Wat is vaginisme?

Normaal gesproken bestaat een ‘te nauwe vagina’ eigenlijk niet. De vagina is ruim genoeg om een kind geboren te laten worden en dus zeker ruim genoeg om tijdens seks een penis, zelfs een grote of dikke, of een aantal vingers toe te laten.

De ingang tot de vagina kan wel vernauwd zijn door allerlei oorzaken; zoals bijvoorbeeld het niet goed hechten van het inknippen of het inscheuren tijdens de bevalling of na operaties aan de vagina en daardoor kan het binnendringen van de penis bemoeilijkt worden.

Met een ‘te nauwe vagina’ bedoelen we hier vaginisme. Vaginisme is een aandoening waarbij vrouwen tijdens seksueel contact de spieren van hun bekkenbodem aanspannen. Dit gebeurt buiten hun wil om maar kan zo sterk zijn dat er niets meer de vagina in kan komen. Vaginisme is een aandoening die op elke leeftijd kan voorkomen.

Symptomen vaginisme

Tijdens het voorspel raakt u normaal seksueel opgewonden. Uw vagina wordt vochtig en u verlangt naar geslachtsgemeenschap. Wanneer uw partner met zijn penis of zijn vingers uw vagina wil binnengaan, verkrampen echter de spieren van uw bekkenbodem; dat zijn de spieren rondom de vagina-opening. De penis of de vingers kunnen daardoor niet (helemaal) in de vagina.

Dit verkrampen van de spieren gaat buiten uw wil om en kan zeer frustrerend zijn. Pogen om dan de seks toch voort te zetten kan erg pijnlijk zijn. Het geeft vaak een negatief gevoel over het hebben van seks en kan zelfs de behoefte aan seks onderdrukken uit angst voor hernieuwde pijn.

Wanneer u de seks op een andere manier voortzet; bijvoorbeeld doordat uw partner (of uzelf) alleen uw clitoris met de vingers stimuleert, kunt u tot een orgasme komen.

Ook op andere momenten dat u uw bekkenbodemspieren moet ontspannen, kunt u klachten hebben zoals bijvoorbeeld bij het inbrengen van tampons of tijdens een inwendig onderzoek bij een arts.

Wanneer u ook tijdens het plassen en het hebben van ontlasting uw spieren niet goed kunt ontspannen, dan kan dit leiden tot herhaaldelijke blaasontstekingen of obstipatie.

Hoe ontstaat vaginisme?

Het onbewust aanspannen van de bekkenbodemspieren waardoor er niets in de vagina kan, kan verschillende oorzaken hebben.

Angst
Bij jonge vrouwen die vanaf het begin van hun actieve seksleven last hebben van vaginisme, speelt meestal angst een belangrijke rol. Zij zijn bang dat de penis niet past, dat ze pijn zullen hebben tijdens de seks of dat hun lichaam beschadigd wordt.

Ook hevige angst voor zwangerschap of een geslachtsziekte kan een rol spelen, maar niet altijd hoeft de vrouw zich bewust te zijn van deze angst.

Pijn bij het vrijen
Vaginisme kan ook in de loop van het leven ontstaan, dus ook als u altijd een goed seksleven heeft gehad en heeft genoten van geslachtsgemeenschap. In de meeste gevallen zal dit voorkomen nadat u een aantal keren last heeft gehad van pijn bij het vrijen.

Het kan voorkomen dat u onbewust dan bij een volgend seksueel contact bang zult zijn dat deze pijn weer zal optreden waardoor uw bekkenbodemspieren zullen verkrampen.

Over pijn tijdens de geslachtsgemeenschap kunt u eventueel meer lezen in de dokterdokter.nl informatiefolder ‘Pijn bij het vrijen’.

Verstorende emoties
Er zijn veel emoties en gevoelens die het seksleven kunnen verstoren en dit kan zich uiten in vaginisme. Schaamte- en schuldgevoelens zijn bekende voorbeelden. Het vermoeden dat je toch niet zo goed zult zijn als de ex-relaties van je partner of de vrees dat hij vreemdgaat, kunnen eveneens aanleiding geven tot vaginisme.

Zelf vreemd gaan kan bij het vrijen met je partner uiteraard ook tot schuldgevoelens en dus vaginisme leiden. Ook kan het een signaal zijn, dat je geen geslachtsgemeenschap wil of dat je twijfels hebt over deze relatie

Nare seksuele ervaringen
Vrouwen die in het verleden slachtoffer zijn geweest van incest of een verkrachting, kunnen moeite hebben met seksuele contacten. Bij de meeste vrouwen uit zich dit in verschillende seksuele problemen.

Zij hebben naast de problemen met de geslachtsgemeenschap bijvoorbeeld ook geen zin in vrijen of kunnen niet tot een orgasme komen. Bij een klein aantal vrouwen leiden deze seksuele misbruikervaringen tot vaginisme.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Een vagina is, als de ingang normaal is, nooit te nauw voor geslachtsgemeenschap. Geslachtsgemeenschap kan niets beschadigen in het lichaam. Als je veilig vrijt met een condoom is de kans dat je zwanger wordt of een geslachtsziekte oploopt zeer klein.

Vaginisme kan in een relatie problemen geven als er niet voldoende over gepraat wordt. De vrouw gaat zich steeds schuldiger voelen en de man weet niet goed wat hij wel en niet moet doen.

Als de man, al dan niet goed bedoeld, de situatie forceert door met zijn penis hard tegen de verkrampte vagina te duwen, dan zullen de angst en de pijn bij de vrouw en daardoor de vaginistische reactie toenemen. Uit angst voor de verwachte pijn is er een risico dat de vrouw elke lichamelijke of erotische toenadering van haar partner gaat ontwijken of afwijst. Dit kan veelal leiden tot een impasse in het seksleven en kan het doen uitdoven.

Vaginisme kan goed behandeld worden. In sommige gevallen kan de huisarts en in andere gevallen de seksuoloog een behandeling instellen. De huisarts is met name belangrijk wanneer het vaginisme wordt veroorzaakt door pijn bij het vrijen. De seksuoloog kan vooral veel betekenen voor vrouwen die vanaf het begin vaginistisch reageren.

Eén van de mogelijke behandelingen is een combinatie van gesprekken met de man en de vrouw samen en het langzaam wennen aan het binnenkomen van bijvoorbeeld staafjes die in dikte toenemen in de vagina. Dit gaat stapje voor stapje in het tempo dat u zelf prettig vindt. De huisarts of de seksuoloog kan u ook leren zelf deze oefeningen te doen.

Wanneer naar de huisarts?

Wanneer u vermoedt dat u last heeft van vaginisme is het verstandig naar de huisarts te gaan, het liefst samen met uw partner. Samen kunt u nagaan wat de mogelijke oorzaak kan zijn en welke behandeling u zou kunnen helpen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Praten
Wanneer u in een seksuele relatie met vaginisme te maken krijgt, is het belangrijk erover te praten. Wanneer het voor u moeilijk is om erover te praten kan het misschien helpen om samen met uw partner deze tekst te lezen.

Door vaginisme bespreekbaar te maken en elkaars gevoelens te delen, zal de invloed van het vaginisme op uw seksuele relatie veel kleiner zijn. Eventuele behandelingen hebben dan ook een beter en sneller effect.

Bekkenbodemspieren ontspannen
Er zijn verschillende oefeningen voor bekkenbodemspieren. In de bibliotheek of in een thuiszorgwinkel kunt u daar informatie over vinden. Kijk ook eens in boeken over zwangerschap en bevalling. Na de geboorte van een kind moet een moeder namelijk dezelfde oefeningen doen om haar bekkenbodem weer te verstevigen.

Door actief uw bekkenbodemspieren aan te spannen en weer te ontspannen leert u dit verschil kennen. Tijdens seksuele activiteiten kunt u deze kennis toepassen en de bekkenbodem beter ontspannen. U kunt natuurlijk ook aan uw huisarts vragen of hij deze bekkenbodemoefeningen voor u heeft.

Oefenen
U kunt zelf proberen om langzaam te wennen aan het binnenkomen van de eerder genoemde staafjes, de zogenaamde pelottes, in de vagina. Het is het beste als u deze oefeningen doet wanneer u seksueel opgewonden bent. Uw vagina is dan vochtig waardoor het inbrengen gemakkelijker gaat en niet pijnlijk is.

Als eerste kunt u proberen één van uw eigen vingers in de vagina te brengen. Voor de eerste keer is een klein stukje al genoeg. Als de vinger in uw vagina is, probeer dan de bekkenbodemspieren te ontspannen en weer aan te spannen. Zo leert u het verschil tussen spanning en ontspanning kennen. Door de andere hand (of de hand van uw partner) op de onderbuik te leggen kunt u ook vaak het moment voelen waarop u uw spieren aanspant.

Een volgende keer dat u opgewonden bent probeert u iets verder te gaan, dus of de vinger er een stukje verder in of nog een tweede vinger erbij. Zo gaat u in uw eigen tempo steeds een stukje verder. Oefen ook elke keer weer het aanspannen en ontspannen van de bekkenbodem.

Wanneer het met uw eigen vingers goed lukt, gaat u verder met de vingers van uw partner. Als u denkt er aan toe te zijn geslachtsgemeenschap te hebben, dan kunt u met uw partner afspreken dat u de penis een stukje in uw vagina brengt.

Als dat goed gaat, kan het de volgende keer een stukje verder, etc. Uiteindelijk kunt u proberen of het ook lukt als uw partner zelf met zijn penis in uw vagina komt.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke – van Eijck (auteur)
Drs. J. Staffeleu (consulent)

Bronnen

  • Slob K, Meulenbelt A en Frenken J. Facetten van seksualiteit. Een inleiding tot de seksuologie. 3e herziene druk. Houten Zaventum: Bohn Stafleu Van Loghum, 1990.
  • Stearn M. Embarrassing problems.
  • Heineman MJ, Bleker OP, Evers JLH, Heintz APM. Obstetrie en Gynaecologie, de voortplanting van de mens. Maarssen: Bunge/Elsevier, 1999.
  • Merkus JMWM, Does E van der, Sitzen JMA, red. Het gynaecologisch formularium, een praktische leidraad. Rotterdam: Erasmus publishing, 1997.
  • Van der Velde J, van Lunsen HW. Seksuele dysfunctie en de rol van de bekkenbodem bij vrouwen. Bijblijven 1997.