'Goed' cholesterol toch niet altijd goed voor de mens

Jarenlang ging de medische wetenschap er vanuit dat het kunstmatig verhogen van het ‘goede’ cholesterol HDL de kans op hartziekten verlaagt. In hun zoektocht naar nieuwe cholesterolmedicijnen lag de focus dan ook op HDL. Nu blijkt dat het verhogen van HDL negatieve bijwerkingen kan hebben.

Afgelopen week verwierp het hoog aangeschreven tijdschrift The New England Journal of Medicine (NEJM) in een commentaar de hoog-HDL-is-goed-voor-je hypothese. Dat commentaar verscheen samen met twee publicaties over de werking van HDL die nieuwe twijfel over de hypothese zaaiden. Één was er van een onderzoeksgroep van het AMC en de Rijksuniversiteit Leiden.

Een uitleg over de werking van cholesterol en waarom het kunstmatig verhogen van HDL geen oplossing biedt voor cholesterolpatiënten.

HDL versus LDL
Er zijn twee soorten cholesterol: HDL en LDL. Het LDL vervoert cholesterol door je hele lichaam. Onderweg kan dit cholesterol aan de wanden van je bloedvaten blijven plakken. Hierdoor worden de bloedvaten nauwer. Daarom wordt LDL-cholesterol ook wel "slecht cholesterol" genoemd. De tegenhanger van LDL is HDL. Deze stof haalt het teveel aan cholesterol weer op en transporteert dit naar je lever, zodat het daar kan worden afgebroken. HDL heet daarom ook wel "goed" cholesterol.

De vettige stof cholesterol krijg je binnen via je voeding, maar je lichaam zelf maakt het ook aan. Je lichaam heeft cholesterol nodig om cellen, hormonen en gal te maken. Zonder cholesterol kun je niet leven, maar een teveel is ook niet goed. Hoe meer vet en cholesterol een mens eet, hoe meer LDL er in de bloedbaan komt, hoe meer kans op hart- en vaatziekten.

Medicijnen
Statinen (cholesterolverlagende medicijnen, geslikt door bijna 1,5 miljoen Nederlanders) verlagen het LDL. Door statinen daalt het risico op hartziekte en sterfte met maximaal een derde. “Er is dus nog veel ruimte om andere medicijnen te ontwikkelen”, zegt Jan Albert Kuivenhoven van het Academisch medisch Centrum in Amsterdam, ook mede-auteur van de net verschenen studie, tegen NRC Handelsblad. Onderzoekers bij universiteiten en industrie waren de afgelopen decennia dan ook druk op zoek naar nieuwe cholesterolmedicijnen. De blik was, zonder succes, veelal gericht op het verhogen van HDL, met de gedachte dit net zo makkelijk is, en net zo goed, als het verlagen van LDL.

Onhoudbaar
Theo van Berkel, cholesterolonderzoeker van het Leiden/Amsterdam Center for Drug research, en mede-auteur van de Nederlandse NEJM-publicatie legt aan het NRC Handelsblad uit waarom het medicinaal verhogen van HDL, niet de oplossing is voor een hoog cholesterol: “Vergelijk HDL met een vrachtwagen die afval (slecht cholesterol) afvoert. Als het laden niet lukt, als de vrachtwagen te langzaam rijdt, of als het lossen steeds mislukt, dan kun je veel vrachtwagens op de weg hebben en toch weinig vervoeren. Er kan veel HDL in het bloed zitten, maar als die deeltjes niet goed werken, dan daalt je kans op een hartziekte niet. Het kan zelfs gebeuren dat een regelsysteem in het lichaam ervoor zorgt dat er steeds méér HDL komt, om het gebrek op te heffen. Achteraf gezien is het heel logisch dat de hoog-HDL-is-goed-voor-je-hypothese onhoudbaar was.”

Complex
Volgens Kuivenhoven onderschatten mensen die vasthouden aan de oude hypothese, de complexiteit van de HDL-stofwisseling. Die is namelijk zeer ingewikkeld en nog lang niet in detail bekend. De HDL-bolletjes moeten ontstaan. Er moeten de juiste eiwitten in de bolletjes worden opgenomen. Die eiwitten moeten aan cellen binden en stoffen opnemen. HDL moet cholesterol bewerken voor het mee kan worden genomen. Er zijn dus veel onderdelen en functies van HDL waar wat mis mee kan zijn.

Bijnier
Zo lijkt het Nederlandse onderzoek erop te wijzen dat een hoog HDL-gehalte een negatieve invloed heeft op de bijnierfunctie. Deze vondst zou kunnen verklaren waarom HDL-verhogende medicijnen niet goed tegen hartziekten beschermen. Zowel in Amsterdam als Leiden wordt, met subsidie van de Harstichting, de reactie van de bijnier op het HDL-metabolisme nu verder onderzocht. Een directe invloed van HDL op de bijnier kan betekenen dat HDL-verhogende medicijnen ook bloeddruk verhogen, de reactie op ontstekingen verminderen en zelfs stress kunnen beïnvloeden. Omgekeerd heeft stress ook invloed op het HDL-gehalte.

Ontbrekend bewijs
De twijfel over de hoog-HDL-hypothese bestond al langer. Kuivenhovens promovendus Menno Vergeer (eerste auteur van het Nederlandse NEJM-artikel) publiceerde vorig jaar een review met de onontkoombare conclusie dat de epidemiologie van hart- en vaatziekten weliswaar heeft aangetoond dat mensen met een hoog HDL-gehalte gemiddeld minder vaak hartziekten hebben, maar dat het harde bewijs voor een verklarend moleculair mechanisme ontbreekt. Het kan heel goed zo zijn dat iets anders (vet eten, suikerziekte, overgewicht, lichamelijke inactiviteit, stress) het HDL verlaagt en de kans op hartziekte verhoogt.

Belangen
Kuivenhoven geeft aan dat ze flink zijn tegengewerkt om Vergeers review gepubliceerd te krijgen. Dit laat volgens de onderzoeker zien hoe diep het geloof in de hoog-HDL-hypothese was. En hoe groot de belangen waren. Het onderzoeksgebied van cholesterol, vetstofwisseling en hart- en vaatziekten, wordt volgens hem gedreven door het succes of het falen van medicijnen. Als een medicijn succes lijkt te hebben, komt een stroom industriegeld los. Het is moeilijk om geld te krijgen voor onderzoek naar werking van een medicijn dat heeft gefaald, hoewel dat voor het onderzoek naar de ingewikkelde cholesterolstofwisseling net zo interessant kant zijn, zo bewijst hun onderzoek.

Bron: NRC Handelsblad Wetenschap, zaterdag 15 januari 2011

Gerelateerde artikelen:

• Gezond met een maatje meer
• Wat je nog niet wist over koffie
• Waarom mannen eerder dood gaan
• Een TIA, herken de symptomen
• Tips om je oestrogeen in balans te houden
• Een extra eitje mag best
• Metabool syndroom is negatieve spiraal
• Wat nagels verklappen over je gezondheid
• Sterftekans na trombose blijkt langdurig verhoogd
• 8 symptomen die je niet mag negeren

Trefwoorden: Cholesterol - Cholesterolverlager - Hart- en vaatziekten - Hartfalen - Hartinfarct - HDL cholesterol - LDL cholesterol - Statines - Aderverkalking

NIEUW!
Deel tips en informatie en discussieer met anderen over gezondheid
Naar het forum >