Wat is een stoma

Door sommige medische aandoeningen ben je niet meer in staat om normaal te urineren of te ontlasten. Dan kan het nodig zijn om een stoma aan te leggen om daarmee je spijsverterings- of urinestelstel te ondersteunen. Hierbij wordt een deel van je dikke of dunne darm of urineweg door een kleine opening in je buik naar buiten gebracht en vastgezet. Deze opening noem je een stoma. Via een stoma worden urine en/of ontlasting afvalstoffen opgevangen in een verwijderbaar, geurloos en lekvrij plastic zakje. Met een stoma kan ontlasting niet meer opgehouden worden. Dat is normaal gesproken wel mogelijk door de kringspier van de anus.

Voor de duidelijkheid, een stoma is geen aandoening, maar een verandering in het lichamelijk functioneren met als doel het verbeteren van je huidige situatie — om pijn en ellende te verminderen, de aandoening te verwijderen en/of je algehele gezondheid te verbeteren. Er wordt een stoma gecreëerd als de darm of blaas door je ziekte te erg beschadigd is om nog te herstellen. Door een stoma zullen veel klachten verminderen of zelfs helemaal verdwijnen. In Nederland zijn er ongeveer 30.000 stomadragers en jaarlijks worden zo’n 6000 tot 9000 mensen geconfronteerd met de aanleg van een stoma.

Redenen van een stoma

Er zijn veel redenen voor het aanleggen van een stoma. De meest voorkomende zijn:

  • Kanker aan de dikke darm, blaas of het rectum
  • Chronische darmontstekingen, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
  • Aangeboren condities zoals adenomateuze polyposis (een type colorectale kanker dat in de familie doorgegeven wordt)
  • Geboorteafwijkingen
  • Steek- en schotwonden
  • Spina bifida of andere aangeboren aandoeningen
  • Verstopping van de urineleider
  • Seksueel misbruik

Afhankelijk van de ziekte of wond kan een stoma tijdelijk zijn, zodat je lichaam kan genezen en een normale uitscheiding weer mogelijk wordt. In sommige gevallen kan een stoma permanent zijn. Tijdens de eerste gesprekken met zorgverleners zal duidelijk worden of je in aanmerking komt voor een tijdelijke of permanente stoma.

Type Stoma

Niet alle stoma’s zijn hetzelfde. Ze kunnen variëren in grootte, vorm, plaats en constructie. Afhankelijk van de reden voor je stoma, besluit je arts welk type stoma bij jou aangelegd moet worden. Er zijn drie primaire soorten stoma’s te onderscheiden.

  1. Colostoma
  2. Ileostoma
  3. Urostoma

Colostoma / dikke darm stoma

Een colostoma is een stoma in de dikke darm (colon). Een colostoma wordt aangelegd als een gedeelte van je dikke darm en eventueel de endeldarm is verwijderd. Van het uiteinde van de dikke darm wordt een kunstmatige uitgang gecreëerd om afvalstoffen uit je spijsverteringskanaal om te leiden.

Na de operatie, scheid je afvalstoffen uit via een stoma die zich op de buik bevindt en verlies je de willekeurige beheersing over je darmen. De plaats van de colostoma wordt bepaald door de plaats van het beschadigde deel van je dikke darm. Afhankelijk van de van de plaats en reden voor de stoma kan deze permanent of tijdelijk zijn.

Bekijk beeldmateriaal en lees extra uitleg over de colostoma-operatie.

Ileostoma / dunne darm stoma

Een ileostoma is een stoma in de dunne darm (ileum). Deze wordt aangelegd als de dikke darm geheel verwijderd of buiten werking is gesteld. Van het uiteinde van het laatste stukje van de dunne darm wordt een kunstmatige uitgang gecreëerd om afvalstoffen om te leiden. De dunne darm bevat verteringsenzymen en zuren die de huid kunnen irriteren.

Er moet bij een ileostoma daarom extra op gelet worden dat afvalstoffen niet in contact komen met de huid van je buik. Bij een ileostoma verlies je de willekeurige beheersing over je darmen. Afhankelijk van de reden voor de ileostoma kan deze permanent of tijdelijk zijn.

Bekijk beeldmateriaal en lees extra uitleg over de ileostoma-operatie.

Urostoma / urinestoma

Een urostoma is een stoma in de urinewegen en wordt aangelegd als urine het lichaam niet meer via een natuurlijke weg kan verlaten. Door middel van een urostoma-operatie wordt een ziek of beschadigd deel van het urinestelsel verwijderd en een kunstmatige uitgang van de urinewegen gecreëerd.

Met een urostoma vloeit de urinestroom zoals deze wordt geproduceerd, omdat je geen willekeurige beheersing over de urinestroom hebt. Er is een zakje of opvangsysteem nodig. Alle urostomazakjes hebben een kraantje aan de onderkant, zodat je het zakje een aantal keer per dag kunt legen.

Bekijk beeldmateriaal en lees extra uitleg over de urostoma-operatie.

Stoma Operatie

Per jaar ondergaan duizenden anderen een stoma-operatie. Voor velen is een stoma-operatie een nieuw begin. Maar kan een moeilijk moment zijn wanneer je hoort dat je een stoma nodig hebt. Je kunt je volledig overdonderd voelen, maar weet dat je niet machteloos bent. Er is ontzettend veel informatie, hulp en ondersteuning beschikbaar, waardoor je jouw leven weer zoveel mogelijk in eigen handen kunt krijgen.

Voor de stoma operatie
De ondersteuning en informatievoorziening begint al voor de stomaoperatie. Met de chirurg bespreek je wel type stoma het beste voor je is. Dit is afhankelijk van het type operatie dat je nodig hebt. Hij of zij bespreekt of de stoma tijdelijk of permanent zal zijn. Mogelijk vertelt de chirurg ook de naam van de aan jou toegewezen stomaverpleegkundige. Zowel voor als na de operatie is hij of zij degene tot wie jij je kunt richten. Hij of zij zal je helpen met het voor te bereiden op de operatie en je leven aan te passen aan de stoma. Daarnaast kan hij of zij je meer vertellen over de operatie en antwoord geven op alle vragen die je eventueel hebt.

In het ziekenhuis
Nadat je in het ziekenhuis bent opgenomen, bepaal je samen met de chirurg en stomaverpleegkundige wat de beste plaats voor de stoma op je buik is. De plaats van de stoma vormt een bepalende factor voor je toekomstige gemak en het vermogen om je stoma te verzorgen. Je wilt ervoor zorgen dat de stoma op een glad huidoppervlak geplaatst wordt en dat je de stoma goed kunt en er eenvoudig bij kunt, opdat je de zakjes zo veel mogelijk zelf kunt verwisselen.

Na de stoma operatie

Na de operatie komt de gespecialiseerde stomaverpleegkundige meestal met je praten over de operatie, zodat je beter begrijpt wat er met je lichaam gebeurd is, en om te leren hoe je jezelf moet verzorgen om in het ziekenhuis en later thuis te herstellen. Ook helpt de verpleegkundige met het zoeken naar de juiste producten en het juiste stomasysteem voor jouw individuele behoeften.

Je hebt na de operatie dus weer alle kans om vragen te stellen. Het komt namelijk vaak voor dat je door de zenuwen voor de operatie, de helft vergat te vragen van wat je wilde weten. Of dat de overgedragen informatie het ene oor in en het andere oor uit is gegaan.

Eenmaal thuis met je nieuwe stoma, komt het regelmatig voor dat de onzekerheid toeslaat. Zo kun je angstig worden als je het zakje voor de eerste keer moet verwisselen. Het is belangrijk te onthouden dat je er niet alleen voor staat. Lees meer over wat je kunt verwachten in de 12 weken na de stoma-operatie en hoe je hier mee om kunt gaan.

Leven met een Stoma

Leren leven met een stoma kan wat tijd kosten en gaat met vallen en opstaan. Toch vormt de operatie voor veel mensen het begin van een aangenamer leven.

Na het wenproces zul je merken dat je verbeterde gezondheid, de vrijheid geeft om te genieten van activiteiten die je voorheen als onmogelijk beschouwde. Door jezelf van de juiste informatie te voorzien en aanpassingen te maken, ben je weer in staat om te sporten, reizen, uit eten te gaan en intiem zijn met je partner.

Verzorging van stoma en huid

De meest voorkomende reden dat mensen met stoma medische hulp zoeken, is een complicatie aan de huid rond je stoma, de peristomale huid genaamd. Wanneer urine of ontlasting in contact komen met je huid, kunnen ze irritaties aan je huid veroorzaken. Complicaties aan de peristomale huid kunnen je dagelijkse comfort en levenskwaliteit behoorlijk aantasten. Daarom is het essentieel ervoor te zorgen dat de huid rond je stoma gezond blijft.

Voorkomen van complicaties
Preventie is het sleutelwoord bij het behoud van een gezonde peristomale huid. Want als je huid eenmaal beschadigd is, blijft de huidplaat moeilijker op je huid plakken, waardoor de kans op irritaties nog meer toeneemt. Controleer daarom of de huid intact en droog is, alvorens je de huidplaat aanbrengt. Zo zorg je ervoor dat het stomasysteem tussen het verwisselen van de zakjes op de juiste plaats blijft zitten. Ook is het belangrijk dat je de beste pasvorm hebt tussen de huidplaat en stoma. Huidplaten vormen namelijk de benodigde afscheiding tussen je huid en stoma-output. Er zijn nog meer belangrijke zaken waar je op moet letten om de peristomale huid gezond te houden.

Complicaties herkennen aan de peristomale huid
Om een complicatie te herkennen, moet je weten hoe een gezonde en geïrriteerde peristomale huid eruit ziet. De peristomale huid moet er ongeveer hetzelfde uitzien als de huid aan de andere kant van de buik (d.w.z. intact, niet geïrriteerd). Als je weet hoe je huid er normaal gesproken uitziet, kun je letten op tekenen van mogelijke huidaandoeningen. Als je vermoedt dat je een complicatie aan de peristomale huid hebt, neem dan zo snel mogelijk contact op met uw zorgverlener.

Voeding en een stoma

Het is logisch dat voeding invloed heeft op de output van de stoma. Gelukkig betekent dit gegeven niet dat lekker eten tot het verleden hoort. Het kost alleen wat tijd en geduld om uit te vinden wat voor jou werkt en dus ook wat niet werkt…

Er bestaan geen strikte dieetregels voor mensen met een stoma, maar het is wel aan te raden om in ieder geval deze algemene richtlijnen te volgen:

  • Eet regelmatig
  • Drink voldoende vloeistoffen
  • Kauw zorgvuldig je eten
  • Geniet van je eten en wees er niet bang voor
  • Praat met je stomaverpleegkundige of een diëtist over vitaminesupplementen
  • Probeer nieuwe etenswaren een voor een en in kleine hoeveelheden.

Als er zich dan een probleem voordoet, weet je waar het aan ligt.
Per type stoma bestaan er ook meer specifieke richtlijnen op het gebied van voeding. Zo is een vezelrijk dieet bij een colostoma aan te raden, terwijl dit bij een ileostoma juist voor problemen kan zorgen. Vraag sowieso altijd aan je stomaverpleegkundige welke voedingsbeperkingen en dieetregels eventueel voor jou van toepassing zijn.

Sporten met een stoma

Met een stoma kun je nog steeds actief zijn, of je nu tennist, zwemt, jogt of aan yoga doet, mits je daar toestemming van je stomaverpleegkundige toe hebt. Niet alle sporten zijn echter aan te raden met een stoma. Dit zijn met name contactsporten zoals boksen, worstelen of rugby, omdat de stoma schade op kan lopen door een grote klap.

Er zijn genoeg inspirerende verhalen over mensen met een stoma, die het ver hebben geschopt in de sport. Zo zijn veel patiënten langeafstandlopers, gewichtheffers, skiërs en zwemmers of deelnemers aan atletiek.

Reizen met een stoma

Na een stoma-operatie hoef je uitdagende reisplannen niet op zolder in je koffer te laten. Het vergt alleen wat meer planning en voorbereiding als je een stoma hebt. Dit komt onder andere door de extra veiligheidsmaatregelen die tegenwoordig wereldwijd bij het reizen zijn getroffen. Deze maatregelen kunnen veiligheidsgerelateerde en mogelijk genânte problemen veroorzaken. Maar met deze tips kun je veel narigheid voorkomen:

  • Knip alle huidplaten thuis op maat—Hierdoor kun je de schaar in je koffer stoppen. Na de gebeurtenissen van 11 september is de beveiliging op een groot aantal internationale vliegvelden aangescherpt, waardoor het moeilijk, zo niet onmogelijk, wordt een schaar in je handbagage mee te nemen.
  • Stop stomazorgproducten in je handbagage en in je koffer.
  • Neem extra benodigdheden mee voor het geval deze niet verkrijgbaar zijn op de bestemming.
  • Draag een verklaring van je stomaverpleegkundige bij je waarin staat dat je een stoma hebt en daar producten voor gebruikt. Je kunt deze verklaring dan aan de beveiligingsbeambte laten zien als hij/zij naar de producten vraagt.
  • Als je naar een ander land reist, moet je ervoor zorgen dat je informatie over stomazorg in de betreffende taal bij je draagt. Een van de 70 gerelateerde verenigingen van de Internationale Stomavereniging kan je helpen met de vertaling. Hierdoor kun je bij het reizen in het buitenland de juiste benodigdheden vinden.De controle op vliegvelden moet uitgevoerd worden op een beleefde, waardige en respectvolle manier voor de reizigers. Als je wilt, kun je vragen om een persoonlijke controle in een afgezonderde ruimte.

Seks en relatie en een stoma

Met een stoma is een bevredigende intieme relatie nog steeds mogelijk. Maar het is niet meer dan normaal dat de integratie van de verandering aan je lichaam in je seksuele relatie tijd kost. Op het begin zal je stoma misschien nog een gevoelig onderwerp vormen voor jou en/of je partner.

Communicatie en vertrouwen vormen de kern van het genezingsproces. Het is aan te raden je onzekerheden of zorgen te delen met je partner, vrienden of familie. En te vragen naar de gevoelens van je partner. Vertel hem of haar dat een seksuele relatie geen schade zal toebrengen aan je stoma. Door tijd, begrip en een positieve instelling zul je beiden kunnen genieten van een bevredigende seksuele relatie.

Tips om je seksuele relatie te verbeteren

  • Maak het zakje leeg alvorens met seksuele activiteiten te beginnen.
  • Draag een klein zakje—Er zijn speciale zakjes verkrijgbaar die kleiner en dunner zijn, speciaal voor intieme momenten.
  • Bedek het zakje met speciaal daarvoor bestemd ondergoed, lingerie of een stomahoesje als jij je ongemakkelijk voelt als je partner het zakje ziet.

In samenwerking met

Rachel van de Pol, auteur
Wim van Donselaar, arts

Bronnen