GEZONDHEID - SCHOOLKIND

Eerste hulp bij een kwallenbeet

Op: 28-07-2011 in schoolkind | forum

Je kind of jezelf getroffen door een kwallenbeet? Het is het handig als je de volgende spullen bij je hebt: azijn, azaron, een pincet en scheerspullen. Spoelen met zoet water is niet verstandig.

Kwallen zien er in het water prachtig uit. Ze bewegen zich voort door hun paraplu-achtige scherm samen te trekken. Het zijn ongewervelde holtedieren, die grotendeels uit water bestaan. Er zijn duizenden verschillende soorten kwallen. Veel kwallensoorten zijn in staat om pijnlijke steken uit te delen wanneer zij in contact komen met mensen. Deze steken kunnen direct pijnlijke of jeukende rode plekken veroorzaken. Contact met gevaarlijke kwallensoorten kan leiden tot meer uitgebreide en ernstiger verschijnselen.

Beet of steek?
Eigenlijk kan er geen sprake zijn van een kwallenbeet. Kwallen bijten namelijk niet, maar ze hebben tentakels als wapen. Op deze tentakels zitten netelcellen met gif. Deze stekende delen worden nematocysten genoemd. Deze gifkliertjes bevatten holle naadjes die bij aanraking met de huid het gif in de huid injecteren. Het gif is bedoeld om prooidieren te verlammen of te doden. Gelukkig zijn de gevolgen bij een aanraking tussen kwallen en mensen minder ingrijpend.

Gevolgen van een kwallensteek
Bij de meeste kwallensoorten veroorzaakt het gif een toxische ontstekingsreactie, die gepaard gaat met pijn, jeuk en roodheid. De ernst van de klachten hangt af van het type gif en de hoeveelheid gif die is geïnjecteerd. De ontstekingsreactie vindt meestal alleen plaats op dat deel van de huid dat daadwerkelijk met de kwal in aanraking is geweest. Wanneer je meerdere keren door een kwal gestoken bent, kunnen ook verschijnselen optreden als hoofdpijn, ademhalingsproblemen en braken. Soms kun je zelfs in shock raken.

Geen zoet water
Als je gebeten bent door een kwal, probeer dan eerst zo snel mogelijk uit de buurt te komen van de kwal of kwallen. Neem hierna de volgende stappen:

Spoel de gestoken plek af met zeewater. Gebruik geen zoet water. Zoet water kan de restanten van de nematocysten namelijk activeren, waardoor ze alsnog gif injecteren.
Verwijder eventuele restanten van tentakels. Doe dit met handschoenen of een pincet.
Maak de gestoken plek schoon met azijn. Blijf daarna de huid voor ongeveer 15 tot 30 minuten met azijn drenken. Azijn kan in veel gevallen de nematocysten inactiveren. Als er geen azijn voorhanden is, drenk dan de huid met zeewater of alcohol (70% isopropyl alcohol).
Om zeker te weten dat alle nematocysten verwijderd zijn, kun je de huid scheren met een scheermesje. Smeer de huid wel eerst in met scheerschuim. Dit voorkomt dat nematocysten gif gaan spuiten tijdens het verwijderen van tentakelrestanten.
Smeer op de gestoken plek jeukstillende zalf die ook gebruikt wordt bij insektenbeten, zoals azaron.

Medische hulp
Als een of meerdere van de volgende verschijnselen zich voordoen na contact met een kwal, zoek dan onmiddellijk medische hulp:

Misselijkheid
Braken
Hoofdpijn
Duizeligheid
Ademhalingsmoeilijkheden
Verwardheid
Flauwvallen of bewusteloosheid
Koorts
Spierverkrampingen
Verlammingsverschijnselen
Hartritmestoornissen

In de mond gestoken
Als je in je mond gestoken bent, dan kun je deze het beste spoelen met azijn. Meng ¼ deel azijn met ¾ deel water. Gorgel met het mengsel en spuug het uit. Heeft een kwal je in de ogen geraakt, spoel het dan uit met een zoutoplossing. Dep de huid rondom de ogen met een azijndoordrenkte handdoek. Pas daarbij op dat de azijn niet direct in aanraking komt met je ogen.

Gevaarlijke kwallen
Kwallen bewonen alle oceanen van de wereld en dus komen ze ook in de Noordzee voor. Gelukkig vormen de soorten die langs de Nederlandse kust voorkomen, weinig ernstige problemen na contact met de huid. De dooskwal of zeewesp kan wél ernstige klachten veroorzaken. Deze kwalsoorten komen het meest voor in de Stille en Indische Oceaan. Het Portugese oorlogsschip is erg gevaarlijk, maar wordt ten onrechte als kwal aangezien. Het is een soort poliep, waarvan de tentakels zich kunnen ontwikkelen tot wel 70 meter lang. Het Portugese oorlogsschip wordt sporadisch in de Noordzee gesignaleerd. In Nederland veroorzaakt vooral oostenwind de aanwezigheid van kwallen. Dan kun je soms beter uit het water blijven. Ook aangespoelde kwallen kun je beter niet aanraken, want je weet niet of de netels al zijn uitgewerkt.

Auteur: Rachel van de Pol
Bronnen: Informatiefolder - Kwallenbeet, Huidinfo, WebMD

Gerelateerde artikelen: