Het is een hormoon dat ervoor zorgt dat we slaperig worden. Daarom worden pubers pas laat op de avond moe. Tegelijkertijd hebben ze 9 uur slaap nodig, om alle prikkels van de vorige dag te kunnen verwerken. Door de lichamelijke veranderingen in de pubertijd, zoals de groeispurt, heeft het lichaam ook extra rust nodig.

Jetlag
Door de problemen die pubers hebben met opstaan, lijkt het of ze geen enkel ontzag hebben voor hun ouders of een andere vorm van autoriteit. Toch valt een deel van dit probleem te verklaren vanuit het veranderde bioritme van adolescenten. Het rooster van middelbare scholen is niet ingesteld op deze verandering. Gemiddeld beginnen lessen rond half 9 of zelfs 8 uur. Ook beginnen wedstrijden van veel sporten vroeg. Er van uitgaande dat je gemiddeld een uur van te voren opstaat, komen veel pubers niet aan hun benodigde nachtrust toe. Daarom hebben ze zoveel moeite om ’s ochtends op te staan. De hersens staan vroeg in de morgen nog in de nachtstand. Sommige deskundigen spreken zelfs van het verkeren in een continue jetlag.

Gevolgen van slaaptekort
Het risico van te weinig slaap is dat pubers een chronisch slaaptekort opbouwen. En dit slaaptekort kan weer invloed hebben op hun gedrag. Het slaaptekort belemmert de creativiteit en bemoeilijkt het onthouden van nieuwe informatie. Daarnaast is de puberteit toch al een periode van grote stemmingswisselingen en een slaaptekort kan dit erger maken. Veelvuldig slaaptekort vergroot bovendien de kans op depressie en aantasting van het immuunsysteem. In de Verenigde Staten is op scholen al geëxperimenteerd met latere begintijden. De eerste onderzoeksresultaten wijzen op hogere cijfers en minder gedragsproblemen.

Tips
Zorgen dat je puber elke nacht 9 uur slaap heeft, is bijna een onmogelijke opgave. Maar je kunt een slaaptekort wel proberen te beperken. Een paar tips:

• Leg aan pubers uit waarom ze later moe worden, maar nog steeds 9 uur slaap nodig hebben. Als ze hun lichaam beter begrijpen, snappen ze beter het nut van een goede nachtrust.
• Laat ze in het weekend bijslapen.
• Stimuleer ze om te lezen voor het slapen in plaats van achter de computer zitten. Het kijken in het licht van met name een computerscherm remt de aanmaak van het slaaphormoon melatonine. Daarnaast kloppen beeldschermen en alle eroverheen schietende informatie de maalstroom van gedachten op en dat bevordert de slaap niet en dus ook niet de alertheid overdag.
• Stimuleer ze om te sporten. Beweging overdag, bevordert een goede nachtrust.

Auteur: Rachel van de Pol
Bronnen: Het puberende brein, NRC.nl