Nieuw onderzoek wijst suiker aan als mogelijke oorzaak van diabetes. Vooral mannen moeten uitkijken. Dat staat haaks op wat altijd is beweerd.

Van het eten van suiker krijg je geen diabetes, is altijd beweerd. Maar in de Verenigde Staten en in Canada groeien wetenschappelijke twijfels over fructose, dat in verband wordt gebracht met de forse toename van diabetes mellitus type 2. Gewone suiker bestaat voor de helft uit fructose.

Glucose-fructosestroop
Fructose is via een omweg pas recent weer verdacht geworden. In de afgelopen jaren wees een groeiende groep wetenschappers in de VS en Canada glucose-fructosestroop nog aan als veroorzaker van diabetes type 2, obesitas (overgewicht) en hart- en vaatziekten. Glucose-fructosestroop is een ook in Nederland veel gebruikte, goedkope zoetstof die voor een deel uit mais wordt gemaakt.

Alarmerende onderzoeken
Sommige Amerikaanse wetenschappers riepen op grond van recente alarmerende onderzoeken al op tot het uitbannen van producten met HCFS (high fructose corn syrup), zoals glucose-fructosestroop in de VS wordt genoemd. In Amerikaanse supermarkten zijn al producten te koop met een "No HCFS"-label.

Verdenking
Uit nieuwe wetenschappelijke inzichten blijkt nu dat niet zozeer glucose-fructosestroop als schuldige zoetstof kan worden gezien. In een speciale bijlage van het American Journal of Clinical Nutrition van 8 december wordt de balans opgemaakt van het wetenschappelijke bewijs tegen glucose-fructosestroop. Er zijn tegenstrijdige onderzoeksresultaten, maar de verdenking richt zich inmiddels meer op fructose in het algemeen.

Schadelijk
Gewone tafelsuiker (sucrose) bestaat voor de helft uit glucose, de andere helft is fructose. Fructose is de natuurlijke suiker die van oorsprong in kleine hoeveelheden ook in fruit en groente voorkomt. Hoe kan nu juist fructose zo schadelijk zijn?

Insulineresistentie
Dat je door het eten van veel suiker dik kunt worden, is geen nieuws. Minder bekend is dat fructose - meer dan elke andere zoetstof - aanzet tot de opslag van vet, voornamelijk buikvet. Maar er is meer aan de hand. De gemiddelde Nederlander eet dagelijks 100 gram suiker. Wie regelmatig meer dan 50 gram suiker eet (de "verborgen" suikers meegeteld) en dus minstens 25 gram fructose binnenkrijgt, loopt volgens onderzoeken een aanzienlijke kans op insulineresistentie. Daarbij reageren de lichaamscellen niet goed meer op insuline. Insulineresistentie kan leiden tot diabetes.

Direct verband
De Schotse biochemicus Victor Zammit roept al jaren dat er een direct verband is tussen de consumptie van suiker en diabetes. Suiker verklaart volgens hem de "epidemie" van gevallen van diabetes mellitus type 2. Zammit wijst er op dat ook bij kinderen van 10 jaar of jonger het aantal gevallen van diabetes toeneemt.

Frisdranken en fruitsappen
Zammit waarschuwt vooral voor frisdranken, fruitsappen met suiker en de verborgen suikers in bijvoorbeeld ketchup en ontbijtgranen. Het kleine beetje fructose uit fruit is niet schadelijk, zegt Zammit, maar er is volgens hem een soort omslagpunt. 'Zet ratten en hamsters op een dieet met meer dan 10% gewone suiker en ze worden binnen twee weken insulineresistent, zelfs als ze slank blijven', zegt Zammit.

Ldl-cholesterol en triglyceriden
Hij stelt ook dat fructose een aanjager is van het slechte ldl-cholesterol en de veroorzaker is van hoge piekwaarden van triglyceriden, vetstoffen in het bloed die door de lever worden geproduceerd en gemakkelijk als lichaamsvet worden opgeslagen. Veel triglyceriden in het bloed zijn een risicofactor voor hartinfarcten. Geregelde consumptie van fructose verhoogt volgens Zammit ook de bloeddruk.

Aderverkalking
Fructose-deskundige Peter Havel van de Universiteit van Californië stelt in zijn meest recente wetenschappelijke onderzoek dat een flinke dagelijkse inname van fructose, bijvoorbeeld door vaak suikerrijke frisdranken te drinken, aderverkalking kan veroorzaken. Het maakt daarbij volgens hem niet uit of de frisdrank nu gezoet is met glucose-fructosestroop of gewone suiker – het is volgens hem allebei even slecht.

Vooral bij mannen
Voedingsfysioloog John Bantle van de Universiteit van Minnesota zag in zijn onderzoek bij  proefpersonen de triglyceridewaarden in het bloed bij een suikerrijk dieet toenemen met gemiddeld 32%, vergeleken bij proefpersonen die op een glucoserijk dieet waren gezet. Hij zegt vooral bij mannen 'verontrustend hoge waarden' aan triglyceriden te zien na een suikerrijke maaltijd. Ook Bantle zegt dat het gebruik van veel suiker leidt tot ongevoeligheid voor insuline.

Insuline
Een ander nadeel van fructose is dat het in het menselijk lichaam niet leidt tot een toename van het bloedsuikerregulerende hormoon insuline. Ook het eetlustremmende hormoon leptine wordt er niet door opgewekt, waardoor eters van suikerrijke producten een hongergevoel blijven houden en meer eten dan nodig is. Overgewicht ligt dan op de loer. Insuline en leptine reageren wel op glucose, de belangrijkste brandstof voor het lichaam.

Minderen met suiker
In de voedingswetenschap wordt algemeen aangenomen dat je van het gebruik van suiker geen diabetes krijgt. Er kunnen veel factoren betrokken zijn bij het ontstaan van diabetes. Maar volgens Victor Zammit moet de fructose in suiker wel degelijk worden gezien als een van de veroorzakers van diabetes. Minderen met suiker is volgens Zammit het beste wat je voor je lichaam kunt doen.

Al in de jaren 50
Dat suiker niet alleen slecht is voor je tanden, werd al in de jaren 50 door meerdere onderzoekers gemeld. Zo schreef arts/onderzoeker John Yudkin op basis van 15 jaar onderzoek in 1972 het boek Sweet and dangerous. Het boek wordt niet meer uitgegeven, maar zijn 36 jaar oude conclusie dat tafelsuiker diabetes en hart- en vaatziekten veroorzaakt, lijkt in het licht van huidige onderzoeken hoogst actueel.

Auteur: Jan Willem Wensink
Bronnen: AJCN, PubMed, Medicinenet, Universiteit van Florida

---

Trefwoorden van dit artikel: Voeding - Ongezond eten - Fruit - Diabetes

---

Plaats op:

---