Je bent getuige bij een overval. Je ziet de overvaller wegrennen. Misschien heb je hem zelfs even in de ogen gekeken. Je lijkt de aangewezen persoon om de dader te herkennen op politiefoto’s. Maar kun je dat ook?

Getuigenverklaringen zijn het meest voorkomende bewijsmiddel in civiele zaken en in strafzaken. Maar elke rechtbank weet dat je een ooggetuigeverslag met een flinke korrel zout moet nemen. Want dat een getuige zich iets levendig kan herinneren, wil nog niet zeggen dat het ook écht zo was.

Toevoegen
Onbewust kunnen je hersenen informatie aan je herinnering toevoegen. Na verloop van tijd wordt het lastig om je oorspronkelijke herinnering nog te onderscheiden van deze nieuwe informatie. Je kunt je dan iets levensecht herinneren, terwijl het niet zo is gegaan.

Suggestieve vraagstelling
Agenten die je getuigenis afnemen moeten daar ook rekening mee houden. Want door suggestieve vraagstelling kunnen zij je nieuwe “herinneringen” aanpraten. Bijvoorbeeld: Heb je de tv-beelden gezien van de overval? Vervolgens begin jij tot in detail deze beelden te beschrijven, terwijl er helemaal geen beelden van de overval bestáán.

Wanneer ben jij de ideale getuige?

Je gaat snel tot actie over
Het beste is om direct je getuigenis af te leggen bij de politie. Hoe langer je wacht, des te meer kans dat je eigen herinneringen ‘vervuild’ raken met andere beelden, zoals tv-beelden, krantenberichten of gesprekken met andere getuigen.

Je bent vrij van stereotypen
Je hebt geen last van stereotype beelden in je hoofd. Je associeert allochtonen niet met criminaliteit bijvoorbeeld. Heb je dit wel, dan zul je vaker onjuiste details herinneren. Denk aan: hij had een Marokkaans uiterlijk, sprak niet goed Nederlands.

De dader lijkt op jou
Heeft de dader dezelfde etnische achtergrond als jij, dan kun je iemand beter identificeren dan als de dader een andere huidskleur heeft.

Je bent jong
Je bent de 50 nog niet gepasseerd. Ouderen hebben een slechter geheugen dan jong volwassenen. Senioren zijn dan ook minder goed in staat daders te herkennen.

Je hebt geen wapens gezien
Er waren geen bloed of wapens in het spel. Onderzoek wijst uit dat ooggetuigen en slachtoffers zich dan minder details kunnen herinneren omdat zij de aandacht meer richten op het wapen of het bloed, de zogenoemde weapon focus.

Je bent geen fantast
Ben je een klein kind of bijvoorbeeld een patiënt met schizofrenie, dan bestaat de kans dat je fantasie en realiteit moeilijk uit elkaar kunt houden. Je kunt dan sneller pseudo-herinneringen ontwikkelen.

Je was nuchter
Je was niet onder invloed toen je de dader zag. Alcohol en drugs ondermijnen de opslag van nieuwe informatie in het geheugen.

Auteur: Corine de Goede, in samenwerking met Marko Jelicic, rechtspsycholoog

---

Trefwoorden van dit artikel: Angst - Concentratie

---

Plaats op:

---