GEZONDHEID - PSYCHE

Veelgestelde vragen over stamceltherapie

Op: 10-03-2009 in psyche | forum

Stamceltherapie, wat is dat precies en wie zouden er mee geholpen kunnen zijn?

Bij de foto: het vermenigvuldigen van stamcellen.

President Obama van de Verenigde Staten heeft groen licht gegeven voor het opnieuw opstarten van stamcelonderzoek. Hierbij worden onder meer cellen van menselijke embryo’s gebruikt, die op termijn moeten leiden tot een betere behandeling tegen kanker, diabetes en de ziekte van Parkinson. Maar wat is stamceltherapie precies en wie kan er van profiteren?

Wat is een stamcel?
Een stamcel is een cel die in staat is om te veranderen in een ander celtype. Een embryo bestaat in het begin alleen uit zulke “oercellen”, die zich later gaan specialiseren en doorgroeien tot huidcellen, orgaancellen of een cel met een andere functie.

Wat is stamceltherapie?
Hierbij transplanteer of vervang je verdwenen of defecte cellen voor "gezonde" stamcellen. Deze stamcellen kunnen gewonnen worden uit embryo’s, maar ook uit bloed, het beenmerg, de lever of de navelstreng. Embryonale stamcellen kunnen bijvoorbeeld verkregen worden uit de overblijfselen van IVF-behandelingen. Na de "oogst" van deze cellen worden ze vermenigvuldigd. Daarna moeten de cellen een specialisme krijgen toegewezen, waarna de cellen getransplanteerd worden. De cellen worden hierbij ingebracht op de plaats van beschadigd of verdwenen weefsel. Het kan ook gaan om stamcellen uit het eigen lichaam, bijvoorbeeld uit het bloed of het beenmerg.

Wordt er in Nederland aan stamceltransplantatie gedaan?
Ja, maar uitsluitend als ondersteunende therapie. Stamceltransplantatie mag in ons land trouwens alleen worden uitgevoerd met toestemming van het ministerie. Alleen universitair-medische centra en het Nederlands Kanker Instituut (NKI-AVL) mogen de therapie experimenteel toepassen, onder bepaalde voorwaarden. Het NKI-AVL gebruikt stamceltransplantatie als ondersteunende behandeling bij therapie tegen bepaalde vormen van kanker, zoals acute leukemie en de ziekte van Hodgkin.
Embryo-cellen komen er hier trouwens niet aan te pas: voor de start van een chemokuur worden stamcellen gebruikt uit het bloed. Hieruit worden stamcellen gefilterd, gekweekt en na de behandeling met cytostatica weer in het lichaam gespoten. Een deel van deze cellen worden beenmergcellen, en die zijn nodig om de verslechterde afweer van de patiënt weer snel op het oude niveau terug te brengen.

Hoe ver staat het met het onderzoek naar stamcellen?
In feite staat het stamcelonderzoek nog in de kinderschoenen. Het winnen van stamcellen lukt al, maar het cultiveren van de geoogste cellen en ze daarna laten specialiseren, bevindt zich grotendeels nog in een experimentele fase. Een van de ingewikkelde problemen met het kweken van stamcellen is, dat ze vaak genen bevatten die voor kanker kunnen zorgen.

Zijn er voorbeelden van concrete resultaten?
In het Whitehead Institute in de VS wordt geëxperimenteerd met huidcellen. Deze worden als het ware geherprogrammeerd. Cellen met verdachte genen (oncogenen) kunnen dan losgeknipt worden, zodat er zuivere cellen overblijven. Deze cellen werden vervolgens omgebouwd tot zenuwcellen die het hormoon dopamine produceren, en gebruikt kunnen worden als therapie tegen de ziekte van Parkinson.
En de Amerikaanse Mayo Clinic heeft een nieuwe behandelmethode ontwikkeld om mensen te helpen na hartfalen. Er worden nieuwe hartspiercellen geproduceerd die zich net zo gedragen als de cellen die verloren zijn gegaan na een hartinfarct. Stamcellen uit het beenmerg worden daarbij "omgevormd" tot hartweefselcellen en daarna in het hart gespoten. De therapie bevindt zich nog in de testfase, de eerste patiënt is begin maart 2009 behandeld.

Wie zijn er op termijn mee geholpen?
De hoop is dat grote groepen patiënten uiteindelijk kunnen profiteren. Diabetespatiënten zouden bijvoorbeeld met behulp van het inbrengen van insuline-producerende cellen geholpen kunnen zijn. En mensen met dementie zouden gebaat kunnen zijn bij het plaatsen van nieuwe zenuwcellen in de hersenen. Ook kankerpatiënten en patiënten met de ziekte van Parkinson, ALS en MS hopen op een stamcel-wonder. Maar daar zal nog veel wetenschappelijk onderzoek voor verricht moeten worden.

Auteur: Ton Bakker
Bronnen: CNN, Whitehead institute, De Morgen, Ministerie van VWS, NKI-AVL