GEZONDHEID - GEZONDHEID

Eikenprocessierups kan ontstekingen veroorzaken

Op: 12-04-2012 in gezondheid | forum

De eikenprocessierups kan bij mensen irritaties en ontstekingen veroorzaken. Wat kun je doen om contact met deze rupsen te vermijden en hoe verlicht je de klachten?

In grote delen in vooral Zuid- en Midden-Nederland vormt vanaf half mei de eikenprocessierups een jaarlijks terugkerend probleem. Van mei tot september verspreiden de rupsen en hun nesten grote hoeveelheden zogenoemde brandharen, die bij mensen en huisdieren ernstige irritaties kunnen geven. De rupsen zoeken voedsel in de vorm van eikenbladeren. Ze bewegen zich massaal voort, in colonnes, over bladeren en boomstammen. Vandaar de naam eikenprocessierups.

Nachtvlinders
Eikenprocessierupsen zijn de larven van nachtvlinders die overwinteren in eikenbomen. Ze leggen hun eitjes in de boomtoppen. Na het uitkomen van de eitjes doorlopen de rupsen een aantal vervellingen, waarna ze in groepen samenkomen in grote nesten op de stam van de boom. De meeste nesten zitten op de zonkant van de stam. Een volwassen rups is wit behaard en circa 3 centimeter groot. De nesten bestaan uit een dicht spinsel van draden, brandharen, vervellingshuidjes en uitwerpselen. De eikenprocessierups gedijt vooral goed in een warm voorjaar.

Natuurkalender
In juli verpoppen de rupsen zich tot vlinders, maar de achtergelaten nesten vormen dan nog steeds een probleem voor mens en dier. De meeste nesten worden aangetroffen in eiken langs lanen, in erfbeplantingen en landgoederen. Soms komen ze ook voor op beukenbomen en berken. In bossen wordt de rups iets minder vaak waargenomen, vermoedelijk vanwege natuurlijke vijanden zoals de sluipwesp. De waarnemingen van nesten van de eikenprocessierups in Nederland worden bijgehouden door de Natuurkalender.

Pijlen met weerhaakjes
Een enkele rups bevat 700.000 brandharen. Het zijn voor de mens onzichtbare, pijlvormige haren van 0,3 millimeter groot, voorzien van weerhaakjes. De rups schiet de brandharen letterlijk af, bij wijze van verdediging. Ze worden gemakkelijk verspreid door de wind en kunnen tot 100 meter rond het nest overlast geven. De brandharen dringen bij mensen in de huid, ogen en luchtwegen.

Welke klachten kun je krijgen?
Contact met brandharen kan binnen een paar uur klachten veroorzaken, zoals (hevige) jeuk, bultjes, blaasjes en rode ontstoken huid. De ogen kunnen rood en dik worden en het oogbindvlies of hoornvlies kan pijnlijk ontstoken raken. Dat is reden om een arts te raadplegen. Sommige mensen krijgen verschijnselen die lijken op een verkoudheid: een loopneus, kriebel in de keel, hoesten, moeilijk slikken en kortademigheid. Sommige mensen moeten overgeven, voelen zich duizelig, krijgen koorts en hebben een gevoel van algehele malaise. Meestal verdwijnen de klachten vanzelf weer, binnen enkele dagen tot 2 weken.

Na herhaald contact
De klachten kunnen per persoon sterk verschillen. De brandharen geven een lichaamsvreemd eiwit af (thaumetopoiene), waarop het menselijk lichaam reageert met de aanmaak van histamine. Bij mensen die eerder in contact zijn gekomen met brandharen van de eikenprocessierups, kunnen de reacties heftiger zijn dan in voorgaande keren. Ook mensen met astma kunnen last hebben van ernstige reacties. Bij herhaald contact kan een allergie ontstaan tegen brandharen. De allergie kan worden vastgesteld met huidtesten en een bloedonderzoek.

Hoe voorkom je problemen?
Het beste is elk contact met de rupsen en hun nesten te vermijden. Ook in een oud nest kunnen nog miljarden brandharen zitten. Vermoed je dat je een gebied komt waar de eikenprocesierups voorkomt, zorg dan dat je lichaam goed is bedekt en ga niet op de grond zitten.

Hoe verlicht je de klachten?
Mocht je toch in aanraking zijn gekomen met rupsen, probeer dan niet te krabben of te wrijven, maar probeer de aangedane huid eerst te "strippen" met plakband. Spoel de aangedane huid daarna goed met lauw water. Een zachte, verkoelende crème met menthol, aloë vera of calendula kan verlichting geven. Bij een ernstige huidontsteking kan de huisarts eventueel een ontstekingsremmende zalf voorschrijven. Besmette kleren vormen een bron van verspreiding van brandharen. Ze kunnen het beste meteen worden uitgewassen, het liefst op 60 graden.

Niet zelf bestrijden
Als je in je eigen tuin of grondgebied te maken krijgt met de eikenprocessierups, probeer het nest dan niet zelf te bestrijden. Het RIVM raadt particulieren aan om advies in te winnen bij de gemeente.

Auteur: Jan Willem Wensink
Bronnen: RIVM, Ministerie van LNV, Natuurkalender